Na bijna veertig jaar oogheelkunde en een jarenlange strijd tegen consumentenvuurwerk gaat oogarts Tjeerd de Faber (70) met pensioen. Het vuurwerkverbod waarvoor hij zich inzette, gaat er komen.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Ooit deed Tjeerd de Faber, oogarts in Het Oogziekenhuis Rotterdam, een harde belofte: hij zou pas met pensioen gaan als er een vuurwerkverbod was. Toen vorig jaar zomer het kabinet-Schoof werd gepresenteerd, moest hij dan ook even slikken, vertelt hij telefonisch vanuit zijn vakantieadres in Frankrijk. ‘O nee, dacht ik, nog een paar jaar door.’ Hij zag partijen het bordes betreden die hij vooral associeerde met ondernemersbelangen en ‘vrijheid, blijheid’.
Het liep anders. VVD en NSC schaarden zich alsnog achter wat een Kamermeerderheid werd. Met ingang van de jaarwisseling van 2026-2027 geldt er een verbod op consumentenvuurwerk. ‘Ze kozen voor wijsheid en verstand’, aldus De Faber. Daarmee kwam er een succesvol einde aan een jarenlange lobby, samen gevoerd met de milieubeweging, de dierenbescherming en de hulpdiensten. En dus kan De Faber, inmiddels 70, eindelijk met pensioen.
Jarenlang werkte hij met letsel dat je normaal gesproken alleen in oorlogsgebieden ziet. De patiënt die het meeste indruk op hem maakte werd op 1 januari 2003 huilend binnengebracht. ‘Een 3-jarig jongetje, hartstikke onschuldig.’ De Faber opereerde hem vijf keer, maar het oog kon niet worden gered. Het kind werd blind aan één kant en ontwikkelde een posttraumatische stressstoornis. ‘Het ongeluk heeft zijn hele jeugd verpest.’
Ook een andere patiënt laat hem niet los: een Oost-Europese vrouw die de jaarwisseling doorbracht op het Rotterdamse Stadhuisplein. ‘Ze kwam net uit een kroeg en werd midden in haar oog geraakt door een vuurpijl.’ Ze was twintig weken zwanger. Die nacht moest het oog worden verwijderd. Twee dagen later beviel ze van een dood kind. ‘Dat was afschuwelijk.’
Ruim twintig jaar geleden begon De Faber alle oogletselcijfers nauwkeurig bij te houden en pleitte hij openlijk voor een vuurwerkverbod. Ook de afgelopen jaarwisseling liepen nog zeker 187 mensen oogletsel op; vijftien van hen raakten blind aan één oog. Toch is hij optimistisch. Vanaf volgend jaar verwacht hij dat die aantallen gestaag zullen dalen. ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat het probleem over een paar jaar de wereld uit is.’
Als kantelpunt wijst hij vaak op het drama in Arnhem tijdens de jaarwisseling van 2020. Twee jongens staken rotjes af in de hal van een flat, een bankstel vloog in brand. Rook en vuur trokken razendsnel omhoog door de liftschacht. Op dat moment bevond zich een gezin in de lift. De vader en het zoontje overleden; de moeder en dochter raakten ernstig gewond. ‘Dat heeft de steun voor een verbod echt een boost gegeven.’
Tjeerd de Faber werd op 14 oktober 1955 geboren in Kerkrade, als zoon van een melkboer en een eigenaar van een delicatessenwinkel. ‘In mijn jeugd hing de katholieke nestgeur van het rijke roomse leven’, aldus De Faber. Vuurwerk speelde er nauwelijks een rol. ‘We gaven er geen geld aan uit. Er moest worden gespaard voor carnaval.’
Zijn roeping om arts te worden ontstond toen hij 5 jaar oud was. Hij werd toen geopereerd aan een liesbreuk door dokter Ger Kreijen, destijds de enige chirurg in Kerkrade. ‘Een enorm imposante man. Dat maakte zo’n indruk op me dat ik na thuiskomst zei: dát wil ik later worden.’
Zijn loopbaan kwam in een stroomversnelling in de jaren tachtig, toen hij werd aangenomen in een onderzoekslaboratorium in Houston, Texas. Daar deed hij hersenonderzoek bij schele aapjes. ‘Zo ben ik de oogheelkunde ingerold.’
Zijn liefde voor dieren is nooit verdwenen. Ruim dertig jaar lang is De Faber, naast zijn werk in het Oogziekenhuis, actief gebleven als vrijwillig oogconsulent bij Diergaarde Blijdorp. Hij opereerde er leeuwen, pinguïns en zelfs een kabeljauw, maar het bekendst werden zijn staaroperaties bij twee babygorilla’s.
‘Zicht is voor gorilla’s van levensbelang vanwege de hiërarchie’, legt hij uit. ‘Een gorilla mag een dominant mannetje, de zilverrug, nooit recht aankijken. Maar als je blind bent, kijk je automatisch naar waar het geluid vandaan komt. Nou, die konden dus een draai om hun oren krijgen, of nog erger.’
In zijn privéleven kreeg De Faber met tegenslagen te maken. Zijn oudste zoon werd geboren met een afwijking, waardoor hij maar zesenhalve vinger heeft. Maar het grote drama voltrok zich bij zijn tweede kind, dochter Lara. Zij overleed na vijf maanden plotseling aan wiegendood. ‘Dat is het ergste wat ouders kan overkomen.’
Zijn vrouw stortte zich op het gezin, hijzelf vluchtte in zijn werk. Die ervaringen maakten hem gevoeliger voor het verdriet van ouders van zieke of gewonde kinderen. Maar hij kon ze ook enige moed inpraten. ‘Dan vertelde ik over mijn zoon. Die is ondanks een beperkt aantal vingers naar de sportacademie gegaan, werd tenorzanger op het conservatorium én is de handigste klusser van al mijn kinderen. Ik wil maar zeggen: met een beperking kun je een rijk en mooi leven leiden.’
De afgelopen weken heeft De Faber afscheid genomen van patiënten die hij soms al tientallen jaren kende. ‘Daar zijn wel wat traantjes gelaten.’ Zijn opvolger Willem Birkhoff heeft hij persoonlijk klaargestoomd. En dus stelde hij zijn patiënten gerust: zij kunnen heus zonder hem. ‘Dan zei ik: meid of knul, luister, het kerkhof ligt vol met onmisbare mensen.’
3x Tjeerd de Faber
Eén keer in zijn leven stak Tjeerd de Faber zelf vuurwerk af, voor een cursus overleven op zee. Daarvoor moet men vuurpijlen kunnen afschieten in geval van nood. ‘Nou, dat heb ik dus één keer geoefend en dat ging goed.’
De Faber heeft een fascinatie voor de vieroogvis. Deze vis heeft twee ogen waarvan de pupillen worden gespleten door een horizontale band. ‘Met het deel boven water speurt hij naar insecten, terwijl hij onder water in de gaten houdt of hij niet wordt aangevallen door een snoek.’
Na zijn pensioen blijft De Faber nog zo nu en dan werkzaam als oogarts in het ziekenhuis op Sint-Maarten. Daarnaast wil hij meer tijd vrijmaken voor hobby’s, zoals golf. ‘Maar ik moet zeggen: ik ben beter met oogballetjes dan met golfballetjes.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant