Sinan Çankaya is schrijver en antropoloog.
In John Carpenters They Live (1988) zet zwerver John Nada een bril op die hem de werkelijkheid toont zoals die écht is. Kleurrijke reclameborden veranderen in grauwe bevelen. Op een advertentie voor een strandvakantie staat: ‘Trouw en plant u voort.’ Op bankbiljetten: ‘Dit is jouw God.’
In de film weigert Nada’s vriend pertinent om de bril op te zetten. Het leidt tot een minutenlang vuistgevecht. Sommige mensen gaan heel ver om de waarheid maar niet onder ogen te zien. Ideologie is onze normale blik, zegt Slavoj Žižek; ze verbloemt de leugens.
Mark Rutte is als die vriend van Nada. Zo prevelt hij zalvende woorden over de liberale orde en de noodzaak om ‘onze waarden’ te beschermen. Donald Trump zouden we dankbaar moeten zijn. Hij verkeert in een waan.
Trump weigert mee te spelen in het toneelstuk. In het Pentagon ziet hij geen ‘ministerie van Defensie’, een eufemisme dat de VS pas in 1947 invoerden, maar wat het daadwerkelijk is: een Department of War. In de Navo ziet hij niet langer een heilig verbond, maar een kostenpost. Europa is voor hem een ‘zieke man’ die zijn eigen ondergang tegemoet gaat door zichzelf ‘uit te wissen’; een nauwelijks verhulde knipoog naar de omvolkingstheorie.
Trumps nieuwe veiligheidsstrategie zou het einde betekenen van de liberale wereldorde. Nu pas? Dat alarmisme leunt op de valse premisse dat die liberale orde ooit heeft bestaan. Wie de bril van They Live opzet, ziet dat Trump geen breuk vormt, maar het masker aftrekt van wat er altijd al was: Amerikaans liberaal imperialisme.
Die naoorlogse orde, met ‘nooit meer’ als moreel fundament, heeft de VS nooit gehinderd. Terwijl de supermacht de mond vol had van mensenrechten en democratie, voerde ze oorlogen in Korea, Vietnam, Afghanistan en Irak. Het liberalisme was de façade; imperialisme de werkelijkheid. Trump is alleen gestopt met veinzen. Hij kent geen schaamte.
Wat zien wij, gedwongen door Trump, nog meer door die bril? De Russische dreiging is niet alleen een militair gevaar, maar ook een verdienmodel. De wapenindustrie boekt historische winsten. De liberale orde die Rutte wil ‘verdedigen’, beent de welvaartsstaat verder uit en hevelt publiek geld over naar private goden. Het kapitalisme verkeert in zijn laatste fase en het Westen denkt die crisis werkelijk met autoritarisme en militarisme op te lossen. Wat verdedigen we straks precies?
We kijken naar Gaza en zien met koeienletters het woord ‘hypocrisie’. Daar draait het verdienmodel op volle toeren. Onze leiders die waarschuwen voor Russisch autoritarisme, leverden de wapens waarmee Israël tienduizenden Palestijnse burgers afslachtte. Israëlische bedrijven plakken nu trots het label ‘battle-tested’ op hun drones, klaar voor de export, terug naar Europa.
Zetten we niet ons eigen monster in elkaar? We bewapenen Duitsland, waar de AfD de tweede partij is, en Frankrijk, waar het Rassemblement National op de drempel van de macht staat. De wapens die ons moeten verdedigen tegen Rusland, kunnen straks in handen vallen van autoritaire krachten in eigen huis. Ondertussen verdiepen de bezuinigingen de crises van Europa. Zorg, wonen en werk worden er niet mee opgelost. Integendeel, het aangezwollen ressentiment zal de raciale logica versterken. Het ‘wij witte mensen eerst’ zal luider klinken en stemmers vermoedelijk in de schoot van radicaal-rechts werpen. Daarbij is Trump wél bereid samen te werken met ‘patriottische Europese partijen’.
Ik heb een dubbel paspoort, Nederlands en Turks. Of nou ja, had. Ik was te laat met het afkopen van mijn Turkse dienstplicht. Ik ben geen pacifist, ik walg simpelweg van de wijze waarop het leger nationale gevoelens aanwakkert. Inmiddels ben ik in de ogen van de Turkse staat een deserteur. Het Europees Hof noemt mensen zoals ik ‘civiel dood’. Je paspoort wordt niet verlengd, je mag niet werken in de publieke sector, je leeft in een juridisch vagevuur.
Nederland probeert nu nog te verleiden. Een dienjaar bij defensie wordt vooralsnog verkocht als een manier om ‘je ware potentieel te verwezenlijken’. Maar wat zijn straks, als de oorlogstrommels harder roffelen, de gevolgen van dienstweigering?
Is dit Europa het redden wel waard? Waar vechten we, en sterven we dus eigenlijk voor, terwijl extreemrechts terrein wint? Als ik langs de stand van defensie op het station in Utrecht loop, lees ik op de banners: ‘Gehoorzaam. Betaal. Sterf.’
Europa is ook een potentieel gevaar. Door diezelfde bril zie ik het helder: deserteer.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns