Oudejaarsrellen Van Arnhem tot Den Haag: op veel plaatsen liep de jaarwisseling uit op ongekende geweldsuitbarstingen. „Jongeren zoeken de confrontatie met alle hulpverleners.”
ME assisteert de brandweer tijdens Oudejaarsavond in de Amsterdamse wijk Floradorp.
Tijdens een opstootje in de Arnhemse wijk Schuytgraaf loste een groepje jongeren tijdens de jaarwisseling een aantal schoten in de lucht. „Met een vuurwapen of een op een vuurwapen lijkend voorwerp”, vertelt Paul Smeulders, locoburgemeester van Arnhem. „Toen de politie zich kenbaar maakte, zijn ze meteen gevlucht.” De schutters wisten te ontkomen en lieten alleen kogelhulzen op straat achter. „Er is gelukkig niemand gewond geraakt, maar dat je gaat schieten is natuurlijk bizar,” zegt Smeulders.
De schietpartij is een van de vele incidenten tijdens Oud en Nieuw in Nederland, die ook dit jaar opvallend gewelddadig is verlopen. Twee personen kwamen om door vuurwerk, in Aalsmeer en Nijmegen. Ongeveer 250 personen werden aangehouden.
Het aantal meldingen was zo groot dat de meldkamers overbelast raakten. Een half uur na de jaarwisseling ging al een NL.Alert uit met de dringende oproep om alleen nog voor levensbedreigende zaken 112 te bellen.
„In korte tijd kwamen zo verschrikkelijk veel meldingen en incidenten tegelijk binnen, het was ongelooflijk”, vertelt Lucien Groenewegen. Hij was tijdens Oudjaarsnacht de dienstdoend brandweercommandant in de veiligheidsregio Haaglanden, waaronder onder meer de stad Den Haag valt. „En dan niet, zoals vroeger, een kerstboompje of autobandje dat in de fik gaat. Maar molotovcocktails die door de ramen worden gegooid en personenauto’s en bussen die in brand worden gestoken.”
De brandweer van Haaglanden had „alles wat we hebben ingezet”, zegt Groenewegen: „Maar ik vroeg me echt af of we het zouden gaan redden.” De kleinere branden moest de brandweer laten lopen. „Het was prioriteren en hopen dat het niet nog gekker zou worden. We zijn door het oog van de naald gekropen.”
Groenewegen zit nu 25 jaar bij de brandweer in de regio Haaglanden, die al jaren bekend staat om zijn onrustige jaarwisselingen („We zijn grofweg goed voor tien procent van alle meldingen in Nederland.”). Toch was afgelopen nacht, zo zegt hij, „het gekste wat ik ooit heb meegemaakt”.
In Arnhem zijn „ze inmiddels ook wel wat gewend”, zegt loco-burgemeester Smeulders, die Oudejaarsnacht de leiding had over de ordehandhaving: „Maar ik ben toch echt weer oprecht geschrokken.”De schok zit hem vooral in de manier waarop hulpdiensten zijn belaagd in Schuytgraaf, een Vinex-wijk waar jongerenwerkers in de aanloop naar Oud en Nieuw al bezig waren om jongeren op het rechte spoor te houden. „Hulpverleners zijn bekogeld met zwaar vuurwerk”, vertelt Smeulders. „Jongeren zoeken de confrontatie met alle hulpverleners. Eerst met de jongerenwerkers daar, daarna met de politie.” Uiteindelijk zette Arnhem de Mobiele Eenheid in. „De rellende jongeren zien het als een soort kat-en-muis-spel met de autoriteiten. Ongelooflijk en volstrekt onacceptabel.”
De brandweer in Haaglanden is ook belaagd met zwaar vuurwerk, vertelt commandant Groenewegen. „Met cobra’s en met mortieren, bijna een soort granaten.” Als je in de auto zit, valt het soms niet eens zo op: „Je ziet namelijk overal flitsen om je heen. Maar als je dan de beelden ziet die omstanders hebben gemaakt van de bommenregen, dan krijg je echt kippenvel.”
In totaal is de brandweer twaalf keer zo bekogeld dat het werk onderbroken moest worden. „Twaalf keer dat we moesten doorrijden of ons moesten terugtrekken, zodat eerst de collega’s van de politie de boel veilig konden maken”, zegt Groenewegen. „Zo vaak hebben we dat nog niet meegemaakt. Het was echt een warzone.”
Volgend jaar wordt in principe een verbod op consumentenvuurwerk van kracht. Gaat dat de komende jaren helpen om ontsporingen als bij deze jaarwisseling te voorkomen? „Absoluut wel”, zegt Groenewegen. „We zijn al jaren voorstander van een algemeen vuurwerkverbod. Dat verbod is een stap in de goede richting.”
Het zal volgend jaar „niet in één klap veel rustiger zal zijn”, verwacht Groenewegen. „Nu al stonden files richting België en Duitsland van mensen die daar vuurwerk gingen kopen. Dat zal volgend jaar wederom gebeuren, denk ik. De cobra’s verdwijnen niet meteen uit het straatbeeld, daar gaan wat jaren overheen. Het vuurwerkverbod is hopelijk het begin van normaler doen met Oud en Nieuw.”Arnhem heeft al een aantal jaren een verbod op het afsteken van vuurwerk. „Dat is alleen heel lastig te handhaven als je in een groot deel van Nederland wel vuurwerk mag kopen”, zegt Smeulders. „Dus een totaalverbod gaat ons heel erg helpen”, denkt hij. „Hopelijk wordt het de jaarwisseling zo meer beheersbaar en krijgen we minder excessen zoals we die nu zien.”
Daarnaast moet er volgens Smeulsers „een cultuurverandering komen” rond de nieuwjaarstradities. „Dus de oliebollen blijven, net als de Top-2000, en de vele feestjes met vrienden en familie. Maar dat vuurwerk dat moet wel echt klaar zijn. Dat moet iedereen ook echt uitstralen. Dat betekent ook dat de politiek geen geitenpaadjes moet gaan zoeken om vuurwerk toch weer mogelijk te maken.”Dat zal tijd kosten, verwacht Smeulders, die hoop put uit de discussie over Zwarte Piet. Die is inmiddels nagenoeg verdwenen uit de sinterklaasviering. „Toen de discussie daarover begon, was het land te klein. Nu vindt het overgrote deel van Nederland het normaal om het zonder Zwarte Piet te doen. Hopelijk gebeurt zoiets ook met vuurwerk.”
Met medewerking van Winny de Jong
Source: NRC