Oudejaarsconference Met weinig nieuwsfeiten en veel zelfspot zette Peter Pannekoek in zijn terugblik op 2025 aan het denken, zonder wijsneuzerig over te komen. De val van het kabinet-Schoof komt niet ter sprake, de SGP wel.
Oudejaarsconference van Peter Pannekoek.
Oudejaarsconference 2025: Perspectief
Door Peter Pannekoek. Regie: Ruut WeissmanGezien: 21/12, Nieuwe Luxor Theater Rotterdam en 31/12 op NPO 1. Terugkijken: npostart.nl
In zijn tweede oudejaarsconference, Perspectief, heet Peter Pannekoek (39) ons welkom vanaf de planeet Mars. Hij heeft zich geïnstalleerd tussen mysterieuze roodkleurige blokken, Mars is in dit decor een onheilspellende, maar wel fraaie planeet. Het is volgens Elon Musk onze toekomstige redding: als de aarde onleefbaar wordt, kunnen we per raket naar de rode planeet verkassen. Maar Musks hoop is niet die van de cabaretier. Pannekoek kondigt aan op zoek te gaan naar iets ánders wat hoop biedt. Want: „Ik vind dat een oudejaarsconference hoort te eindigen met hoop.”
Een oudejaarsconference is geen sinecure, want er kijkt een miljoenenpubliek en niet iedereen is fan van de cabaretier van dienst. In de poging iedereen te bedienen ligt braafheid op de loer in de vorm van een duffe samenvatting van het afgelopen jaar: voor iedereen een beetje leuk. Of het gevaar van een wat stichtelijke taakopvatting, waarna de cabaretier het volk vanaf NPO1 een goede richting op tracht te preken.
Pannekoeks belofte om te eindigen met hoop heeft ook wel een pastorale zweem, zeker wanneer hij stelt dat daar eerst een offer voor nodig is. Maar zijn kerk blijkt een aangename. Hij neemt stelling en zet aan het denken zonder wijsneuzerig over te komen. Dat lukt hem door ernst soepel af te wisselen met lichtheid en vooral door grappig en scherp naar zichzelf te kijken.
Pannekoek heeft er goed aan gedaan om veel nieuwsfeiten gewoon niet te noemen. Of slechts in een bijzin, zoals de besmette blauwe bessen van de Albert Heijn. Op zichzelf een serieus onderwerp, waar bovendien vast allerlei grapjes over te maken zijn. Maar door de hoge omloopsnelheid van het nieuws zullen veel kijkers diep moeten graven om zich nog te herinneren wat er ook weer precies met die bessen aan de hand was (naast vitaminen bevatten ze ook hepatitis A). Ook de val van kabinet-Schoof blijft ongenoemd.
De positie en veiligheid van vrouwen vormt een van de hoofdthema’s van de conference. Pannekoek vertelt grappig en goed over zijn eigen pogingen om vrouwen in onveilige situaties een veilig gevoel te geven. Wat doe je wanneer je ’s nachts met een onbekende vrouw in een vrijwel lege nachttrein zit en er een man instapt die je het gevoel geeft: hier komt mogelijk trouble binnen?
Pannekoek zoekt bewust óók het licht. Een gegeven om boos en erg verdrietig over te worden – veel vrouwen ervaren ’s nachts onveiligheid – kan tegelijkertijd grappige sociale dilemma’s opleveren. Zo beschrijft hij zijn eigen worsteling wanneer hij in een stille nacht toevallig dezelfde richting op loopt als een vrouw. Hoe gedraag je je, hoe beweeg je en hoe kijk je als je wil laten weten geen kwaad in de zin te hebben?
Door zo licht en zwaar af te wisselen ondergraaft Pannekoek behendig de menselijke neiging om bij een opeenstapeling van ellende de ellende niet meer goed te (willen) zien. Na het sociale ongemak van de nachtscène volgt een verhaal dat enkel tragiek kent: de verkrachting van een vrouw op Koningsdag, op klaarlichte dag, langs een drukke Amsterdamse gracht. Pijnlijk is Pannekoeks bekentenis dat hij bij het zien van de beelden niet meteen dacht: dit is een verkrachting. Pijnlijk, omdat hij daarin vermoedelijk niet alleen staat, en vooral pijnlijk omdat veel mannen dit niet tot zeer moeizaam kunnen toegeven.
Volgens Pannekoek ligt hier het noodzakelijke offer: de bereidheid om eerlijk naar jezelf te kijken. Dat vraagt moed, want wat je ziet in de spiegel is mogelijk minder fraai dan het beeld dat je van jezelf had. Pannekoek is fel wanneer hij bespreekt hoe misdrijven en crises worden misbruikt voor xenofobe agenda’s. „Alsof ónze cultuur zo vrouwvriendelijk is”, schampert hij, terwijl hij onder meer wijst op het gebrek aan permanente verontwaardigheid richting de SGP, een politieke partij die vrouwen principieel uitsluit. Ook voorspelt hij cynisch hoe asielzoekers straks verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor de klimaatcrisis: „Omdat vluchtelingen de hele tijd verdrinken, stijgt de zeespiegel!”
Doordat Pannekoek nadrukkelijk zelf in de spiegel kijkt, kan hij het zich permitteren anderen aan te spreken. Zo hekelt hij zijn eigen hypocrisie omtrent drugs: soms koopt hij die, terwijl hij best weet hoeveel leed de drugsindustrie veroorzaakt. Pannekoek maakt zich vrolijk over de ingenieuze boevenstreken van Bolle Jos, en boos over de zelfzuchtige eigenaar van Basic-Fit. Hij doet een overtuigende oproep tot boycot van de sportschoolketen.
Het toneelstukje vanaf Mars en de momenten waarop Pannekoek indringend de camera inkijkt en de aarde van afstand beziet, zijn wat gezwollen en hoogdravend. Maar een oudejaarsconference is uiteindelijk een dienst voor álle Nederlanders. Ook voor streng toegesproken SGP’ers, voor wie de zielenzorg vanuit Mars van vadertje Pannekoek wellicht nog enige troost biedt.
Tenslotte concludeert Pannekoek dat vluchten naar Mars niets oplost. We zouden het hoofdprobleem immers simpelweg meeverhuizen: de mens. Díé moet veranderen, en zijn neiging de andere kant op te kijken moet op het offerblok. Pannekoek heeft in zijn conference scherpzinnig het goede voorbeeld gegeven.
De hoop waarmee hij eindigt – „we kunnen het” – zal niet iedereen evenveel houvast bieden. Maar ook de ongelovige begrijpt na deze oudejaarsconference dat hoop meer waard is dan de valse beloften van een miljardair die denkt dat de oplossing per raket gaat. Musk is de grote antichrist, verkleed als ondernemer.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC