Steeds meer landen komen met maatregelen om mensen te stimuleren kinderen te krijgen. Sommige gaan daarin ver, zoals China, dat recent in het nieuws kwam door hogere belastingen op condooms te heffen. NU.nl-lezers vroegen zich af of dit soort maatregelen überhaupt helpen.
China hoopt met de maatregel de toekomstige economische klap van vergrijzing te beperken. Het is overigens niet het enige Aziatische land dat zich momenteel druk maakt om een erg laag geboortecijfer. Zo krijgen vrouwen in Zuid-Korea gemiddeld 0,75 kinderen, wat het land beschouwt als een "noodsituatie". Het gemiddelde aantal kinderen dat nodig is om een bevolking stabiel te houden, is namelijk 2,1.
Ook in sommige westerse landen staat bevolkingskrimp hoog op de agenda. In Hongarije, waar bevolkingskrimp mede wordt veroorzaakt door emigratie van jonge Hongaren, ontvangen vrouwen met vier of meer kinderen een levenslange vrijstelling van inkomstenbelasting. Ook kunnen jonge gezinnen een overheidssubsidie aanvragen voor de aanschaf van een gezinsauto.
In de Verenigde Staten probeert president Donald Trump ook het geboortecijfer op te krikken. Ouders die tijdens zijn ambtstermijn een kind krijgen, ontvangen een 'babybonus' van 1.000 dollar.
"Veel landen maken zich zorgen of er straks wel genoeg mensen zijn om het werk te doen dat gedaan moet worden", vertelt hoofddemograaf Ruben van Gaalen van statistiekbureau CBS. "Vaak zijn dat landen die minder openstaan voor migratie. Andere regeringen zien het belang van het gezin juist als een politiek doel, omdat ze terugwillen naar een traditionelere vorm van samenleven."
Volgens onderzoeker Daniël van Wijk van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut hebben dit soort 'babybonussen' wel enig effect, maar blijft dat beperkt. "Na de invoering zie je vaak een kleine stijging van het geboortecijfer, maar die is meestal tijdelijk."
De maatregelen zorgen er vooral voor dat mensen die al van plan waren een kind te krijgen, dat eerder doen. "Zo kan het uitstellen van het krijgen van kinderen enigszins worden afgeremd", legt Van Wijk uit. "Maar uiteindelijk verandert het weinig aan het aantal kinderen dat vrouwen daadwerkelijk krijgen."
China, dat tussen 1979 en 2015 nog een eenkindbeleid voerde, grijpt met hogere belastingen op voorbehoedsmiddelen naar misschien wel de opvallendste maatregel. Ook van die maatregel verwacht Van Wijk weinig. "Je kunt je afvragen of dit leidt tot de geboortestijging die je wil, omdat het vooral kan resulteren in meer ongewenste geboortes."
Maar wat kunnen regeringen dan wél doen? Volgens Van Wijk ligt de sleutel bij beleidsmaatregelen die het combineren van (fulltime) werk en het gezin makkelijker maakt. "Dat geldt vooral voor vrouwen, maar ook voor mannen."
Hij wijst onder meer op betaalbare kinderopvang en beter geregeld ouderschapsverlof. "In Scandinavische landen lag het geboortecijfer tot voor kort op een relatief hoog niveau, mede doordat kinderopvang goed toegankelijk is en de kosten ervan laag zijn." Nederland is overigens bezig een soortgelijk model over te nemen: vanaf 2029 wordt de kinderopvang ook hier vrijwel gratis.
CBS-demograaf Van Gaalen benadrukt daarentegen dat ook deze maatregelen niet hebben geleid tot grote gezinnen. "Uiteindelijk willen jonge mensen eerst hun leven op orde hebben. Dat betekent: een woning en zekerheid op de arbeidsmarkt. Daar zijn ingrijpende hervormingen voor nodig die pas op de lange termijn effect zullen hebben."
Van Gaalen denkt dat het voor regeringen sowieso uiterst lastig, zo niet onmogelijk, is om burgers structureel tot meer kinderen aan te zetten. Hij ziet dat de voorkeuren van jongvolwassenen tegenwoordig heel anders zijn. "Ze hebben veel andere dingen te doen in het leven, bijvoorbeeld op carrièrevlak. Als ze het krijgen van kinderen blijven uitstellen, hebben ze biologisch gezien uiteindelijk minder kans om veel kinderen te krijgen."
Dit zien we ook in Nederland. "Vooral onder mannen en vrouwen met een lager inkomen dalen de geboortecijfers", zegt Van Gaalen. "Het sociaal-economische plaatje, zoals de mogelijkheid om een huis te kopen, blijkt keer op keer doorslaggevend."
Hoewel het lage vruchtbaarheidscijfer in Nederland nog niet als noodsituatie (zoals in Zuid-Korea) wordt gezien, ziet Van Gaalen dat het wel voor problemen kan zorgen. "Het kindertal is hier op regionaal niveau erg verschillend. Als er in sommige gebieden nog minder kinderen worden geboren, kunnen voorzieningen verdwijnen." Denk bijvoorbeeld aan scholen. "Dat heeft uiteindelijk ook impact op de welvaart van Nederland als geheel."
Volgens de demograaf zal dus ook hier de economie op termijn anders moeten worden ingericht. "Als Nederland kun je niet eindeloos arbeidsmigranten blijven ontvangen."
Source: Nu.nl economisch