Sinds de dodelijke brand in Hongkong op 26 november leggen de autoriteiten critici het zwijgen op en worden vrijwilligers weggestuurd. "Dit is niet meer het Hongkong dat ik ken", zeggen experts tegen NU.nl. "Dit lijkt op de reactie die je in China verwacht."
Vrijdag stond het plein voor de afgebrande torens van Wang Fuk Court vol met tentjes van vrijwilligers. Ze deelden dekens, kleding, voedsel en water uit aan de duizenden inwoners die door de brand hun huis zijn kwijtgeraakt.
Een dag later waren alle tentjes plots verdwenen. Vrijwilligers kregen te horen dat professionele organisaties vanwege de veiligheid de organisatie van de hulp zouden overnemen. Weggestuurde vrijwilligers waren terughoudend om hier met internationale media over te praten. Volgens het Britse Sky News werd er gezegd dat het "te veel begon te lijken op eerdere incidenten".
Daarmee werd er ongetwijfeld verwezen naar de protesten van 2019. Toen gingen honderdduizenden inwoners de straat op om hun ongenoegen te uiten over Chinese inmenging. Sindsdien is de politieke sfeer in Hongkong radicaal veranderd.
"Het bestuur heeft een trauma overgehouden aan die demonstraties", zegt Vaudine England tegen NU.nl. Ze is journalist en historica, verbonden aan het Leiden Asia Centre. "Er heerst nervositeit en angst voor mensen die zich organiseren." Dat ziet ze ook terug na de brand. "Het is toch bizar dat je vrijwilligers zonder politieke agenda verbiedt om te helpen na zo'n grote ramp?"
Sinoloog Ardi Bouwers begrijpt waar de vergelijking vandaan komt met de protesten zes jaar geleden. Ze zag bijvoorbeeld hoe vrijwilligers na de brand in een ketting drank en voedsel aan elkaar doorgaven. Ook schreven mensen steunbetuigingen op post-its. "Dat zijn dingen die onmiddellijk de associatie oproepen met de protesten uit 2019", zegt ze.
De reactie in Hongkong lijkt nu volgens haar heel erg op de reactie die er in China zou zijn op dit soort massabijeenkomsten. Met de invoering van de Nationale Veiligheidswet in 2020 kwam de voormalige kolonie in een ijzeren greep terecht. Het doet inderdaad denken aan hoe de Communistische Partij op het Chinese vasteland al decennialang optreedt. In Hongkong is het door de veiligheidswet vrijwel onmogelijk geworden om vrij te demonstreren of openlijk kritiek te uiten.
Dat bleek zaterdag toen de 24-jarige student Miles Kwan werd opgepakt. Hij was een petitie gestart waarin om een onderzoek naar de oorzaak van de brand werd gevraagd. Ook daar ziet Bouwers echo's uit 2019. Toen scandeerden demonstranten "Five Demands, Not One Less" (Vijf eisen, niet één minder). De vier eisen in de petitie van Kwan deden daar aan denken. De student werd maandag voorlopig vrijgelaten.
De regering had het in een reactie over "anti-Chinese krachten". De veiligheidschef van Hongkong zei dat "sommige mensen kwade bedoelingen hebben en eropuit zijn de nationale veiligheid te schaden".
"Dit zijn standaardzinnen waar de overheid naar grijpt, wat er ook gebeurt", zegt England. "Chinezen op het vasteland zijn daar al langer mee vertrouwd, maar voor inwoners van Hongkong is dat taalgebruik nieuw."
De historica wijst erop dat de huidige leiders van de stad, onder wie Chief Executive John Lee, zijn aangesteld door Peking. "Dus ze zeggen wat Peking wil horen." Ook volgens Bouwers kijken Lee en zijn medeleiders steevast naar Peking. "Ze willen het beste jongetje van de klas zijn."
Toen Hongkong in 1997 door het Verenigd Koninkrijk werd overgedragen aan China, werd vastgelegd dat het gebied gedurende vijftig jaar een eigen bestuurs- en rechtssysteem zou behouden, los van het Chinese vasteland. Dat maakte de stadstaat lang een baken van democratie, vrije pers en vrije meningsuiting. Maar tien jaar geleden begon dat model snel af te brokkelen.
Zelfs online laten de meeste Hongkongers zich inmiddels niet meer kritisch uit, terwijl ze nog niet de internetbeperkingen hebben van het Chinese vasteland. Her en der klinkt er wel op sociale media boosheid na de brand, maar iedereen is voorzichtig. "Het is gewoon te gevaarlijk", stelt England. "Soms worden mensen gearresteerd voor wat ze posten".
"De voorbije jaren zijn de mensen erg stil geworden", zegt England, die vele jaren in Hongkong woonde. "De vrijwilligers lieten na de brand zien dat de spirit van de stad niet helemaal verdwenen is, maar die levendige geest is de voorbije jaren voor een groot deel neergeslagen."
Source: Nu.nl algemeen