is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
Wereldwijd is onder aanvoering van Donald Trump de aanval op de rechtsorde geopend. Steeds vaker is het recht van de sterkste leidend. Het Volkskrant Commentaar bespreekt de belangrijkste verschuivingen van 2025. Vandaag deel 7: het hedokapitalisme.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Wie alleen naar het geld kijkt, ziet opvallende overeenkomsten tussen de huidige rijkste man ter wereld, Elon Musk, en die van honderd jaar geleden, John D. Rockefeller. Hun vermogen bedraagt en bedroeg ruim 2 procent van het Amerikaanse nationale inkomen.
Beide mannen hadden hun fortuin te danken aan technologische kwantumsprongen. Rockefeller profiteerde aan het einde van de 19de eeuw van een exploderende vraag naar olie. Musk werd rijk dankzij de digitale revolutie, en bouwde zijn rijkdom uit met de elektrische auto en de ruimtevaart. Beide mannen bouwden monopolieposities op.
Hier houden de overeenkomsten op. Rockefeller werd uiteindelijk gedwongen om zijn bedrijf op te splitsen, Elon Musk krijgt vooralsnog onbeperkte ruimte om zijn machtspositie verder te verstevigen. Rockefeller gaf een groot deel van zijn vermogen weg aan goede doelen, Musk stopte zijn geld liever in X om daarmee extreemrechts wereldwijd een steun in de rug te geven.
Waar Rockefeller iets terug wilde doen voor de maatschappij die hem rijk had gemaakt, dromen Musk en ander techbro’s over een utopia waar ze de huidige samenleving met al haar regels en belasting heffende overheden juist kunnen ontvluchten, op deze aardbol of ergens in de ruimte.
Zowel Rockefeller als Musk profiteerde van het hyperkapitalisme van hun tijd, maar in de tijd van Rockefeller waren er uiteindelijk corrigerende mechanismen, zowel bij de overheid als bij de kapitalisten zelf. In het Amerika van nu lijken die geheel te ontbreken, zeker sinds Donald Trump aan de macht is. Het recht van de sterkste is leidend, het eigen genot staat centraal, het Amerikaans kapitalisme is puur hedonistisch geworden.
In Europa is het nog niet zover. In de eerste plaats omdat het Europees bedrijfsleven op veel terreinen de slag heeft gemist en dus ook veel minder multimiljardairs heeft gebaard. In de onlinewereld hebben Amerikaanse bedrijven een grote voorsprong opgebouwd. In de maakindustrie is China de leidende speler geworden. De enige Europeaan wiens vermogen in de buurt komt van de Amerikaanse mogols is Bernard Arnault, de baas van Louis Vuitton Moët Hennessy (LVMH), een bedrijf dat met luxemerken op het Europese verleden teert.
De kwantumsprongen en het bijbehorende hyperkapitalisme gaan daardoor voorlopig grotendeels aan Europa voorbij. Vrijwel maandelijks wordt daarover de noodklok geluid, de laatste keer door Peter Wennink, voormalig CEO van ASML. Hij betoogde dat veelbelovende bedrijven steun moeten krijgen om zich staande te kunnen houden in de felle concurrentiestrijd met hun Amerikaanse en Chinese branchegenoten.
Europa moet inderdaad alle zeilen bijzetten om economisch sterk te blijven, maar te hopen valt dat het tegelijkertijd een eigen kapitalisme kan ontwikkelen of vasthouden dat ergens tussen het Amerikaanse hedokapitalisme en het Chinese staatskapitalisme in zit. Een kapitalisme dat duurzamer is en gelukkiger maakt dan de Amerikaanse versie.
Een kapitalisme waarin hard werken wordt beloond, waarin de opeenhoping van kapitaal wordt tegengegaan met forse vermogensbelastingen, waarin de overheid monopolisten en andere economische machtsconcentraties opbreekt en aan banden legt met strenge regelgeving en waarin kapitalisten zichzelf corrigeren en inzien dat ze alleen maar zo groot en rijk zijn geworden dankzij de maatschappij waarin ze opereren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant