DEN HAAG - Soms gaat nieuws in je lijf zitten. Dan voel je het, van top tot teen. Verhalenmakers als wij zijn, vormen daarop geen uitzondering. De collega's die aan de slag gingen met het dramatische ongeluk in Den Haag waarbij een auto tijdens een achtervolging tegen een boom crashte en drie van de vier inzittenden om het leven kwamen, voelden het diep van binnen. Zoals velen dat ervaarden. Hoofdredacteur Henk Ruijl licht toe wat dit nieuws teweegbracht, hij vertelt over de afwegingen die de redactie maakte en hoe we telkens aanpasten en verbeterden. Zo verwijderden wij de foto van een geschreven kaartje bij de bloemenzee, want dit beeld kwam pijnlijk dichtbij.
Mara, Doris en Youssef kwamen vorige week donderdag in alle vroegte om het leven. Een vierde inzittende raakte gewond, maar zij is gelukkig alweer thuis. Vier jonge mensen, allen in de twintig, van wie drie het leven lieten en één het ongeluk overleefde.
Nieuws dat voor velen dichtbij kwam. Binnen en buiten Den Haag. Allereerst voor alle naastbetrokkenen een verschrikkelijke gebeurtenis, maar het raakte eenieder diep; als leeftijdgenoot of bijvoorbeeld als ouder voor wie zo'n bericht de nachtmerrie is die je nooit hoopt te beleven.
Nieuws dat zo raakt, dat zo dichtbij komt, legt bij een extra verantwoordelijkheid bij de regionale omroep. Dat is: met gevoel, met urgentie en foutloos.
Je wil een evenwicht vinden tussen enerzijds de impact van de gebeurtenis, die zo velen raakt en waarover zo velen praten, en anderzijds de gevoelens van familie en vrienden. Want met slachtoffers en met naasten van slachtoffers zijn wij begaan. Hun belang is het grootste belang, ook als daarvoor verhalen of nieuws moeten wijken.
In onze journalistieke visie zeggen we daarover dat bij Omroep West journalistiek en empathie hand in hand gaan. Dat het een bewuste keus is slachtoffers te beschermen. Dan buiten we dat in onze berichtgeving niet uit, maar we maken de bewuste keuze dit weg te laten uit– hoe goed dit ook potentieel zou kunnen scoren.
Dat is een wankel evenwicht, het is zoeken naar het maken van de juiste keus – zo bleek de afgelopen dagen. Dat deden we niet telkens goed. Wat helpt: het is fijn dat in Nederland de organisatie Namens de Familie bestaat.
We hebben er goed contact mee. Het zijn mensen met ervaring in de journalistiek die namens slachtoffers het woord kunnen voeren. Het is een onderdeel van Slachtofferhulp.
Zelf zeggen ze er dit over. 'Na een dramatische gebeurtenis komt er veel op slachtoffers, nabestaanden en naasten af. Want geef je antwoord wanneer een journalist lastige vragen stelt? Of zet je de pers juist in voor media-aandacht? Hoe zit het met foto's die van sociale media zijn gehaald? Kun je die laten verwijderen? Namens de Familie helpt bij het beantwoorden van dit soort vragen en bij het omgaan met de media. Zo kunnen zij zich bezighouden met wat op dat moment echt van belang is.'
Het is een organisatie die best eens lof mag krijgen, want ze doen goed werk. Voor familieleden van slachtoffers en zeker ook voor de media. Ook bij dit dramatische ongeval hebben collega's van Omroep West veelvuldig contact gehad met Namens de Familie.
We stemmen dan zoveel als mogelijk af welke publicaties eraan komen of welke overwegingen wij hebben om verhalen te publiceren. Namens de Familie zorgt ervoor dat nabestaanden dan niet worden verrast.
Soms is het zoeken naar het juiste te doen. Zoals zondagochtend toen wij besloten de voornamen van de slachtoffers en die van de overlevende te noemen. Het was een weloverwogen keus om de getroffenen 'een gezicht' te geven.
Niet letterlijk, want we gebruikten hun foto's niet, maar wel om door het noemen van hun namen het grote verdriet dat rondging niet anoniem te laten. Niet veel later die zondag kwamen de families van de twee overleden jonge vrouwen met een verklaring.
'Wij zijn intens verdrietig en aangeslagen. De grond is onder onze voeten weggeslagen en we hebben tijd en ruimte nodig om dit tragische verlies te kunnen verwerken', zo vertelden de families van de omgekomen Mara (21) en Doris (20) in een verklaring die Namens de Familie uitbracht.
De naam van het derde slachtoffer, die overleefde, ontbrak. Omdat deze familie haar anoniem wenste te houden. Deze naam hadden wij aanvankelijk wel genoemd, in de berichtgeving eerder op zondagochtend en dat hadden we bij nader inzien niet moeten doen. Daar zijn verontschuldigingen op z'n plaats.
Waar de families van de omgekomen vrouwen hun namen wel genoemd wilden zien, begrijpen we nu heel goed dat het bij de overlevende vrouw anders is. Zoals een overlevende van de explosie op de Tarwekamp eerder tegen Namens de Familie vertelde: als je door moet met je leven, is het fijn als je naam niet is gedeeld in de media; dat je anoniem verder kunt. Dat geldt nu zeker ook.
In de artikelen van zondag zat nog een afweging: chauffeur Youssef werd ook genoemd. Die kant van het verhaal bleef nadien echter onderbelicht. Omdat Namens de Familie hem (nog) niet vertegenwoordigt, zo lang het onderzoek naar de toedracht nog loopt.
Wat is zijn rol in het drama geweest? Zeker is dat ook hier families, vrienden diep zijn getroffen. Daarom voegden wij wel zijn naam toe en ook de zinsnede: 'Vanuit de familie van de omgekomen 24-jarige Youssef is vooralsnog geen reactie gekomen.'
Juist om dat verdriet, die kant van het verhaal niet onbenoemd te laten. Verder hebben wij (nog) niet veel gepubliceerd over Youssef. Wij hebben geprobeerd een beeld te krijgen van wie hij was, zonder hem neer te zetten als dader of slachtoffer. Wij hebben geen verhaal over hem kunnen maken, omdat wij dit verhaal nog niet van alle kanten konden belichten.
We kregen rond al deze publicaties veel reacties, vooral op de social media-kanalen. Collega's moesten er veel tijd aan besteden om die te modereren. Ook hebben we de reactie-mogelijkheid een paar keer uitgezet, vanwege de heftige reacties op de chauffeur.
We kregen op diezelfde socials het commentaar dat wij als Omroep West de boel moesten begeleiden en bewaken. Dat hebben we dus ook gedaan, maar het ging daar zo snel en hard, dat het niet altijd bij te houden was. Daarom hebben we dus meerdere keren de reactie-mogelijkheid uitgeschakeld. Ook voegden we toe hoe je je wat ons betreft gedraagt in reacties.
De politie moest het in de respons ook ontgelden. Sommigen vroegen zich af of de politie wel een automobilist moet achtervolgen als dat leidt tot een gevaar voor de bestuurder dan wel de overige weggebruikers.
We hebben erover gesproken om zo'n uitlegverhaal – in algemene zin, dus niks te insinueren – te maken: op basis van welke criteria besluit de politie een achtervolging door te zetten of juist af te breken? Daar is namelijk een protocol voor. Maar we vonden het te vroeg en niet passend om zo'n vraag te poneren en besloten het onderzoek van de Rijksrecherche af te wachten.
Zo zat het de afgelopen dagen vol afwegingen. Zoals: is iets nieuws of juist privé? Als omroep willen we midden in de samenleving staan, ook voldoen aan de behoefte om informatie – juist rond een onderwerp dat bij zoveel mensen een gevoelige snaar raakt. Maar hoe ver ga je in het voorzien in die behoefte?
Daarop is nimmer een alomvattend antwoord te geven. Misschien daarom wel maakten we dagenlang een liveblog. Daarin deelden we niet continu updates, maar we lieten wel zien dat de gebeurtenissen ons niet loslieten.
Achter de schermen speelden nog twee kwesties. Er kwam een crowdfunding voor een van de slachtoffers, want de vrienden en vriendinnen van de omgekomen Doris begonnen een inzamelingsactie. Dat initiatief hebben wij benoemd. Toen nog zonder foto van Doris, maar een dag later kwam de oude school van Doris met een verklaring.
'We zullen haar nooit vergeten', schreef de middelbare school over de 20-jarige Haagse. 'In 2022 haalde Doris bij ons op De Populier haar havodiploma. Ook wist ze zich op onze school bijzonder geliefd te maken als een opvallende en kleurrijke leerling.'
Een mooi eerbetoon, met foto van Doris erbij. Toen ons uit overleg met Namens de Familie bleek dat de familie had ingestemd met deze publicatie en ook die van de foto, hebben wij - met akkoord - die foto ook gebruikt.
We voegden een verantwoording aan die publicatie toe: 'De school heeft deze tekst en de foto met toestemming van de ouders gedeeld op sociale media. Om die reden heeft Omroep West besloten deze tekst en foto ook met ons publiek te delen, maar pas nadat wij de organisatie Namens de Familie hierover hadden geraadpleegd.'
Verantwoording afleggen over gemaakte keuzes; het is voor ons bij Omroep West een essentieel onderdeel in de journalistiek. Dat gaan we vaker doen. Als een toelichting in een artikel, op een dag als vandaag.
Eerlijk uitleggen waar dingen misgaan, schept vertrouwen – zo denken we. Dat kunnen we als beroepsgroep niet vaak genoeg doen. In de hoop dat lezers, luisteraars en kijkers meer begrijpen en begrip tonen als we transparant zijn.
Zo volgden de afwegingen elkaar op, zochten we waar mogelijk contact met Namens de Familie en probeerden we recht te doen aan alles dat dit ongeluk met zich mee bracht. Dat doen we omdat wij als regionale omroep de taak hebben om midden in de samenleving te staan en mee te voelen (en verslag te doen) van wat hier speelt. Deelgenoot te zijn van verdriet – een plek te bieden voor troost en ook oog te hebben voor alle feitelijkheden.
Tot slot nog deze les die we tot ons namen. Op de plek van het ongeluk was het al gauw een bloemenzee. We deden er verslag van, ook van de teksten die op sommige kaartjes verschenen. Heel dichtbij kwamen de woorden van, zo bleek, een moeder die haar dochter had verloren. Ook dat kaartje troffen wij aan. We schreven de tekst op en plaatsen de foto van het kaartje, respectvol.
In een e-mail stelde een volger van Omroep West dat juist dit in haar ogen te dichtbij kwam: het citeren van deze tekst en het tonen van juist deze afbeelding. 'Een moeder met een tekst voor haar dochter die ze net heeft verloren, vind ik iets heel anders dan bijvoorbeeld omwonenden die medeleven betonen', schrijft de inzender.
Daar kun je maar beter van af blijven, want het komt pijnlijk dichtbij. Ik ben het met haar eens. We hebben de bewuste tekst en foto verwijderd. Niet elk kaartje leent zich voor publicatie.
Hoofdredacteur Henk Ruijl bespreekt in deze rubriek actuele onderwerpen uit het nieuws van Omroep West. Uitleggen, toelichten, aangeven waar het beter had gemoeten en hoe zorgvuldig afwegingen zijn gemaakt. Een geregelde poging tot kritische zelfreflectie en transparantie.
Heb je vragen naar aanleiding van de berichtgeving van Omroep West? Een vraag, kritiek of een compliment? Neem dan contact op via henk.ruijl@omroepwest.nl. Alle eerdere verhalen van de hoofdredactie lees je hier terug.
Source: Omroep West Den Haag