President Trump koerst af op een militaire confrontatie met Venezuela. De wereld is getuige van Amerikaanse executies op zee, het enteren van olietankers en een eerste aanval op Venezolaanse bodem. Waarom klinkt er vanuit de internationale gemeenschap geen luidere reactie?
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De Verenigde Staten hebben deze maand voor het eerst een aanval uitgevoerd op Venezolaanse bodem. Volgens Amerikaanse media bombardeerde de CIA met drones een aanlegsteiger waar de criminele organisatie Tren de Aragua boten zou laden met drugs. Trump zelf sprak ook over de aanval, maar bevestigde niet de betrokkenheid van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA.
Het is een volgende, grote stap richting een militaire confrontatie met het Venezuela van de autoritaire president Nicolás Maduro. Sinds september bombardeerden de VS dertig boten op de Caribische Zee en de Stille Oceaan, ten minste 107 mensen kwamen daarbij om, onder wie Venezolanen, Ecuadoranen en Colombianen. Trumps regering verdacht hen van het zijn van ‘drugsterroristen’ en ging over tot executie zonder proces.
In recente weken enterde de Amerikaanse marine twee olietankers en achtervolgde ze een derde. Trump kondigde een blokkade af op ‘gesanctioneerde’ olietankers van en naar Venezuela. De Venezolaanse olie zou de Verenigde Staten toebehoren, stelde hij in een bericht op social media; in Trumps logica heeft Venezuela de olievelden ‘gestolen’ van de Amerikanen.
Het doet de vraag rijzen: kan dit zomaar? Waarom klinkt er geen luidere reactie vanuit de internationale gemeenschap? Of zoals de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum zich op 17 december hardop afvroeg: waar zijn de Verenigde Naties? ‘We hebben ze nog niet gezien.’
Het was een knappe jij-bak van Sheinbaum, die in één adem door het Mexicaanse standpunt van ‘non-interventie’ benadrukte. Bovendien is het verwijt dat de hele wereld stilzwijgend toekijkt hoe Trump de regio een oorlog in rommelt, niet geheel terecht. Er zijn wel degelijk reacties en een enkel land onderneemt zelfs actie, maar de kritiek is vooralsnog te sporadisch en te uiteenlopend om iets teweeg te brengen in Washington.
Sheinbaum werd na haar oproep op haar wenken bediend: een week later, op 23 december, vond een vergadering plaats van de VN-Veiligheidsraad waarin de oplopende spanningen tussen de VS en Venezuela werden besproken. Trump zal er niet van wakker hebben gelegen.
In de eigen regio schaarden de gezanten van de autoritaire staten Cuba en Nicaragua zich achter Maduro. Colombia, Brazilië, Chili en Mexico – landen met linkse presidenten – spraken zich uit tegen gewelddadige interventies. ‘Het dreigen met of gebruiken van geweld leidt enkel tot menselijk leed en de erosie van de internationale rechtsorde’, stelde de vertegenwoordiger van Mexico. Argentinië en Paraguay – landen met rechtse regeringen – vinden dat het Venezolaanse regime het er zelf naar heeft gemaakt.
Uitzoomend beschuldigde Rusland de Verenigde Staten van ‘cowboygedrag’ en kwalificeerde China de opstelling van Washington jegens Venezuela als ‘treiteren’. Vanuit Europa klonken diplomatieke woorden. Griekenland waarschuwde voor instabiliteit in de regio, Denemarken bracht in herinnering dat de Cariben zichzelf tot ‘Zone van Vrede’ hadden uitgeroepen, de gezant van Frankrijk benadrukte dat de strijd tegen drugs aan internationale wetten moet voldoen.
Een ruime maand eerder kwamen in Colombia vertegenwoordigers van de Europese Unie en Celac samen – Celac is het verbond van Latijns-Amerikaanse en Caribische landen. Ze kwamen tot een gezamenlijk, maar niet al te stevig statement over ‘de situatie’ in de Cariben. ‘We zijn het eens over het belang van internationale samenwerking, wederzijds respect en naleving van het internationaal recht’, aldus hun slotverklaring.
Toen de Nederlandse demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) recentelijk Kamervragen kreeg over Trumps wapengekletter in de Cariben, verwees hij in zijn antwoorden op 18 december naar die verklaring van de Celac-EU-top. ‘Alle partijen’, vindt Nederland, ‘moeten zich inspannen om verdere escalatie te voorkomen.’
Nederland zou als ‘buur’ van Venezuela wellicht een prominentere rol kunnen spelen; vanaf de ‘Benedenwindse eilanden’ Aruba, Curaçao en de bijzondere Nederlandse gemeente Bonaire kun je Venezuela zien liggen. Nederland werkt bovendien in de Cariben samen met het Amerikaanse leger en de Amerikaanse kustwacht.
Begin deze maand riep de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch de voormalige koloniale machten Engeland, Frankrijk en Nederland op om die samenwerking op te schorten. Het Verenigd Koninkrijk was al gestopt met het delen van informatie over vermeende drugsboten in de Cariben, zo meldde CNN begin november. Het land wil niet medeplichtig zijn aan Trumps executies op zee, zo stelden bronnen. Het is een van de meest tastbare – zij het alleen via anonieme bronnen geuite – vormen van internationaal protest tot nu toe. Sinds CNN dat nieuws naar buiten bracht, vielen de VS desondanks elf boten aan, plus de steiger in Venezuela.
Minister Van Weel kreeg de vraag of Nederland het Britse voorbeeld zou moeten volgen. Hij antwoordde daarop dat de Amerikanen hebben beloofd dat inlichtingen die Nederland deelt in de gezamenlijke Martillo-missie in de Cariben – de antidrugsmissie ‘Hamer’, waaraan onder andere ook Canada en het Verenigd Koninkrijk deelnemen – niet zullen worden ‘ingezet voor de nationale operatie van de Verenigde Staten’.
Terugkerend bij president Claudia Sheinbaum die de vraag opwierp waarom de wereld niet meer doet ‘om bloedvergieten te voorkomen’: in haar geval geldt dat Mexico als belangrijkste handelspartner van de VS – goed voor een wederzijdse handel van ruim 700 miljard euro in 2024 – de regering-Trump niet te veel tegen de haren in kan strijken.
Dinsdag vroeg een journalist aan Sheinbaum wat zij vindt van de Amerikaanse aanval op Venezolaans grondgebied. ‘We zijn tegen militaire interventies’, antwoordde de Mexicaanse president.
Zou de regio zich achter Maduro moeten scharen of moet Venezuela zijn eigen boontjes maar doppen, vroeg de journalist. ‘Zoals ik al eerder heb gezegd’, reageerde Sheinbaum, ‘de Verenigde Naties moeten een grotere rol spelen.’ De rest van de twee uur durende persconferentie ging over Mexicaanse thema’s.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant