Terwijl het stof van 2025 neerdaalt, vroegen we onze opiniemakers wat hun is bijgebleven. Wat maakte indruk, welk gesprek bleef hangen, welk inzicht beklijfde? Vandaag deel 1 van 2.
Marjorie Taylor Greene was ooit de meest toegewijde volgeling van Trump. Toen hij werd veroordeeld voor het betalen van zwijggeld aan een pornoster, vergeleek ze hem met Jezus. Maar zelfs de meest fanatieke gelovigen kunnen van hun geloof afvallen. Greene was een van de weinige Republikeinse afgevaardigden die stemde voor openbaarmaking van alle stukken over veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein.
Dat leidde tot een openlijke ruzie met Trump, die haar uitmaakte voor ‘tierende gek’ en ‘verrader’. Greene ontving zoveel doodsbedreigingen dat ze besloot om het Huis van Afgevaardigden te verlaten. Ze zei het te vertikken om de rol van ‘mishandelde echtgenote’ te spelen die blijft in de hoop dat alles beter wordt. Greene bood op televisie haar excuses aan voor het feit dat ze had bijgedragen aan het giftige politieke klimaat.
Deze episode haal ik niet aan omdat Greene de meeste indruk op mij maakte afgelopen jaar, maar omdat het toont welke krachten vrijkomen als Trump kwaad over iemand spreekt. Wat de meeste indruk op mij heeft gemaakt is dat president Volodymyr Zelensky erin slaagde zijn cool te bewaren toen Trump hem tijdens een ontmoeting in de oval office ten overstaan van de wereldpers vertelde dat hij de kaarten niet had en dankbaar moest zijn. Slava Ukraini!
Heleen Mees is econoom.
Dit jaar bracht mij mijn allereerste oorlogspost: een informatieboekje van de overheid: Bereid je voor op een noodsituatie. Overzichtelijk vormgegeven en praktisch. Er staan dingen in die je ook voor een kampeervakantie inpakt: water, batterijen en een radio. Het leest prettig. Helder. Ik krijg er zin in. Een noodsituatie. Want dit lukt mij wel. Deze lijst kan ik afvinken. Dit kan ik!
Na alles wat dit jaar langskwam, is het goed iets te doen. Inslaan. Kaarsen. Blikken. Water. Batterijen. Ik maak een Excelbestand: blikken, rijst, pasta, water. Aantallen erbij. Houdbaarheidsdata. Zo weet ik wanneer wat op moet. Die Excel print ik uit voor als de stroom uitvalt. Onze kelder is te klein voor het gezin. Dat is jammer. Ons huis ligt misschien onder zeeniveau. Ook jammer. Dat betekent slim stapelen. Ik zoek recepten met bonen uit blik. Print ze en lamineer ze. Waterbestendig. Recepten bij de radio. Excel bij het water. Blikken op datum.
Ik bestel een noodaggregaat. En waterfilters. Ik start een WhatsAppgroep: NOOD. Verzoek alle buren met klem mee te doen. Volgende week bouwt een aannemer een nieuwe schuur. Gewapend beton. Vuurvaste deur. Het boekje zegt niet hoe of wanneer. Alleen dat het verstandig is voorbereid te zijn. Ik heb twee weken onbetaald verlof genomen. Dit heeft nu prioriteit.
Rinske van de Goor is huisarts.
Als er een term is die me in 2025 bijbleef, en die wat mij betreft ook in 2025 zou mogen blijven, is het wel ‘verantwoord AI-gebruik’. De term mist namelijk een subject: je bent ergens verantwoordelijk vóór. Generatieve AI is een stap in een lange keten. Van brondata (vaak verzameld zonder toestemming van rechthebbenden) via klikwerkers in lagelonenlanden (blootgesteld aan gruwelijke content ter controle) naar gebruiker.
‘Verantwoord AI-gebruik’ heeft altijd betrekking op wat er ná de prompt gebeurt. Zo blijf je als schrijver altijd verantwoordelijk voor de correctheid, zegt nu ook Sundar Pichai van Google. Hoe ergerlijk dat steeds controleren ook is – wie is hier nou de zoekmachine, jij of ik? – natuurlijk moet je zorgen dat tekst en bronnen kloppen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar dit is een zeer smalle interpretatie van ‘verantwoordelijkheid’. Koop je een Van Moof achter het station voor een tientje? Strafbaar, want je weet dat het geen zuivere koffie is. En ook als je een wipje bij een sekswerker koopt die slachtoffer is van uitbuiting, ben je strafbaar. Dus moet je je bij de magische tekstmachine dan niet ook afvragen hoe het kan dat al dat moois gratis is? Welke diefstal en uitbuiting was er voor nodig? Welke schade het gevolg?
AI-voorstanders zijn als wijndrinkers op zoek naar die ene studie waarin staat dat matig gebruik wél goed voor je is. Helaas, er is geen gezonde hoeveelheid alcohol. Je mag het lekker vinden of het erbij vinden horen, maar verantwoord is het niet. Zo ook met AI. Het kan grappig zijn, of handig lijken, maar verantwoord is het niet.
Felienne Hermans is hoogleraar informatica.
Na de rellen in Den Haag interviewde Bender een man die ze gekscherend ‘Geert Wilders’ noemden. ‘Die culturen, ze integreren niet. Ze lullen allemaal in d’r eigen rotmoerstaal. (…) Onze eigen mensen liggen te verrotten in een verzorgingshuis omdat er geen geld voor is en er worden miljoenen, miljarden over de balk gesmeten. (…) Dat is toch van de zotte jongens?’ Zijn de asielzoekers daar de schuld van? ‘Nou ja, een hoop wel ja.’
Zijn woede is terecht; ik ben ook woedend. Hij heeft gelijk over de gevolgen van de crisis. Maar hij legt de oorzaak op de verkeerde plek. De ‘culturele oorlog’ die hij wil uitvechten, is een raciale fantasie die afleidt van de echte oorzaak: economische ongelijkheid. Tragiek is dat de partijen die de woede exploiteren de problemen niet gaan verhelpen; rechts blijft bezuinigen. Decennia afbraak hebben mensen tegen elkaar opgezet en tot de raciale logica van concurrentie en ressentiment gedwongen. Wat doe je als je overheid niet thuis geeft? Je neemt ‘t heft in eigen hand en trapt naar beneden.
Hoe verenigen we de werkende klasse weer? Om, vrij vertaald, met Houria Bouteldja te spreken: hoe smeden we allianties tussen ‘tokkies’ en ‘barbaren’? Het begint met erkennen dat woede legitiem is, maar gericht moet worden op een politieke elite die alle maatschappelijke signalen negeert.
Sinan Çankaya is schrijver en antropoloog.
In een wereld die vooral indrukwekkend wil zijn, is het meest eenvoudige om te schrijven over indrukwekkend incompetente politiek. Maar dat is eerder afschrik- of weerzinwekkend.
Nee, wat me dit jaar optilde, was Babygirl van Halina Reijn, en vooral de muziek van Cristobal Tapia de Veer die me wekenlang achtervolgde. Ik was tot tranen geroerd door Wende Snijders in Carré, weinigen in Nederland kunnen met zoveel talent een zaal tot overgave brengen. Ook indrukwekkend waren de woorden die Christien Brinkgreve gaf aan liefde, rouw en afscheid in haar boek Beladen Huis. En nu lees ik Verlies van de Duitse socioloog Andreas Reckwitz; jaloersmakend goed. En ieder jaar ben ik als docent getuige van studenten die met één vraag of opmerking enorme indruk maken; je ziet dat een licht is ontstoken.
Tenslotte Kees, mijn 81-jarige dagbladbezorger. Na jaren in de Rotterdamse haven brengt hij nu met goed gemoed meerdere kranten rond. Vanwege de zwaarte van weekendedities, doet hij op vrijdagavond een extra rondje magazines. Als ik hem spreek, is hij dankbaar ‘dat ik het nog mag en kan doen’.
Zonder Kees blijven deze woorden ook maar ergens op een distributiecentrum liggen. Dus daarom: voor Kees, en al het indrukwekkende, onzichtbare werk dat deze woorden mogelijk maakt.
Mark van Ostaijen is bestuurssocioloog
Dit jaar zag ik een filmpje waarin de Nigeriaanse muzikant Seun Kuti zegt: ‘Ik weet dat jullie Palestina willen bevrijden. Jullie willen Soedan bevrijden. Jullie willen Congo bevrijden. Jullie willen Iran bevrijden. Er is elke week een nieuwe. Bevrijd Europa! Bevrijd Europa van het rechts-extremisme! Bevrijd Europa van fascisme! Bevrijd Europa van racisme! Bevrijd Europa van imperialisme! Wanneer jullie dit doen, zal Gaza vrij zijn. Congo zal vrij zijn. Soedan zal vrij zijn. Iran … stop je druk te maken over ons, bevrijd Europa!’
Hij heeft gelijk. Zonder steun van Europa zouden de gruwelen in deze landen niet kunnen voortduren. Maar zowel extreemrechtse als gematigde politici hebben leren wegkijken bij genocides. Kopen wapens die getest zijn op Palestijnen. Leveren wapens om de Palestijnen weg te vagen. Onderhouden warme banden met landen met bloed aan de handen. Staan toe dat het grootkapitaal dodelijke handel drijft. Laten vluchtelingen verrotten aan onze grenzen. Geven geld en macht voorrang op de levens van bruine en zwarte mensen. De rot zit diep.
Op school leerde ik dat we na 1945 verrezen als nieuw, moreel Europa. Continent van mensenrechten, verdragen, internationale rechtbanken en ‘dit nooit weer’. Ik weet niet of het ooit waar was, maar nu in elk geval niet meer. Die realisatie maakte dit jaar het meeste indruk op me: we staan aan de verkeerde kant van de geschiedenis. De wereld is in een strijd tussen goed en kwaad verwikkeld, en onze machthebbers plaatsen ons aan de kant van het kwade. Team Sauron. Team Darth Vader. Team Voldemort.
We moeten aan de bak. Als we een betere wereld willen, moeten we Europa bevrijden.
Asha ten Broeke is wetenschapsjournalist.
De indrukwekkendste gebeurtenis van 2025 is voor mij de National Security Strategy van de VS die onlangs naar buiten kwam. In dit even heldere als harde document tekent zich een nieuwe wereldorde met verstrekkende gevolgen af. Helder, omdat de belangen van Amerikaanse ondernemingen het alfa en omega van de strategie vormen. Hard, omdat ons continent wordt weggezet als beschaving in verval.
Zelf lees ik het als een hoogst ambivalente tekst. Enerzijds worden Europese landen beschreven als strategische bondgenoten met wie de VS militair, economisch, cultureel en emotioneel verbonden zijn. Anderzijds suggereert men dat deze landen door demografische processen, overregulering en nationaal identiteitsverlies op korte termijn onbetrouwbare partners worden.
Vanuit Europees perspectief brengt deze strategie zowel kansen als gevaren. Dat geldt in elk geval voor de these dat er qua beschaving werk aan de winkel is. Op dat punt zie ik het document als welkome uitdaging; een die ik persoonlijk aanga door me de komende jaren te verdiepen in de vraag wat de Europese beschaving is, of zou kunnen zijn.
Volkskrant-lezers kunnen daarbij helpen door aan te geven welke van de volgende stellingen volgens hen de meest juiste is:
a) de Europese beschaving is duidelijk superieur aan andere beschavingen;
b) Europese beschaving is niet verkeerd, maar vergt groot onderhoud;
c) de beschavingen van Europa en andere werelddelen zijn gelijkwaardig;
d) vergeleken met andere beschavingen stelt de Europese weinig voor;
e) we moeten het idee van een Europese beschaving volledig loslaten.
U kunt uw keuze opsturen naar: gjmvandenbrink@gmail.com.
Gabriël van den Brink is bestuurskundige en filosoof.
Dit jaar is in mijn persoonlijk leven een wissel omgezet die zich niet meer laat terugzetten. Het brandstofvaatje met dopamine in mijn hoofd wordt niet goed meer bijgevuld. Dat heeft onomkeerbare gevolgen voor lichaam en geest. Steeds sterker wordt het besef dat ouder worden en verlies een onafscheidelijk paar vormen. Met elk jaar erbij win je wat, maar lever je ook iets in, raak je dierbaren kwijt.
Dromen doe ik nog volop. Maar anders dan in mijn jonge jaren droom ik niet meer over mooie dingen die hopelijk in het verschiet liggen. Nu droom ik achteruit, zoals schrijver Romain Gary dat noemde, over mooie dingen die geweest zijn en zich onmogelijk laten terughalen. Dat wekt gevoelens van gemis en spijt. Temeer daar ik op die nachtelijke reizen door mijn verleden steevast iets niet goed doe, in gebreke blijf. Alsof de levenslange angst van de sociale stijger om tekort te schieten zich nog even laat gelden, bij wijze van slotakkoord.
Wreekt zich hier het dopaminetekort? Ik geef het inmiddels overal de schuld van. Zo kan ik me tegenwoordig buitensporig opwinden over Ajax. Om de vrede te bewaren, kijk ik geen wedstrijden meer op tv, maar volg ik het scoreverloop stiekem op de Ajax-app. Een rare manier van doen. Je bent volledig gefixeerd op twee cijfers die je dag, je week kunnen maken of verpesten.
Dit voorjaar stond Ajax in de uitwedstrijd tegen Groningen met 1-2 voor, het kampioenschap lonkte. Het was diep, diep in de blessuretijd. Ik durfde niet te kijken naar de app, deed het toch en zag die 1 in een 2 veranderen. 2-2. Een uppercut. Knock-out. Weg titel. Dagen van slag. Niet gezond, zegt u? Mijn vrouw geeft u helemaal gelijk.
Arie Elshout is journalist.
Source: Volkskrant