is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
ChatGPT viert deze maand zijn derde verjaardag. Daarover leest u meer elders in de krant. Het is een viering met een op zijn minst ambivalent karakter. Ja, het gebruik van generatieve AI is in die drie jaar enorm toegenomen, wat ongetwijfeld goed nieuws is voor alle techbedrijven die hun producten op de markt brengen.
Nog meer goed nieuws bij deze specifieke vorm van AI? Jawel, bij goed gebruik wordt informatie toegankelijker. AI-gereedschap als NotebookLM, Gemini of ChatGPT brengt ook mij geregeld bij bronnen die ik met alleen een ouderwetse zoekmachine niet zou zijn tegengekomen.
In het beste geval boek je met AI ook wat productiviteitswinst, al is het altijd nog afwachten hoe alle beloften in de praktijk uitpakken. De nadelen zijn ondertussen sinds eind 2022 alleen maar duidelijker geworden. Inmiddels kan iedereen ze wel opdreunen: de minachting voor auteursrechten, het fabuleren van antwoorden en daarmee bijdragen aan de verspreiding van desinformatie, de uitbuiting van mens en milieu.
Nadelen of niet: de diensten van OpenAI en consorten worden alleen maar meer gebruikt door werknemers, consumenten, scholieren, studenten én binnen de overheid. Uit deze week gepresenteerd onderzoek door TNO blijkt dat de inzet van generatieve AI binnen Nederlandse overheidsorganisaties in het afgelopen jaar flink is gestegen.
Vorig jaar waren er slechts acht AI-toepassingen, inmiddels zijn dat er al 81. De meeste daarvan zijn van gemeenten, die chatbots gebruiken die ondersteunen bij informatieverwerking. Vooral intern trouwens; slechts 17 procent van de toepassingen richt zich direct op burgers.
De groei ‘onderstreept de snelle digitalisering van de overheid’, stelt TNO, ‘maar brengt ook uitdagingen met zich mee zoals technologische afhankelijkheid’. Want, inderdaad, daar gaan we weer: ‘De meeste toepassingen draaien op modellen uit de VS, wat vragen oproept over controle, veiligheid en digitale onafhankelijkheid.’
Het is een beetje het terugkerende thema in Nederland de laatste tijd: mooie woorden over digitale autonomie, maar een weerbarstige praktijk waarbij ook overheden zelf steeds weer met gemak grijpen naar Amerikaanse tech.
Het wordt niet genoemd in het rapport, maar er is nog een ander groot probleem: de komst van allerlei beunhazen en zelfbenoemde AI-experts die gemeenten adviseren op het glibberige pad van AI. Een schrijnend voorbeeld is de gemeente Montferland, dat tonnen subsidie ontving om een eigen chatbot te ontwikkelen. Dat gebeurde in eigen huis door een medewerker die zichzelf profileerde als AI-expert, maar dat niet was.
Het ding bleek hartstikke gaar, bleek uit onafhankelijk onderzoek. De situatie in Montferland liet vooral zien hoe eenoog koning kon worden in het land der blinden, vertelden experts afgelopen zomer aan Trouw. De gemeente wilde de werkdruk van ambtenaren verlichten met het toverwoord AI, maar de raadsleden beschikten over onvoldoende technische kennis: ‘Ze hebben de AI-klok horen luiden, maar geen idee waar de klepel hangt.’
Een beetje minder tempo zou misschien helemaal niet zo slecht zijn.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns