Afgelopen zondag schoten een vader en zijn zoon in Sydney tijdens een Chanoeka-viering vijftien mensen dood. In hun auto werden twee zwarte IS-vlaggen aangetroffen. Het bloedbad op het populaire Bondi Beach benadrukt het gevaar van de jihadistische ideologie van Islamitische Staat.
Volgens de Global Terror Index is de beweging nog steeds de dodelijkste terroristische organisatie wereldwijd, maar er bestaan grote regionale verschillen. Geradicaliseerde eenlingen plegen aanslagen onder dezelfde IS-vlag waaronder elders in de wereld steden of gebieden worden bezet.
Opkomst in AfrikaGisteravond voerden de VS nog een aanval uit op meerdere IS-doelen in Syrië. Over het algemeen is de gewapende groep in Syrië en Irak echter nog maar een schim van wat ze ongeveer tien jaar geleden was, tijdens de hoogtijdagen van het zogenoemde kalifaat. In delen van Afrika hebben andere IS-afdelingen de afgelopen jaren echter terrein gewonnen. In samenwerking met lokale milities profiteert Islamitische Staat daar van chaos en zwak lokaal bestuur.
"De meeste aanslagen die IS pleegt, vinden plaats in de Sahel-regio in Afrika", zegt Pieter Nanninga, jihadismeonderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ook in Syrië zijn de laatste jaren aanzienlijk meer aanslagen gepleegd. Nanninga verwijst onder meer naar de dood van drie Amerikanen in Centraal-Syrië afgelopen weekend. "IS lijkt te willen profiteren van de onrust in Syrië onder de nieuwe machthebbers."
In 2014 en 2015 hield IS grote delen van Irak en Syrië bezet. Aangespoord door het kalifaat werden grootschalige aanslagen gepleegd in onder meer Parijs, Brussel en Nice. De terreurbeweging werd in 2019 grotendeels verslagen en sindsdien is de organisatie veranderd.
Experts zien nauwelijks nog centrale aansturing. "De nadruk is verschoven naar IS-franchises in verschillende delen van de wereld", zegt Bart Schuurman, hoogleraar terrorisme en politiek geweld aan de Universiteit Leiden. "Zij volgen grotendeels hun eigen koers en spelen in op lokale conflicten."
In bijvoorbeeld Afrika, maar ook in delen van Zuid- en Centraal-Azië presenteren IS-aanhangers zichzelf soms als alternatief voor lokale bestuurders. Schuurman: "Ze laten zich voorstaan op oplossingen voor langdurige maatschappelijke problemen, proberen effectiever te regeren dan de overheden en spelen in op de vaak grote onvrede met de centrale regering." Desondanks zijn het vaak burgers die het meest lijden onder aanvallen van IS.Grote aanslagen door ISIS-K
De Afrikaanse IS-vertakkingen richten zich vooral op het uitbreiden van hun machtsbasis ter plaatse. ISIS-K, de tak actief in Centraal- en Zuid-Azië, pleegt daarentegen ook aanslagen op grote afstand.
Islamitische Staat Provincie Khorasan is onder meer verantwoordelijk voor het bloedbad in een concertzaal in een voorstad van Moskou, waarbij vorig jaar meer dan 130 mensen omkwamen. "De afgelopen tijd waren er minder aanslagen, maar het is moeilijk in te schatten of ISIS-K werkelijk verzwakt is of dat zij zelf besloten heeft het rustiger aan te doen", zegt Nanninga.
Op het hoogtepunt telde IS ongeveer 80.000 strijders wereldwijd; tegenwoordig zijn dat er veel minder.
De aanslag in Sydney werd uitgevoerd door Naveed Akram en zijn vader Sajid Akram. Foto's tonen Naveed met mannen die aan IS gelinkt worden in Australië. De veiligheidsdiensten hielden hem in de gaten, maar concludeerden destijds dat er geen aanwijzingen waren dat hij een aanslag van plan was.
IS heeft geen provincie uitgeroepen op het Australische continent, maar er bestaat mogelijk een link tussen de daders en het IS-netwerk in de Filipijnen.
'Militaire training'Volgens een anonieme bron binnen de Australische antiterreurdienst hebben de twee mannen militaire training gehad op het eiland Mindanao. Het is zeker dat ze daar zijn geweest, maar de Filipijnse autoriteiten zeggen dat er geen bewijs is dat zij daar door terroristen zijn getraind.
In 2017 bezetten IS-strijders de Filipijnse stad Marawi. Na maandenlange gevechten met het leger werden de jihadisten verslagen. Experts schatten dat er nog een kleine groep (voormalige) IS'ers actief is.
Er is ook geen direct contact met IS nodig om een aanslag te plegen. Het is onderdeel van de strategie van de terreurbeweging om individuen aan te zetten bommen te maken of met messen burgers aan te vallen. Hoewel de stroom propaganda vanuit IS is afgenomen, blijkt die nog steeds voldoende om met name jongeren tot geweld te inspireren.
"Ik denk dat IS voor ons in het Westen veel minder gevaarlijk is dan tien jaar geleden, en zelfs minder dan in de afgelopen jaren", zegt Nanninga.
Minder aanslagen in EuropaZo concludeerde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) vorige week dat er in de tweede helft van 2025 minder jihadistische aanslagen zijn gepleegd dan in de vijf jaren daarvoor. Toch blijft IS volgens het rapport de grootste jihadistische dreiging voor Europa.
Recente arrestaties in onder meer Nederland, Duitsland en Polen tonen volgens Schuurman aan dat de politie "veel weet te voorkomen". Hij benadrukt dat in vergelijking met het vorige decennium in Europa aanzienlijk minder dodelijke aanslagen zijn gepleegd.
Toch lijkt er nu wel een hernieuwde bereidheid om aanslagen te plegen. "We zijn IS in het Westen misschien grotendeels uit het oog verloren, maar dat geldt niet andersom."
Source: Fok frontpage