2025 stond, net als voorgaande jaren, in het teken van Oekraïne en Gaza. In Nederland viel er weer eens een kabinet, werden de dure huizen steeds kleiner, en werd D66 voor het eerst de grootste. De klimaatdoelen zijn weer wat verder uit zicht geraakt: het jaar in tien grafieken.
is datajournalist van de Volkskrant en analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Gaza hield grote delen van de wereld bezig, in 137 landen gingen demonstranten de straat op. Conflictonderzoekers telden in de twee jaar sinds 7 oktober 52 duizend protesten over de situatie in Gaza, waarvan 47 duizend pro-Palestina, en drieduizend pro-Israël.
Dit jaar nam na het einde van het staakt-het-vuren op 18 maart 2025 het wereldwijde protest in intensiteit toe. Van mei tot en met september 2025 was het aantal demonstraties 43 procent hoger dan in de maanden daarvoor, schrijft onderzoeksbureau Acled. De meeste demonstraties vonden plaats in Jemen en de Verenigde Staten. Het Rode-Lijnprotest in Amsterdam op 5 oktober trok een kwart miljoen bezoekers.
Sinds het nieuwe staakt-het-vuren in oktober komen massale protesten minder voor, maar nog steeds gaan er vrijwel dagelijks mensen de straat op om hun solidariteit te betuigen met slachtoffers van het oorlogsgeweld.
In het vierde jaar van de oorlog nam het Russische luchtgeweld boven Oekraïne zienderogen toe. Niet alleen de frontlinie was doelwit, ook bewoonde gebieden, zoals de hoofdstad Kyiv en de energie-infrastructuur liggen onder vuur. Oekraïne wist een groot deel van de raketten tegen te houden, maar door de enorme aantallen was er toch veel schade en waren er tot eind november in 2025 2311 burgerslachtoffers te betreuren, ruim 11 duizend Oekraïense burgers raakten zwaargewond. Dat is ruim een kwart meer dan het jaar daarvoor.
Europa was dit jaar in de ban van drones. Talloze keren werden vliegvelden in onder meer Denemarken, Polen en Nederland gesloten vanwege waargenomen objecten, uit angst dat het om Russische drones ging. Maar de Russische schaduwoorlog tegen Europa vindt niet alleen in de lucht plaats. Het aantal verdachte activiteiten in Europa nam toe.
Inlichtingendiensten verdenken Rusland ervan achter verschillende sabotage- en vandalismeacties te zitten door heel Europa. Conflictonderzoekers telden sinds 2022 ruim driehonderd verdachte activiteiten. Duitsland, Polen, Noorwegen en Frankrijk waren het vaakst het doelwit. De Russen willen volgens analisten verwarring zaaien, vergelding zoeken voor steun aan Oekraïne, en testen hoever ze kunnen gaan voordat de Navo ingrijpt.
De Amerikaanse president Trump riep 2 april uit tot Freedom Day: met hoge importheffingen zouden de Verenigde Staten zich verlossen van handelstekorten. De hoogte van de heffingen leek tamelijk willekeurig, de hoogste belastingen waren er in eerste instantie voor Lesotho en het piepkleine Saint-Pierre en Miquelon. De VS hadden alleen naar het verschil tussen import en export gekeken.
Na de bekendmaking volgden slepende onderhandelingen waarin veel landen tot grote concessies bereid bleken om de heffingen te verlagen. China ging niet zomaar mee in dit spel, wat leidde tot een voorjaar en zomer waarin de VS en China om beurten hogere percentages instelden. Inmiddels is de heffingenoorlog ietwat gekalmeerd.
‘Massadeportaties’ beloofde Trump. Duidelijk is dat de migratiedienst ICE zich niet alleen op criminelen richt die illegaal in de Verenigde Staten verblijven, maar dat iedereen doelwit kan zijn. Ook migranten die legaal in het land verblijven, bijvoorbeeld omdat ze in een asielprocedure zitten. Als uitzetten naar hun eigen land niet lukt, worden de migranten naar een derde land verplaatst.
De ICE-acties riepen verzet op van lokale bestuurders en mensenrechtenactivisten. Trump stuurde in reactie daarop de Nationale Garde naar onder meer Los Angeles en Chicago. Dat legeronderdeel was al sinds de Rodney King-rellen in Los Angeles in 1992 niet meer door een president ingezet, en toen was dat op verzoek van de Californische gouverneur. De laatste maanden nam het aantal arrestaties door ICE van mensen die niet van een misdaad worden verdacht sterk toe.
Het kabinet-Schoof was nog maar nauwelijks op gang gekomen, of Geert Wilders trok de stekker eruit. Na 336 dagen was dit de kortste kabinetsperiode sinds het derde kabinet van Jan-Peter Balkenende (juli 2006 - februari 2007), en dat was een rompkabinet met als voornaamste taak het uitschrijven van nieuwe verkiezingen.
Nadat ook NSC er de brui aan had gegeven, kwam een nieuwe term in zwang: het dubbel-demissionaire kabinet. VVD en BBB, op dat moment goed voor 31 kamerzetels (na de verkiezingen nog 28) leveren het volledige kabinet, op de minister-president na.
VVD, PVV en GroenLinks-PvdA streden om de winst bij de verkiezingen, en even was er zelfs sprake van een mogelijk premierschap voor Henri Bontenbal. Maar Rob Jetten wist met een electorale eindsprint al deze partijen achter zich te laten. Met 26 zetels werd D66, voor het eerst in het bestaan, de grootste partij van Nederland. Op het nippertje: de PVV heeft evenveel zetels, maar een kleine dertigduizend stemmen minder. De D66-winst kostte Timmermans zetels: een op de vijf D66-stemmers koos de vorige keer nog voor GroenLinks-PvdA. Maar ook in VVD-bolwerken Heemstede en Gooise Meren wist de partij veel stemmen te vergaren.
Huizen worden al jaren duurder, en in 2025 stegen de huizenprijzen gestaag door. Een doorsnee koophuis gaat voor 496 duizend euro van de hand. Maar nu blijkt dat de nieuwbouwkoper ook nog eens steeds minder meters voor zijn torenhoge hypotheek krijgt. Na 2019 zijn projectontwikkelaars steeds kleiner gaan bouwen. Alle woningtypen, van villa tot flatje, zijn kleiner dan zes jaar geleden, maar zeker niet goedkoper. De grootste krimp is zichtbaar bij sociale huur, nieuwe corporatiewoningen zijn nu 20 procent kleiner dan tien jaar geleden.
Meer werklozen dan vacatures, dat had Nederland al vier jaar niet meer meegemaakt. Sinds deze zomer zijn meer mensen op zoek naar werk dan dat er banen openstaan. Tegenover elke honderd werklozen staan 97 vacatures. Op het hoogtepunt van de tekorten aan arbeidskrachten, midden 2022, stonden er 142 vacatures open voor elke honderd werkzoekenden. Van grote werkloosheid is zeker geen sprake, ook 97 vacatures per 100 werklozen is historisch gezien nog een heel hoog aantal. Wel kondigden meerdere grote bedrijven en organisaties, waaronder ING en ABN Amro, dit jaar grote ontslagrondes aan.
De stemming is somber tien jaar na het Akkoord van Parijs. Landen spraken af de opwarming van de aarde tot 2 graden te beperken, maar te streven naar 1,5 graad. Dat laatste doel lijkt steeds verder uit zicht. De klimaattop van 2025 in Belém, Brazilië, werd getekend door impasses en conflicten, en leverde weinig concrete stappen op. Het inperken van fossiele brandstoffen stuitte op verzet van olieproducerende landen. Ondertussen stijgt de temperatuur verder, al drie jaar op rij ligt de wereldwijde temperatuur ongeveer 1,5 graden boven het gemiddelde tussen 1850 en 1900. Dit jaar lijkt het op een-na-warmste jaar ooit te worden, net achter recordjaar 2024.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant