Het nieuwe jaar is amper begonnen of de onderhandelingen over vrede in Oekraïne gaan alweer in een hogere versnelling. Voor komende dagen staan er allerlei high-level besprekingen gepland. Of er een akkoord komt, weet niemand. Wat wel steeds duidelijker wordt, is dat het lidmaatschap van de Europese Unie daarbij een van de cruciale puzzelstukken is.
Oekraïne heeft bijna vier jaar lang ongelooflijk dapper gevochten. Rusland heeft daardoor sinds zijn invasie in februari 2022 vrijwel geen terreinwinst geboekt: het hield en houdt ongeveer 19 procent van Oekraïne bezet. Het slagveld beweegt al tijden niet meer. Dit is een loopgravenoorlog, zoals de Eerste Wereldoorlog en de Irak-Iranoorlog in de jaren tachtig. En loopgravenoorlogen eindigen meestal niet met de overwinning van de ene partij op de andere, maar zijn een uitputtingsslag: de strijd wordt beslecht doordat een van beide partijen het niet meer volhoudt. Helaas staat Rusland er wat dat betreft beter voor. President Poetin heeft veel meer manschappen die hij in de gehaktmolen kan – en wil – gooien dan president Zelensky. Omdat de internationale gemeenschap (de VS voorop) niet bereid is om Rusland economisch en politiek hard af te knijpen en te isoleren, geeft de Russische economie maar niet de geest en kan Poetin deze molen draaiend houden. Uit deze perverse logica volgt dat Oekraïne een vredesdeal nodig heeft voordat het van uitputting moet opgeven. Maar hoe kun je de Oekraïners vragen om gebied dat Rusland sinds 2014 heeft veroverd – de Krim en Donbas – op te geven? Hoe kun je ze vragen, na alles wat er gebeurd is, om de Russische agressie te belonen?
Wel, er is maar één manier: door in ruil iets te bieden dat ze wanhopig willen, namelijk bij het Westen horen. Daar is deze oorlog om begonnen, destijds. Oekraïners wilden niet meer overheerst worden door Rusland en deel worden van het vrije Westen. Als ze dat nu krijgen, zijn hun vermetelheid, hun weerbaarheid en alle pijnlijke offers die ze gebracht hebben onder permanente Russische bombardementen niet voor niets geweest. Als ze daarvoor enig gebied moeten opgeven – gebied waar veel Russen wonen die door het Kremlin zijn gehersenspoeld en ook onder Oekraïens bestuur altijd door Poetin kunnen worden opgestookt – dan is die prijs misschien de moeite van het betalen waard.
Het Westen, dat is niet de NAVO. De Amerikanen weigeren categorisch om het lidmaatschap van Oekraïne te bespreken. Blijft over: de EU.
Je kunt zeggen: sinds wanneer beslissen de Amerikanen wie er lid wordt van de EU? Goed punt. Toch zien steeds meer Europese leiders er de zin van in. Een wreed, imperiaal Rusland dat zijn buren constant bedreigt, is een grote uitdaging voor de EU. Poetin eist dat de Baltische landen en andere oud-leden van het Warschaupact de NAVO verlaten omdat ze, volgens hem, bij Rusland horen. Hij bestookt oostelijke en noordelijke EU-landen continu met hybride sabotage. Vorige week liepen Russische soldaten gewoon Estland in – een nieuwe provocatie. Rusland is een formidabele bedreiging voor de EU. En als je bedreigd wordt, moet je je kunnen verdedigen. Dat is, helaas, de Europese achilleshiel. Maar laat het Oekraïense leger nu het sterkste van heel Europa zijn. Oekraïne als nieuwe lidstaat helpt de Europese veiligheid, zei Ruslandkenner Stephen Kotkin laatst tegen de The Wall Street Journal: „Oekraïne zou de meeste heavy lifting doen.”
Op bepaalde punten is Oekraïne niet klaar voor lidmaatschap – denk aan de rechtsstaat en corruptiebestrijding. Tegelijkertijd staat het met één been in de EU. Het integreert gestaag in de interne markt. Europese bedrijven willen er straks graag geld verdienen. Oekraïense toetreding kan ook leiden tot noodzakelijke hervormingen waarmee de EU nu treuzelt, zoals een betere begroting.
Uitbreiding is altijd een vorm van risicobeperking geweest. President Trump wil van het Oekraïneprobleem af. Hij wil dat de EU het oplost. De EU is dus sowieso verantwoordelijk. Als ze Oekraïne lid maakt, heeft ze er meer greep op dan als ze het land getergd en gefrustreerd half buiten de poort houdt.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC