Een koolmonoxidevergiftiging ligt juist in de wintermaanden op de loer. We zitten meer binnen, de verwarming staat aan, ramen blijven dicht en in schuren of garages wordt gekookt of gebakken. Het gevaar is onzichtbaar, maar kan in korte tijd levensbedreigend worden.
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Het was begin december 2020, midden in een corona-lockdown. ‘Ik zat ’s avonds op de bank met mijn laptop, de verwarming stond aan, niets aan de hand’, vertelt Hagenaar Can Güneyli. ‘En ineens ging er een keihard alarm af. Ik dacht meteen: dit is geen brandalarm.’ Op zijn kast zag hij een schermpje oplichten. ‘Toen wist ik: dit is mijn koolmonoxidemelder.’ Güneyli rende naar buiten voor frisse lucht en belde 112. ‘Ik vroeg: zal ik de buren waarschuwen? De centralist zei: je bent het niet verplicht, maar als het lukt, doe het vooral.’ Hij woonde in een onlangs gesplitst pand met acht woningen. ‘Vooral jongvolwassenen, maar ook een moeder met een baby van een paar maanden oud.’ Güneyli klopte bij iedereen aan. ‘Binnen no time stonden we allemaal buiten, midden in de koude decembernacht.’
De brandweer constateerde dat het hele gebouw vol koolmonoxide hing. De oorzaak bleek een ventilatieschacht die bij de renovatie niet goed op de buitenlucht was aangesloten, waardoor verbrandingsgassen via het ventilatiekanaal weer naar binnen werden gezogen. Het pand werd direct gesloten en de bewoners moesten de feestdagen elders doorbrengen. Güneyli was de enige met een melder. ‘Later zeiden ze tegen me: zonder dat apparaatje hadden jullie die nacht waarschijnlijk niet overleefd.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Koolmonoxide, vaak afgekort tot CO, ontstaat bij onvolledige verbranding van gas, hout, olie of kolen. Je ziet het niet, je ruikt het niet en je proeft het niet. Volgens Kees Hoogewerf, hoofd Preventie van de Nederlandse Brandwonden Stichting, maakt juist dat het zo verraderlijk. ‘Mensen vertrouwen op hun zintuigen, maar bij koolmonoxide ontbreekt elke waarschuwing.’
Volgens Hoogewerf ontstaan vergiftigingen vaak in alledaagse situaties. ‘De grootste oorzaak blijft de cv-ketel, zeker als die slecht onderhouden is of als er iets misgaat met de afvoer.’ Maar hij ziet het ook elders misgaan. ‘Gasheaters in een schuur, oliebollen bakken op een gasstel in een afgesloten ruimte, barbecueën in huis of in een partytent, gourmetten op een campingstelletje. Juist in moderne, goed geïsoleerde huizen kan CO zich snel ophopen.’
Als de concentratie hoog genoeg is, kan iemand binnen enkele ademteugen buiten bewustzijn raken. ‘Dan ben je niet meer in staat om zelf naar buiten te gaan’, zegt Hoogewerf. Jaarlijks overlijden in Nederland nog steeds mensen aan koolmonoxidevergiftiging en moeten honderden mensen in het ziekenhuis worden behandeld.
Longarts Marijke Rutten van het Maastricht UMC+ legt uit wat er in het lichaam gebeurt. ‘Koolmonoxide bindt zich aan hemoglobine, het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Normaal kan één hemoglobinemolecuul vier zuurstofdeeltjes dragen, maar koolmonoxide bindt zich honderden keren sterker dan zuurstof.’ Daardoor worden zowel de opname als de afgifte van zuurstof geblokkeerd. ‘Je organen krijgen letterlijk zuurstofgebrek, en vooral je hersenen en hart zijn daar heel gevoelig voor.’
De klachten zijn vaak vaag, zegt Rutten. ‘Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, hartkloppingen, concentratieverlies. Mensen voelen zich gewoon niet lekker.’ Juist daardoor wordt een CO-vergiftiging vaak gemist. ‘In de winter denken mensen aan griep. Of rond de feestdagen: ik heb wat gedronken of een oliebol te veel gegeten.’
Rutten maakt onderscheid tussen acute en chronische blootstelling. Bij acute vergiftiging gaat het om hoge concentraties in korte tijd. Bij chronische blootstelling komt er steeds een kleine hoeveelheid CO vrij. ‘Mensen hebben langdurig hoofdpijn of zijn duizelig en misselijk, maar leggen het verband niet.’
Hoogewerf: ‘Als klachten steeds op dezelfde plek ontstaan en verdwijnen zodra je naar buiten gaat, moet er een alarmbel afgaan.’ Ook als meerdere mensen in één huishouden tegelijk klachten krijgen, is dat verdacht. Rutten wijst erop dat ook huisdieren kunnen reageren. ‘Een kat die ineens overgeeft of zich vreemd gedraagt, kan ook een signaal zijn.’
De gevolgen stoppen niet altijd na de acute fase. ‘We zien dat een deel van de mensen weken of maanden later alsnog klachten ontwikkelt’, zegt Rutten. ‘Dat eerdere zuurstoftekort kan alsnog schade hebben veroorzaakt.’ Die zogeheten vertraagde neurologische schade kan zich uiten in concentratieproblemen, geheugenstoornissen en gedragsveranderingen.
Een hardnekkig misverstand is dat nieuwe installaties automatisch veilig zijn. ‘Ook moderne cv-ketels kunnen problemen geven, bijvoorbeeld door installatiefouten of een defecte afvoer’, zegt Hoogewerf. Sinds april 2023 mogen alleen nog CO-vrij gecertificeerde bedrijven aan gasverbrandingsinstallaties werken. Toch weet ongeveer 45 procent van de Nederlanders niet dat deze certificering verplicht is. Daarnaast lopen naar schatting ruim 600 duizend huishoudens extra risico omdat zij hun gasverbrandingsinstallaties niet laten controleren of onderhouden.
Ook ontbreekt bij ongeveer 35 procent van de huishoudens met een gasaansluiting een koolmonoxidemelder. Hoogewerf: ‘En dat terwijl zo’n melder vaak het enige is dat waarschuwt voordat het misgaat.’ Het advies is om melders op te hangen in ruimtes met verbrandingstoestellen en op ademhoogte in andere kamers. ‘Kies liever een melder die tien jaar meegaat dan een goedkoop model met losse batterijen, test ze regelmatig en vervang ze op tijd’, adviseert Hoogewerf.
Voor Güneyli is de les duidelijk. ‘Het was een opeenstapeling van toevalligheden dat ik die melder had.’ Een collega vertelde hem hoe zij maar net aan een koolmonoxidevergiftiging was ontsnapt. Dat verhaal zette hem aan tot aankoop. ‘Er was een aanbieding, twee voor vijftien euro. Dus ik had er eentje extra, die ik meenam bij de verhuizing uit mijn ouderlijk huis.’ Inmiddels geeft hij bij elke housewarming een CO-melder cadeau. ‘Zo’n klein ding’, zegt hij. ‘Maar het heeft letterlijk levens gered.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant