Een kat in huis vinden velen gezellig, maar het populairste huisdier van het land kan ook allerlei ziekteverwekkers bij zich dragen. Welke zijn dat en wat kun je ertegen doen?
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
Op een dag had Jolande (73) een opgezette okselklier. ‘Ik dacht meteen aan borstkanker, ook gezien mijn leeftijd.’ De huisarts stuurde haar voor de zekerheid door voor een borstscan, maar daarop was niks te zien. Terug naar de huisarts dan maar. Of ze huisdieren had, vroeg die haar uiteindelijk. ‘Ja, ik heb een kat’, antwoordde Jolande. ‘Nou, dan heeft u waarschijnlijk de kattenkrabziekte’, constateerde de huisarts.
Kattenkrabziekte is niet de enige infectieziekte die je kunt oplopen via je kat. ’s Lands populairste huisdier kan meer dan een dozijn parasieten, bacteriën, virussen en schimmels bij zich dragen en die doorgeven aan zijn personeel. Wat voor ziekten zijn dat en hoe voorkom je ze?
Kattenkrabziekte ontstaat door een krab of beet van een kat die besmet is met de Bartonella henselae-bacterie. Ruim een op de vijf Nederlandse huiskatten heeft de bacterie in het bloed, volgens het RIVM. De helft van de katten heeft antistoffen tegen de bacterie en heeft hem dus ooit in het bloed gehad.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
‘Overdracht naar de mens gaat eigenlijk best omslachtig’, vertelt dierenarts en microbioloog Els Broens (Universiteit Utrecht). Daar zijn namelijk vlooien voor nodig. ‘De vlo drinkt het bloed van de kat, loopt zo de bacterie op en poept die uit. Als de kat zich krabt en de vlooienpoep-met-bacterie onder zijn nagels krijgt, en vervolgens zijn baas krabt, kan die de infectie oplopen’, aldus Broens.
Dat gebeurt naar schatting van het RIVM zeker driehonderd tot duizend keer per jaar, maar het werkelijke aantal besmettingen zal hoger liggen. De meeste mensen merken namelijk weinig van de besmetting en zullen zich niet gauw bij een arts melden. Ze hebben misschien koorts, hoofdpijn en voelen zich niet lekker, met vaak kleine knobbeltjes in de buurt van de krab of beet. En soms dus een opgezette lymfeklier.
Nog zo’n ziekte waar je meestal niets van merkt, of waar je heel algemene klachten van hebt, zoals vermoeidheid, lusteloosheid of koorts: toxoplasmose. De parasiet Toxoplasma gondii zit in de darmen van besmette katten en de eitjes ervan kunnen zo in kattenpoep terechtkomen. Ligt de poep langer dan 24 uur in de kattenbak, dan zijn de eitjes besmettelijk. Als je die via je handen en mond binnenkrijgt, kun je besmet raken.
Hoewel de meesten weinig van de besmetting merken, kunnen mensen met een verminderde afweer flink ziek worden van toxoplasmose. Besmetting aan het begin van de zwangerschap kan fataal aflopen voor het ongeboren kind. Het RIVM adviseert zwangeren daarom uit voorzorg het schoonmaken van de kattenbak aan iemand anders over te laten.
Uiteindelijk lopen de meeste Nederlanders de parasiet toch een keer in het leven op; uit onderzoek onder ouderen blijkt dat 80 procent afweerstoffen tegen de parasiet heeft. Toxoplasmose oplopen kan via kattenpoep, maar ook door te tuinieren met blote handen op plekken waar katten hun behoefte doen. ‘De meeste mensen zullen niet zomaar hun hand in een kattendrol steken, maar als die door de regen onherkenbaar is geworden, kun je alsnog kattenpoep aan je handen krijgen’, zegt Broens.
Veel katten lopen de parasiet al op jonge leeftijd op, maar ook lang niet allemaal. En heeft de kat hem eenmaal gehad, dan is hij daarna immuun. Het probleem is dat je niet aan je kat kunt zien of-ie op dat moment de parasiet heeft.
Nog een derde bron voor kattenpoep: de vacht van je huisdier. Katten vegen hun billen niet af na hun behoefte, maar likken zichzelf daar wel, en vervolgens ook de rest van hun lijf. Zo kunnen de eitjes van nog een andere parasiet aan je handen komen: die van de spoelworm. De meeste jonge katten (en honden) hebben spoelwormen.
Ook van spoelwormen hebben de meeste mensen weinig last; bij mensen groeien de larven niet uit tot een volwassen worm. Maar kleine kinderen kunnen er wel last van krijgen als ze een heleboel eitjes tegelijk inslikken, bijvoorbeeld via de zandbak – voor katten de ideale kattenbak.
De enige echt gevaarlijke ziekte die je van een kat kunt krijgen, is hondsdolheid. Deze virusziekte is zonder behandeling dodelijk. In Nederland komt dat eigenlijk niet voor: de vijf mensen die er de afgelopen veertig jaar aan overleden, hadden het virus opgelopen in het buitenland. Dat kwam meestal door een beet of krab van een besmette hond. In Nederland raakte in 2024 een kat besmet, waarschijnlijk via een vleermuis. En in Frankrijk had een illegaal uit Noord-Afrika geïmporteerde hond het virus.
Die schattige kitten uit Turkije of Marokko meenemen naar Nederland? Doe maar niet, waarschuwt Broens. In veel landen buiten Europa komt hondsdolheid voor – het RIVM houdt een lijst bij met het risico per land. Broens prentte haar inmiddels volwassen kinderen in buiten Europa vooral niet die leuke zwerfkatten te aaien. ‘Leeftijdgenoten van mijn kinderen vonden dat maar onaardig’, lacht Broens. Een kat met hondsdolheid kan onverwacht agressief reageren en uithalen.
De kans dat je echt iets naars oploopt van je kat, acht Broens behoorlijk klein. ‘Regelmatig ontwormen en ontvlooien zijn het belangrijkst’, zegt ze. Net als tuinieren met handschoenen aan en je handen wassen nadat je de kattenbak verschoond hebt of als je na een knuffelsessie eten gaat maken. ‘En verder is een kat in huis vooral heel gezellig.’ En Jolande? Die herstelde vanzelf weer van de kattenkrabziekte.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant