Panama is in rep en roer over de sloop van een Chinees monumentje. Volgens de verantwoordelijke burgemeester was het monument slecht onderhouden, maar de lokale Chinese gemeenschap ziet de ‘barbaarse’ sloop als symbool van de geopolitieke strijd tussen China en de VS.
Marije Vlaskamp is voormalig correspondent in Beijing en schrijft over China's positie in de wereld. Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika. Samen reisden ze begin dit jaar door Panama om verslag te doen van de geopolitieke strijd om dit land.
Het was een bescheiden monumentje. Een Chinese poort, twee stenen leeuwen en een obelisk op een winderig pleintje met uitzicht op het Panamakanaal. Hier eerden de Chinezen hun voorouders: de eerste Chinese contractarbeiders die in 1854 in het Midden-Amerikaanse land arriveerden.
De meeste Panamezen reden er jarenlang langs zonder het meer dan een zijdelingse blik te gunnen. Maar sinds het Chinese monument in de nacht van zaterdag op zondag door bulldozers en graafmachines met de grond gelijk werd gemaakt, kent iedere Panamees het. De bruuske actie prijkt bovenaan alle Panamese nieuwssites en is in een mum van tijd uitgegroeid tot een geopolitiek hoofdpijndossier.
Want niet alleen de omvangrijke Chinese gemeenschap in Panama is woest, ook China zelf wil opheldering. ‘Een monument dat stond voor 171 jaar leven, bloed en toewijding van de Chinese gemeenschap, een symbool van Chinees-Panamese vriendschap, compleet vernietigd’, schreef de Chinese ambassadeur Xu Xueyuan op X. ‘En ik vraag: waarom?’
Deze ‘ongehoorde’ afbraak ‘ondermijnt’ de Panamees-Chinese betrekkingen, aldus Lin Jian, woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken.
Van de 4,5 miljoen Panamezen zijn naar schatting 300 duizend mensen van Chinese komaf. En zij zijn overtuigd van één hypothese: hun monument is geofferd om een goede beurt te maken bij Donald Trump. De Amerikaanse president dreigt al langer het strategisch gelegen Panamakanaal ‘terug te nemen’ en gaf zijn ambassadeur in Panama het terugdringen van Chinese invloed als prioriteit mee.
De Panamees-Chinese relatie heeft in recente jaren een vlucht genomen. In 2017 verbrak Panama de banden met Taiwan en tekende het in op het Chinese investeringsprogramma Belt and Road Initiative. Daar zette de conservatieve Panamese president José Raúl Mulino in februari, na Trumps terugkeer in Washington, een streep door.
De Amerikaanse president is echter niet tevreden tot de havens aan weerskanten van het Panamakanaal in westerse handen zijn. Nu zijn die nog van een Hongkongs bedrijf, Hutchison. Met een megadeal probeert Hutchison sinds maart zijn belangen in 43 havens wereldwijd, inclusief de havens in Panama, te verkopen aan een westers consortium met onder meer het Amerikaanse Blackrock.
Die uitverkoop kwam iedereen goed uit, behalve de Chinese overheid. Trump dacht de strijd om het Panamakanaal ermee te winnen, de Panamese regering wilde van Hutchison af zonder China te schofferen, en Hutchison zou zich na de verkoop kunnen concentreren op zijn meest lucratieve havens in Hongkong en het Chinese vasteland.
De Chinese regering, die de deal tegenhield met een beroep op anti-monopolieregels, was uiteindelijk bereid de twee havens aan het Panamakanaal aan Blackrock over te laten, in ruil voor een aandeel voor de Chinese staatsrederij Cosco in het veertigtal niet-Panamese havens dat met de megadeal ook in handen van het westerse consortium zou komen. Toen dat voorstel niet enthousiast werd ontvangen, verhardde de Chinese opstelling. Nu eist Beijing een meerderheidsbelang voor Cosco in het consortium, compleet met vetorecht, in plaats van de aanvankelijke 20 tot 30 procent voor Cosco.
Daarmee gaat Washington niet akkoord, dus blijft Beijing de deal blokkeren. China heeft de afgelopen decennia stevig geïnvesteerd in ambitieuze projecten in Midden- en Zuid-Amerika, en nu Trump de regio wil ontdoen van Chinese invloed, ontpopt Beijing zich als een taaie tegenstander.
De Chinese gemeenschap in Panama vreest dat haar ogenschijnlijk onschuldige monumentje slachtoffer is geworden van deze geopolitieke strijd. ‘Veel mensen denken dat de burgemeester heeft gehandeld naar Trumps wens om alles wat Chinees is rond het Panamakanaal te verwijderen’, reageert de Chinees-Panamese historicus en activist Juan Tam via de telefoon.
Het monument, dat in 2004 bij het 150-jarig jubileum van de Chinees-Panamese gemeenschap werd onthuld, ligt net buiten de hoofdstad aan de zuidwestkant van het Panamakanaal. In mei doken bouwplannen op voor horeca en een glazen uitkijkpunt op de plek waar de beige obelisk destijds verhaalde over de aankomst van de eerste Chinezen in Panama. Meteen boden verschillende Chinese organisaties de gemeente van het plaatsje Arraiján, waar het monument ligt, al aan het monument op eigen kosten een opfrisbeurt te geven. Ze kregen nul op het rekest, aldus Tam.
Volgens burgemeester Stefany Peñalba van Arraiján bestonden de plannen om het uitkijkpunt te vernieuwen al veel langer en is de verontwaardiging over de sloop ‘ophef om niks’, stelde ze in een bericht op X.
Daar was president Mulino, geschrokken door de Chinese onmin, het niet mee eens. De burgemeester zou kunnen worden vervolgd voor deze ‘barbaarse daad’, waarschuwde hij. Zijn regering overweegt zelfs het monument te herbouwen op een andere plek, maar historicus Tam heeft er een hard hoofd in: ‘De overheid zit krap bij kas.’
Ambassadeur Xu reageerde verheugd. ‘De regering belooft een onmiddellijke restauratie’, schreef ze op sociale media. ‘Mijn diepe dank voor dit grootse gebaar!’ En de Amerikanen, om wie het volgens veel Chinese Panamezen te doen was? Die hullen zich in stilzwijgen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant