De zorg is een van de meest vervuilende sectoren. Verpleegkundigen spelen in 2026 een sleutelrol om die vervuiling terug te brengen. ‘Verduurzaming kan in kleine dingen zitten.’
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
Het was in de coronatijd dat ziekenhuisapotheker Nicole Hunfeld samen met ic-baas Diederik Gommers door de gangen van het Erasmus MC liep. Tussen het medisch afval door.
Tijdens covid moest de rommel zo snel mogelijk van de kamers af en daardoor ‘was nu goed zichtbaar hoeveel afval we produceren. Jassen, mondkapjes, brillen, mutsen, het viel de tonnen uit’, zegt Hunfeld, op het duurzaamheidslab van het Rotterdamse ziekenhuis waaraan ze leiding geeft.
Tijdens die wandeling zei Gommers tegen haar: ‘Ik krijg hier een slecht gevoel van. We hebben die spullen 10 seconden aan en dan gooien we ze weg. Kun jij hier niet iets aan doen?’
Hunfeld is het type dat het liefst zeven initiatieven tegelijk ontplooit en dus begon ze direct aan haar nieuwe missie. Ze haalde een grote subsidie binnen en is nu projectleider van Samen de zorg vergroenen, een initiatief dat verpleegkundigen in hun eigen ziekenhuis de positie geeft om verspilling aan te pakken.
Elk ziekenhuis heeft een ‘green nurse champion’ aangesteld, die samen een netwerk vormen. Om hen op weg te helpen hebben Hunfeld en collega’s 21 groene interventies in kaart gebracht die al in sommige ziekenhuizen dagelijks gebruik zijn. De bedoeling is nu dat die zich gaan verspreiden over de gehele Nederlandse zorg.
Denk aan glazen babyflessen in plaats van plastic, geen handschoenen gebruiken als dat niet nodig is en gewoon kraanwater gebruiken bij wondzorg in plaats van steriel water in flesjes.
Hunfeld: ‘Het kan anders in de zorg. Daarvoor moeten we bij de verpleegkundigen beginnen. Zij zien alles in het ziekenhuis, weten welke hulpmiddelen zij gebruiken, en weten daarom ook of het met minder kan.’ Het uiteindelijke doel is drieledig, zegt Hunfeld. Geld besparen, de CO2-uitstoot verminderen en de werkdruk van verpleegkundigen verlagen. ‘We winnen het meest door minder te doen.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
‘Ik eet zo min mogelijk vlees, probeer niet te vliegen, dus de functie van green nurse champion past goed bij mij. Vier uur per week heb ik de tijd om ook mijn ziekenhuis duurzamer te maken. Ik kan nu echt niet meer met een plastic bekertje aankomen, ik heb altijd mijn eigen mok bij me.
‘Bijna elke afdeling in het ziekenhuis heeft al een eigen green team, er gebeurt al veel, het is alleen versnipperd. Zo nemen we op de spoedeisende hulp tegenwoordig altijd het laken over van de ambulance, in plaats van een schone neer te leggen. Scheelt weer was.
‘Duurzamer gaan werken vergt een cultuurverandering en die is soms lastig te bewerkstelligen. Het makkelijkst gaat dat wanneer je spullen volledig vervangt: we gaan geen wegwerp-saturatiemeters meer gebruiken, maar herbruikbare. Dat is een kwestie van inkopen.
‘Lastiger is dat bij celstofmatten, zo’n plastic onderlegger die vloeistoffen opneemt. Die gebruiken we in de zorg te pas en te onpas, maar vaak volstaat een handdoek, is zo’n matje helemaal niet nodig.
‘Er zijn patiënten voor wie ze nodig blijven, dus ze zijn altijd voorradig, lekker makkelijk in gebruik. Dus als je wilt dat verpleegkundigen ze bij de meeste patiënten in de kast laten liggen, moet je creatief zijn. Ik denk eraan een celstofmatten-challenge te organiseren. Welk ziekenhuis, of welke afdeling kan het gebruik het meest verminderen? Voor dat soort wedstrijden zijn verpleegkundigen wel gevoelig.
‘Het gebruik van handschoenen, ook zoiets. Ik heb het idee dat oudere verpleegkundigen minder handschoenen gebruiken dan mijn jongere collega’s, misschien omdat zij vanuit hun vormende covid-tijd gewend zijn altijd handschoenen aan te doen.
‘Ik herken het zelf ook. Dan wil je minderen, maar dan hebben er twee patiënten op de spoedeisende hulp in hun broek geplast, die jij dan uit moet trekken, en dan doe je de volgende keer toch maar weer voor de zekerheid handschoenen aan voordat je een kamer opgaat.’*
*Een project in het UMCG liet zien hoeveel ‘verantwoord handschoengebruik’ aan afval kan schelen. In één kwartaal bracht het Groningse ziekenhuis het aantal gebruikte plastic handschoenen met 251 duizend naar beneden.
