Oudjaarsavond De Vondelkerk in Amsterdam is voor een deel ingestort door een brand tijdens de jaarwisseling. Een markant rijksmonument en geliefd onder buurtbewoners. „Ik ben niet pessimistisch, maar dit geeft me een naar gevoel voor het komende jaar.”
De Vondelkerk dreigt niet verder in te storten na de oudejaarsbrand, de muren van het brandende gebouw blijven staan.
Boven een gapend gat ter grootte van een flinke bestelbus hangen de verkoolde balken nog, op de plek waar de monumentale Vondelkerk in Amsterdam tot de nieuwjaarsnacht haar grootste toren had staan die deels is ingestort. Aan de achterkant van het gebouw uit 1873 is te zien hoe een deel van de constructie mist. De grote toren in het midden van het gebouw is op het achterste deel van het dak terechtgekomen en in de kerk gestort. Voor het interieur valt alleen maar te vrezen. Halverwege nieuwjaarsdag is de brand geblust, is bevestigd dat er geen slachtoffers zijn gevallen en verklaart de brandweer dat de buitenmuren stabiel zijn, maar niemand mag er nog in.
Wat er is gebeurd, is nog onbekend. De politie doet onderzoek, zegt een woordvoerder van de brandweer: tot die tijd is het een plaats delict en wordt er niet gespeculeerd. Een omwonende heeft wel een idee. „Ik dacht meteen: vuurpijl. Want als er hier kinderen vuurwerk afsteken mikken ze altijd op die spits”, zegt de 73-jarige Marie-José, die haar achternaam niet wil delen. Ze woont een straat verder, en zag de kerk ’s nachts afbranden. „Wij zaten aan de champagne, en ik denk, wat lopen er hier een mensen ineens? Ik vermoed dat een vuurpijl in het open rasterwerkje onder de punt naar binnen is gegaan. Die hele overkapping is allemaal hout daar. Verschrikkelijk.”
Er staan groepjes mensen in de regen rond de kerk, bewoners en toeristen. De brandweer houdt ze op flinke afstand. „Na vannacht ben ik met alles blij wat er nog van overeind staat”, zegt een man die door de Vondelstraat op de kerk afbeent. „Och Jezus… die hele toren is weg.” Aan de andere kant van de kerk vraagt een vrouw in een dun jasje aan een beveiliger waarom ze nog steeds haar huis niet in mag, anderen zouden allang terug zijn. Ze moet toch nog even omlopen en het vragen aan de brandweer, terwijl het steeds harder gaat regenen. Het hagelt zelfs even.
De politie doet onderzoek naar de oorzaak van de brand in de Vondelkerk.
De Vondelkerk staat in wat je gerust een goede buurt van Amsterdam kunt noemen, om de hoek van het Museumplein met overal modezaken met Italiaanse en Franse namen. Daarnaast liggen er in de bosjes van het Vondelpark ook slaapzakken, die af en toe bewegen. De Overtoom, aan de andere kant van de Vondelkerk, is wat volkser. Daar liggen na de oudjaarsnacht veel verbrande sterretjes op straat, staan lege flessen champagne en resteert hier en daar iemands maaginhoud. En, zo’n nacht was het ook, tussen de planten ligt een gebruikt condoom.
De rooms-katholieke Vondelkerk staat er sinds 1873, ontworpen door de Limburgse architect Pierre Cuypers, bekend van kasteel De Haar, het Rijksmuseum, het Centraal Station, en de troon waarop de koning jaarlijks de troonrede uitspreekt. Cuypers vond de Vondelkerk zelf z’n beste werk. „De Vondelstraatskerk, die onder de woningen welke God mij gaf Hem ter eere te stichten, [is] in mijn hart steeds de liefste plaats blijven innemen”, schreef hij volgens historisch genootschap Amstelodamum.
Het gebouw anno nu is volgens de website van beheerder Stadsherstel Amsterdam ‘sprookjesachtig’, ‘schilderachtig’ en ‘uniek’. „De toiletten”, zo benadrukt Stadsherstel, „zijn verkozen tot mooiste toiletten van Nederland.”
De kerk overleefde een eerdere brand in 1904, waarbij de originele toren omviel – de tekeningen uit het Stadsarchief komen eng veel overeen met het beeld op deze nieuwjaarsdag. De toren werd hersteld en kwam de Tweede Wereldoorlog ongeschonden door.
Maar eind jaren zeventig kwam de klad erin. De Vondelstraat werd een slagveld waar krakers het opnamen tegen ME en het leger; bewoners die nu naar de afgebrande kerk staan te kijken herinneren het zich. De kerk was in 1978 al gesloten vanwege scheuren in de muren, het ontbrak aan geld en gelovigen. Sloop werd overwogen. Er kwamen bijna appartementen in, toen een moskee, en toen er lang genoeg alleen nog maar duiven binnen hadden gezeten, werd het pand gekraakt.
Uiteindelijk kocht een stichting van vrijwilligers de kerk, werd het een cultureel centrum en was het, in elk geval tot afgelopen nacht, een plek waar kon worden getrouwd, waar enkele bedrijven zijn gevestigd en waar concerten werden gegeven (onlangs nog Lucy Dacus).
„Wij zijn hier op 15 mei 2004 getrouwd”, zegt een echtpaar dat aan de oever van de vijver in het Vondelpark staat te kijken naar de afgebrande kerk. Ze willen liever niet met hun naam in de krant. „Het is zo triest. We waren vannacht bij vrienden, we hadden het alleen nog maar in de media gelezen. Toevallig zijn we drie weken geleden met onze kinderen voor het eerst weer naar binnen gegaan, om hen te laten zien waar we getrouwd zijn. Het voelt wel heel toevallig.”
„Ik vind het unheimlich dat dit helemaal aan het allereerste begin van het nieuwe jaar affikt”, zegt buurtbewoonster Jacinta Heijmans, die met een paraplu staat te kijken naar de achterkant van de kerk, op haar dagelijkse wandelroute. „Ik ben niet pessimistisch, maar dit geeft me een naar gevoel voor het komende jaar.” Volgens haar was het vuurwerk in de buurt dit jaar veel erger dan voorgaande jaren. „Ik was echt bang. Ze gooiden met bommen, je weet niet wat je meemaakt. Iedereen zegt hoopvol: volgend jaar is het voorbij, maar vergeet het maar. Er wordt niet gehandhaafd. Het is te erg.”
De tientallen geëvacueerde bewoners mogen in de loop van de dag hun huis weer in, zegt de woordvoerder van de brandweer, ook al hebben ze vermoedelijk nog even geen elektriciteit.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC