Het blijft voor omwonenden van datacenters vaak gissen: hoeveel stroom verbruiken die kolossen eigenlijk? En hoeveel water? Veel datacenterbedrijven weigeren gegevens daarover te publiceren, ondanks een EU-wet die voor transparantie moet zorgen.
"Op het moment dat wij van het drinkwaterbedrijf te horen krijgen dat we ons gazon niet meer mogen sproeien, schakelt de drinkwatervoorziening van Microsoft een tandje bij." Dat zegt Jan Meijles, de voorzitter van een stichting die strijdt tegen de komst van datacenters naar de Wieringermeer, over zijn Amerikaanse buurman.
De datacenters van Microsoft gebruiken normaal gesproken luchtkoeling, maar bij te hoge temperaturen werkt dat niet meer. Dan is water nodig, maar hoeveel de tien datahallen van Microsoft op een warme dag nou eigenlijk gebruiken, is geheim.
De twee nieuwste gebouwen van het bedrijf worden sinds dit jaar gekoeld met regenwater, en volgens een woordvoerder gaan ook de oudere datacenters die overstap maken. Maar nu gebruiken ze vermoedelijk nog steeds tientallen miljoenen liters drinkwater per jaar, zoals enkele jaren geleden voor het eerst naar buiten kwam.
Brussel heeft regels ingevoerd die voor meer transparantie over het energie- en watergebruik van datacenters moeten zorgen. De sector moet zo snel mogelijk verduurzamen, vindt de Europese Commissie. "Meer transparantie door de beheerders van datacenters is daar een essentiële voorwaarde voor", schrijft het EU-bestuur op zijn website.
Toch maken veel techbedrijven deze informatie niet openbaar. In Nederland hebben tientallen datacenters überhaupt geen (verplicht) rapport over hun milieu-impact ingediend, blijkt uit onderzoek van denktank Leitmotiv.
Veel andere datacenters hebben de cijfers over hun exacte energie- en waterverbruik in die rapporten weggelaten. Dat geldt ook voor Microsoft, dat in de betreffende vakjes het woord confidential (vertrouwelijk) invoerde.
In totaal lieten 27 datacenters informatie over hun energieverbruik weg, waaronder veel van de grootste van het land. 24 daarvan zijn in Amerikaanse handen, becijferde Leitmotiv.
Datacenters zouden dit soort informatie juist wel openbaar moeten maken, zegt Christiaan van Veen van de denktank. Techbedrijven misbruiken volgens hem een maas in de wet. "Dat leidt tot een enorm gat in de kennis over de duurzaamheidsimpact van deze sector, want de belangrijkste spelers delen hun informatie niet."
Afgelopen week bleek uit nieuwe cijfers van statistiekbureau CBS dat datacenters goed zijn voor bijna 5 procent van de Nederlandse elektriciteitsvraag. Uit onderzoek van NU.nl werd duidelijk dat er nog tientallen grote datacenters gepland zijn, waardoor dat cijfer hard kan oplopen.
Het stroomverbruik van datacenters is landelijk in kaart gebracht, maar lokaal is er veel minder over bekend. Terwijl dat essentiële informatie is om keuzes te kunnen maken over ons energiesysteem, zegt Kristina Irion, universitair hoofddocent informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam. "Dan kunnen we pas begrijpen wat de impact is op het lokale stroomnet en op omwonenden."
Die kan groot zijn. Zo kan een nieuw gebouw van de Hogeschool Windesheim geen elektriciteitsaansluiting krijgen in Almere, omdat een nieuw datacenter een enorm beslag gaat leggen op het stroomnet. Het datacenter gaat evenveel stroom gebruiken als 80.000 huishoudens en kon nog worden aangesloten doordat de aanvraag eerder was ingediend.
Om datacenters van voldoende stroom te voorzien, zijn enorme investeringen nodig. Toen de gemeente Amsterdam onlangs een bouwstop afkondigde voor datacenters, scheelde dat netbeheerder Liander in één keer 125 miljoen euro aan investeringen. Drie geplande elektriciteitsstations hoeven niet meer te worden gebouwd.
Onderzoekers klagen al langer over een gebrek aan transparantie in de datacentersector. Adviesbureau Stratix noemde het in 2022 "een groot probleem" dat er veel onvolledige of tegenstrijdige cijfers over datacenters rondgaan. Drie jaar later is dat niet veel verbeterd.
Zo klaagt de datacenterbranche dat er een schreeuwend gebrek aan ruimte is in datacenters en dat er daarom veel moet worden bijgebouwd. Maar uit de cijfers die Leitmotiv analyseerde blijkt juist dat veel datacenters niet op hun maximale capaciteit draaien. Er lijkt nog ruimte voor groei te zijn binnen die datacenters.
Omdat veel grote datacenters hun energiecijfers niet hebben doorgegeven, valt dat niet met zekerheid over de hele sector te zeggen. Wel noemen vertegenwoordigers uit de branche dit als argument om energiecijfers niet openbaar te maken. Publicatie van die cijfers zou concurrenten inzicht geven in het commerciële succes van bepaalde datacenters.
Niet alle datacenterbedrijven zien dat zo. De gevraagde cijfers geven alleen inzicht op hoofdlijnen en "niet in commerciële strategie, klantinformatie of andere concurrentiegevoelige details", zegt directeur Ruben van der Zwan van het Nederlandse Greenhouse Datacenters, dat wel energiecijfers aanleverde.
Hij vindt het jammer dat een gebrek aan openbare cijfers datacenters in een ongunstig daglicht kan plaatsen, "terwijl transparantie juist kan laten zien welke grote stappen de datasector in Nederland al zet op het gebied van efficiëntie en verduurzaming".
Een woordvoerder van het ministerie van Klimaat en Groene Groei zegt dat datacenters een waarschuwingsbrief krijgen als ze hun verplichte milieurapportage niet hebben ingediend. Maar het ministerie bevestigt dat bedrijven die zo'n rapport wél indienen, daaruit bedrijfsvertrouwelijke informatie mogen weglaten. In de toekomst moeten datacenters die wel gaan aanleveren, maar mogen ze verzoeken die niet individueel openbaar te maken.
Van Veen van Leitmotiv vindt een waarschuwingsbrief "een nogal milde reactie" op een "flagrante regelschending". Ook het publiceren van data op landelijke of Europese schaal is volgens hem geen oplossing voor het gebrek aan goede cijfers over datacenters.
Het blijft dan onmogelijk om te zien hoe individuele bedrijven presteren. "Terwijl je natuurlijk ook wil zien wat de grootverbruikers zijn en hoe die het doen", zegt Van Veen. Zonder die informatie is volgens hem geen goed publiek debat over datacenters mogelijk. "Dat kan alleen als er voldoende transparantie is."
Source: Nu.nl economisch