Tijdens de jaarwisseling was het op veel plaatsen onrustig. De politie en andere hulpverleners waren meer dan eens het doelwit. Waarom keren groepen zich juist op een moment als Nieuwjaarsnacht tegen autoriteiten? En wat wordt er zoal tegen gedaan?
"Onbegrijpelijk en onacceptabel", noemde demissionair justitieminister Foort van Oosten het belagen van hulpverleners tijdens de jaarwisseling. Er werd onder meer met molotovcocktails, zwaar vuurwerk en stoeptegels gegooid.
"Het is echt bizar om te zien hoe sommigen daar echt op uit zijn en in sommige gevallen met bivakmutsen op geweld uitlokken", zei Nine Kooiman van de Nederlandse Politiebond. Dat was onder meer in Breda het geval. De nasleep van het geweld zie je in onderstaande video.
Bij sommige groepen is die agressie gepland gedrag, zegt universitair hoofddocent Floris Klumpers. Hij is verbonden aan het Behavioural Science Institute en het Donders Instituut van de Radboud Universiteit.
Bij anderen lijkt die agressie spontaan te ontstaan: alsof de 'rem' er plotseling af gaat. Daar is volgens Klumpers een neurobiologische verklaring voor. "Tijdens de jaarwisseling kunnen we meer opgewonden of gestrest raken, al dan niet in combinatie met het gebruik van bepaalde middelen of vanwege groepsdruk. Op zulke momenten worden stoffen als adrenaline en noradrenaline aangemaakt", legt hij uit.
"Die stoffen maken ons klaar voor een vecht-of-vluchtreactie", vervolgt Klumpers. "Het vermogen om logisch na te denken en gevolgen te overzien, is in zulke situaties minder."
Dat verklaart volgens Klumpers deels waarom mensen zich op een totaal irrationele manier tegen brandweer- en ambulancemedewerkers keren, terwijl die er uitsluitend zijn om hulp te bieden.
Wijkagent Daan van Heusden herkent de logica van het elkaar 'aansteken'. Hij werkte tijdens de jaarwisseling van 2023 in Huizen, dat werd opgeschrikt door zware rellen. "Zoiets als de Nieuwjaarsnacht zet jongeren op scherp. Er is wat te doen en onder druk van een aantal aanjagers ontstaan al snel groepen die uit zijn op 'actie'."
Maar jeugdagent Maureen Wildvank zag in Huizen destijds ook hoe sommige ouders hun verantwoordelijkheid destijds niet namen.
Onrust zoals die tijdens de jaarwisseling heeft grote gevolgen. Hulpverleners kunnen blijvende schade oplopen, zowel lichamelijk als geestelijk. "Collega's hebben soms verschrikkelijke dingen gezien en meegemaakt", zei plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen op Nieuwjaarsdag.
Ook voor de veelal jonge onruststokers zijn er op latere leeftijd gevolgen. Zo kan een arrestatie moeilijkheden geven bij het vinden van een baan.
Kortom: er moet iets veranderen. Van Heusden en Wildvank waren nauw betrokken bij de nieuwe benadering van de jaarwisseling van de gemeente Huizen. Klumpers coördineert op zijn beurt onderzoek dat als doel heeft om zowel de politie als risicojeugd te helpen om escalaties te vermijden. Dat is het zogenoemde CONTEXT-project.
Het is volgens Klumpers logisch om de twee groepen die steeds vaker tegenover elkaar staan samen te bestuderen. Hij doelt daarbij op de politie en jongeren met een verleden van agressie. Het effect van het wegvallen van de remmende invloed op impulsgedrag raakt namelijk beide groepen.
"Bij jongeren resulteert het wegvallen van die 'rem' zoals gezegd in meer agressie. De agenten die in zo'n nare situatie terechtkomen, rapporteren op de lange termijn meer gezondheidsklachten", zegt de universitair hoofddocent.
Tijdens het CONTEXT-project leren politiemedewerkers en jongeren via virtual reality om tijdens potentieel stressvolle situaties hun vaak onbewuste stressreacties te herkennen. "Door middel van hartslagmetingen maken we die direct zichtbaar in de virtual reality. Vervolgens kunnen we hen helpen die reacties te leren controleren", vervolgt Klumpers.
"De eerste bevindingen zijn erg positief en daarom kijken we nu hoe de training het beste voor politiemedewerkers en jongeren kan worden geïmplementeerd", zegt Klumpers. Dat gebeurt in samenwerking met een grote groep maatschappelijke partners, waaronder HALT en de politieacademie.
Agenten Van Heusden en Wildvank hebben onder aanvoering van burgemeester Niek Meijer van Huizen samen met partners de aanpak van de jaarwisseling tegen het licht gehouden. Daarbij zijn de afgelopen twee jaar de onderliggende redenen van het gedrag van jongeren onderzocht, met name van de jongeren die te boek stonden als aanjagers van de onrust.
Een persoonlijke aanpak volgde door middel van 'begeleiden en begrenzen'. Meijer: "We zijn met jeugdgroepen in gesprek gegaan. Vervolgens zijn de meelopers losgeweekt van de leiders. Op die manier werd duidelijk wie we moesten begeleiden. Je moet bepaalde mensen uit een groep halen en niet de groep als geheel willen aanpakken."
Van Heusden en Wildvank gingen vervolgens bij de probleemjongeren thuis op bezoek. "Je wilt erachter komen wat er speelt en tegelijkertijd uitstralen dat het menens is", zegt Van Heusden. Daar komt het 'begrenzen' om de hoek kijken. Zo kregen bepaalde jongeren een gebiedsverbod. Ook zijn er preventieve lasten onder dwangsom opgelegd voor bijvoorbeeld een grote mond, opruiend gedrag of het dragen van gezichtsbedekkende kleding.
Dat maakt indruk, zegt Wildvank. "Ouders krijgen liever geen politie aan de deur." Ook het risico van een hoge boete - volgens Meijer 2.500 euro per overtreding - werkt bij ouders afschrikwekkend. "Dan pakken ze vaak alsnog hun verantwoordelijkheid", besluit de jeugdagent.
Source: Nu.nl algemeen