Yildiz: ‘In ons ziekenhuisprotocol staat dat infuuslijnen na vier dagen moeten worden verwisseld. Maar nieuw onderzoek laat zien dat je deze termijn kunt oprekken naar een week.
‘Dat is goedkoper, want het scheelt infuuslijnen, het is duurzamer en het scheelt werk voor de verpleegkundigen. Daarom wilden we met deze maatregel beginnen. Zo werken de verpleegkundigen graag mee en blijft de vergroening van de zorg voor hen ook leuk.
‘Maar helaas, de infectiepreventiespecialisten en de medisch microbiologen vinden het nu nog te risicovol, ze zijn bang voor meer infecties. Ze willen graag meewerken, maar onderzoeken eerst nog meer bewijs om te zien of het echt veilig kan.
‘Vergroenen is ook voor collega’s niet makkelijk. Sommige denken: daar komen ze weer. De complexiteit van zorg neemt toe, door de vergrijzing komt er steeds meer op ons af en dan komt dit er ook nog bij.
‘Daarom proberen wij per afdeling een ambassadeur te vinden die mee wil werken, we hebben mensen nodig die ons kunnen helpen. Die mailen ons enthousiast dat ze nu handdoeken gebruiken in plaats van celstofmatjes, en kraanwater gebruiken bij het spoelen van de wonden nu ze weten dat dit voor de patiënt net zo veilig is.’
Lörtzer: ‘Afgelopen jaar is het wel gelukt om het plaatsen van een blaaskatheter aan te passen. In de protocollen staat nu dat dit niet meer steriel hoeft te gebeuren. Vroeger moest dat met speciale handschoenen, die apart verpakt zitten. Nu mag dat met gewone handschoenen, want ook hier bleek: dat is even veilig.
‘Dat scheelt afval en materiaalkosten. Bovendien scheelt het tijd. Als je steriel moet werken, mogen er in principe helemaal geen bacteriën aan je handen komen. Daarom werkt dat makkelijker met z’n tweeën, dan kan je collega dingen aangeven.
‘Dit jaar gaan we de effecten van deze nieuwe werkwijze aantonen. Wat heeft ons dit opgeleverd? En houden verpleegkundigen zich eraan? De buitenwereld ziet een ziekenhuis als één geheel, maar afdelingen zijn eilandjes, eigen werelden met eigen regels.
‘Op de afdeling waar ik werk, vangen we mensen op voordat ze naar de operatiekamer worden gebracht. Vroeger gaven we ze altijd een grote plastic tas om bijvoorbeeld hun kleren in te doen. Die plastic tas gooiden we na de operatie weg.
‘Nu vragen we mensen zelf een tas mee te nemen en we hebben ergens in het ziekenhuis plastic bakken gevonden waar we overtollige spullen in kwijt kunnen.
‘Verduurzaming kan in heel kleine dingen zitten. Als je met een andere blik gaat kijken, valt er veel winst te behalen.’
‘Hier op de Veluwe noemen we green nurse champion gewoon een groene verpleegkundige. Ik doe het samen met twee collega’s en eerst hebben wij geïnventariseerd welke interventies wij al in ons ziekenhuis deden.
‘Dat bleek al best veel te zijn. Duurzaamheid staat dan ook expliciet in de strategie van ons ziekenhuis. Wij verwisselen bijvoorbeeld al twee jaar de infuuslijnen na zeven dagen. We krijgen nu van verpleegkundigen uit andere ziekenhuizen de vraag hoe we dat voor elkaar hebben gekregen. Dat is het mooie van dit project, we kunnen echt van elkaar leren.
‘Vervolgens hebben we gekeken welke maatregelen we snel kunnen doorvoeren. Zo hebben we de minimale flow in onze infusen aangepast van 5 milliliter naar 2 milliliter per uur. Als patiënten lang aan een infuus hangen, moet er constant een kleine hoeveelheid doorstromen om het infuus open te houden. Door die minimale flow te verlagen, hebben we kleinere infuuszakken nodig en gebruiken we dus minder plastic.
‘Het fijne van Samen de zorg vergroenen is dat alle interventies al zijn bewezen. Je hoeft dus geen literatuuronderzoek meer te doen, je kunt het zo invoeren.
‘Ik ben opgeleid in een tijd dat alles voorhanden was. Alles kon worden gebruikt, alles gekocht en alles was apart verpakt. Nu besef ik in wat voor een wegwerpcultuur we met z’n allen werken. Dat is nergens voor nodig, het kan milieuvriendelijker zonder dat het meer moeite kost.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant