is econoom en publicist.
Ik eet minder. In plaats van 1,2 kilo per dag is mijn voedselinname gedaald tot 1,0 kilo. De afname van 20 procent deed zich voor in 2025 ten opzichte van 2024.
Verwarrend? Waarom dan? Inderdaad, omdat het ongebruikelijk is om voedselinname af te meten aan het gewicht van het genuttigde. Er is niets mis mee om dat wel te doen, al moet je dan de vraag stellen wat de relevantie ervan is. Relevantere manieren om voedselinname te meten gaan bijvoorbeeld over kilocalorieën, grammen eiwit en hoeveelheid vezels.
Iets soortgelijks – iets meten langs een meetlat met weinig relevantie – deed het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onlangs met het gebruik van bestrijdingsmiddelen op boerenbedrijven. Het CBS vraagt boerenbedrijven eens per vier jaar naar de per hectare en per gewas gebruikte kilo’s gewasbeschermingsmiddelen. Bij het CBS tellen ze die kilo’s op en dat leidt dan tot het persbericht: ‘Landbouw gebruikt een vijfde minder gewasbeschermingsmiddelen’ (13 november). Daarin staat dan het schijnbaar fijne nieuws: ‘Gebruik pesticiden lelieteelt meer dan gehalveerd.’ Gewicht van beschermingsmiddelen meten is een Europese verplichting.
Dat is dus allemaal feitelijk correct. En tamelijk irrelevant. Want het gewicht van gewasbeschermingsmiddelen zegt niets over de invloed ervan op het milieu en de natuur. In termen van de eerste alinea van deze column: mijn voedselinname is gedaald door de helft van het gewicht aan gegeten volkoren boterhammen te vervangen door suiker. Dan ben ik wel minder gaan eten (in gewicht) maar juist méér calorieën gaan innemen, minder eiwit en minder vezels.
Het effect van beschermingsmiddelen op het milieu wordt onder meer gemeten met ‘milieubelastingspunten’, een maatstaf die gebruikte kilo’s combineert met hoe slecht elke kilo uitpakt voor de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater. Deze milieubelastingspunten zijn te vinden op agrimatie.nl, de datawebsite over landbouw van de Wageningen Universiteit. De universiteit ziet net als het CBS dat in de sector bloembollen het gebruik van ‘werkzame stof’ in de afgelopen jaren is gedaald (te meten in gebruikte kilo’s per hectare), maar stelt daartegenover: ‘Milieubelastingspunten in bloembollenteelt stijgen.’ Het gaat om een kwart meer milieubelasting als de periode 2021-2023 vergeleken wordt met de periode 2019-2021.
Dus voor de bloembollen geldt: minder kilo’s, maar meer milieubelasting(spunten). Dit kan uiteraard per sector verschillen.
Dat weten ze bij het CBS toch zeker ook wel? Ik vroeg het het CBS voor de zekerheid nog een keer en kreeg als antwoord: ‘Het klopt inderdaad dat de gebruikte kilo’s niet direct iets zeggen over de milieu-impact van de middelen.’ En: ‘Onze statistiek richt zich niet zozeer op schade aan het milieu.’ Alsmede: ‘Daar gaan andere partijen over.’
Lekker dan. Want het kwaad in de beeldvorming was al geschied. Bijvoorbeeld op de NOS-site, in De Telegraaf, maar ook in deze krant werd het CBS-bericht overgenomen en gepresenteerd als goed nieuws voor het milieu. Na de vaststelling dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen onder een vergrootglas ligt ‘vanwege de schade die ze aanrichten als ze in de natuur belanden’, schrijft de Volkskrant in het nieuwsbericht dat uit de CBS-cijfers ‘blijkt dat boeren en telers onder druk van de kritiek hun gedrag aanpassen’. Dat valt dus helemaal niet te concluderen op basis van deze cijfers.
Je kunt het verslaggevers nauwelijks kwalijk nemen. Het CBS-bericht doet geen enkele moeite de beperkingen van de gepresenteerde getallen te duiden, en laat de lezer alle ruimte om zelf foutief te concluderen dat minder kilo’s betekent dat de milieuschade afneemt.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns