Stroom Vanaf 1 januari mogen mensen digitale energiemeters niet meer weigeren. De aanbesteding door netbeheerders die gezamenlijk inkopen, is gewonnen door het Chinese Kaifa Technology, dat voor een derde in handen is van een Chinees staatsbedrijf. Kaifa Technology levert de meetmodule. Er zijn inmiddels Kamervragen gesteld.
Een slimme meter.
Nederlandse netbeheerders hebben besloten belangrijke onderdelen van de zogenaamde ‘slimme meters’ (digitale energiemeters) bij een Chinees bedrijf in te kopen. Daar is kritiek op, omdat het de Nederlandse afhankelijkheid van China verder vergroot. Vanaf 1 januari mogen mensen de slimme meter niet meer weigeren.
Het gaat om een aanbesteding voor 4 miljoen stroommeters, gedaan door de verschillende Nederlandse netbeheerders, die gezamenlijk inkopen. Het Chinese bedrijf Kaifa Technology, dat voor een derde in handen is van een Chinees staatsbedrijf, won de aanbesteding. In totaal is er bijna 400 miljoen euro mee gemoeid.
Een slimme meter meet niet alleen hoeveel stroom je afneemt, maar ook hoeveel je levert en op welke momenten dat is. Die meter geeft dat automatisch door aan de energiemaatschappij.
Kaifa gaat de ‘meetmodule’ leveren voor de slimme meters. Dat is het gedeelte dat ook daadwerkelijk meet. Voor een ander onderdeel, een gsm-modem die de informatie vervolgens deelt met de netbeheerders, loopt nog een aparte aanbesteding.
Meerdere Europese partijen visten achter het net. Een daarvan, Iskraemeco, probeerde de aanbesteding eerder dit jaar tegen te houden. Volgens het van oorsprong Sloveense bedrijf is de prijsstelling van de Chinezen niet eerlijk omdat ze onder de prijs voor de grondstoffen zouden zijn gaan zitten. De rechtbank in Den Haag wees dat bezwaar echter af. „De voorzieningenrechter volgt de netbeheerders in hun standpunt dat zij niet verplicht zijn om abnormaal lage inschrijvingen uit te sluiten,” staat in de uitspraak.
Het nieuws van de aanbesteding kwam naar buiten via De Telegraaf, die hier op werd gewezen door ingenieur Henry Lootens van Fedet, de Nederlandse branchevereniging van 162 fabrikanten in de elektrotechnische sector. „Ik ben niet tegen de slimme meters”, licht hij telefonisch toe. „Maar gezien de geopolitieke ontwikkelingen ben ik er fan van dat we nog zelf spullen kunnen maken. En toen ik hier op stuitte, dacht ik: het zal toch niet waar zijn dat we zelfs dat al niet meer in Europa bestellen?”
Volgens een woordvoerder van Netbeheer Nederland speelde de prijs een belangrijke rol bij de keuze voor Kaifa en zijn daarbij geen concessies gedaan aan de veiligheid. Kaifa is bovendien een bedrijf waarbij al langer naar tevredenheid onderdelen voor digitale energiemeters worden ingekocht. ,,Het is allemaal volgens de Europese richtlijnen gegaan.”De aanbesteding ligt niettemin gevoelig.
Het Chinese staatsbedrijf dat grootaandeelhouder is, China Electronics, levert ook telecomapparatuur aan het Chinese leger. Het is door Nederlandse pensioenfondsen en verzekeraars uitgesloten van investeringen.
Bovendien zijn er zorgen over mogelijke datastromen naar China. Want de slimme meters draaien om het live delen van gedetailleerde informatie over stroomverbruik. Het zijn digitale apparaten, die draadloos kunnen communiceren en die geregeld softwareupdates nodig hebben.
Burgers zijn vanaf 1 januari verplicht te delen hoeveel stroom ze verbruiken en zelf aanleveren. Dat komt in de praktijk neer op een acceptatieplicht voor de ‘slimme meter’. Wie geen slimme meter wil, mag kiezen voor een simpelere digitale meter. Die heeft geen communicatiefunctie, dus dan moet je de standen zelf doorgeven. Zowel een digitale als een slimme meter houdt bij hoeveel elektriciteit je teruglevert als je zonnepanelen hebt.
En daar is het allemaal om te doen. Want een analoge meter met draaischijf houdt niet bij hoeveel je teruglevert. De schijf draait dan gewoon achteruit. Daardoor kunnen energiebedrijven geen terugleverkosten in rekening brengen. Netbeheerders bieden de slimme meter al een paar jaar aan, maar veel mensen weigeren die. Ze zijn bang voor een hogere energierekening en hebben soms ook privacybezwaren.
Kamerleden van CDA, VVD, D66 en de ChristenUnie hebben inmiddels vragen ingediend. Ze willen onder meer weten of de inlichtingendiensten AIVD, MIVD of NCTV om advies is gevraagd over deze aanbesteding. En welke data precies worden gedeeld.
Over hoe belangrijk het onderdeel is dat Kaifa gaat leveren en wat eventuele kwaadwillenden ermee zouden kunnen, is nog onderwerp van discussie. Het is mogelijk de meetmodule direct aan te sluiten op een router, waardoor er direct vanuit de module informatie zou kunnen worden gedeeld. Maar volgens een woordvoerder van Netbeheer Nederland kan het apparaat niet op afstand uit worden gezet. „Het is geen schakelonderdeel.”
Dat ligt anders bij zonnepanelen en omvormers uit China, waarvan de software in een Chinese cloud draait. Ict-experts hebben eerder aangetoond dat het daardoor mogelijk is op afstand het stroomnet te destabiliseren.
Dimitri van Zandvliet is minder bezorgd over de cybersecurity van de slimme meters. Hij is voorzitter van de Nederlandse CISO-vereniging, de vereniging van chief information security officers die binnen bedrijven en organisaties de hoofdverantwoordelijken zijn voor digitale weerbaarheid. „Ik ga ervan uit dat de netbeheerders die dingen getest hebben”, zegt hij. „En er niets op afstand uitgezet kan worden.”
Het baart Van Zandvliet wel zorgen dat Nederland stukje bij beetje afhankelijker wordt van „statelijke actoren buiten Europa die minder democratisch zijn”. „Straks heb je de meters uit China, de omvormers uit China, de zonnepanelen uit China en die laden dan je (Chinese) BYD-auto op. Voel je je daar comfortabel bij? Of wil je toch een keer investeren in Europese technologie?”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC