Jair Bolsonaro’s huisarrest is dinsdag definitief omgezet in een celstraf. Zijn Amerikaanse geestverwant Trump kon niet voorkomen dat de Braziliaanse ex-president werd veroordeeld. Sterker nog, Trump trekt zijn handelstarieven op Braziliaanse producten alweer in.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
12 vierkante meter, een smal bed, een tv, een kledingkast; denk aan de goedkoopste kamer in een budgethotel. Zo ziet de cel in Brasília eruit waar Jair Bolsonaro, voormalig president van Brazilië, sinds dinsdag zijn straf uitzit van 27 jaar en drie maanden. In september werd hij veroordeeld voor het leiden van een criminele organisatie en een poging tot staatsgreep.
Deze week maakte rechter Alexandre de Moraes de maatregel definitief nadat de politicus zaterdag al in preventieve hechtenis was geplaatst in het politiebureau van de hoofdstad. Zaterdagochtend probeerde Bolsonaro met een soldeerbout zijn enkelband van zijn been te zagen. Naar eigen zeggen was het een opwelling tijdens een door medicijnen veroorzaakte psychose.
Het Hooggerechtshof oordeelde dinsdag eveneens dat tegen de uitspraak van september geen verder beroep mogelijk is. Volgens zijn advocaten lijdt de ex-president nog aan de gevolgen van een mesaanval tijdens de campagne van 2018, maar het hof wees een verzoek af om hem zijn straf in huisarrest te laten uitzitten.
Ook Bolsonaro’s belangrijkste handlangers – de voormalige marinecommandant, meerdere oud-ministers en generaals, de ex-chef van de inlichtingendienst – werden dinsdag overgebracht naar de gevangenis. Met de veroordeling en Bolsonaro’s celstraf komt er een (voorlopig) einde aan een van de meest turbulente politieke Braziliaanse hoofdstukken van deze eeuw. Voorlopig, omdat politieke medestanders werken aan een amnestiewet.
De extreemrechtse Jair Messias Bolsonaro (70) beukte tijdens zijn vier jaar als president (2019-2023) in op de Braziliaanse democratie en rechtsstaat, verzette zich tegen coronamaatregelen, stimuleerde de vernietiging van het Amazonewoud en beraamde eind 2022, nadat hij nipt de verkiezingen verloor van de linkse Luiz Inácio Lula da Silva, een staatsgreep. Op een haar na ontsnapte Brazilië, vier decennia na de laatste militaire dictatuur, aan een nieuwe coup.
Het begin van Bolsonaro’s celstraf maakt tegelijkertijd ook een einde aan een actuele geopolitieke rel die Brazilië sinds deze zomer in zijn greep had: de krachtmeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Braziliaanse collega Lula da Silva. ‘Brazilië trotseerde Trump en won’, zo kopte de Amerikaanse krant The New York Times op maandag. Toen Trump zaterdag door journalisten werd gevraagd naar zijn mening over de hechtenis van zijn Braziliaanse geestverwant, was zijn reactie: ‘That’s too bad.’ Jammer.
In juli, een ruime twee maanden voordat Bolsonaro werd veroordeeld, mengde Trump zich op agressieve wijze in de Braziliaanse rechtsgang. In een boze brief aan Lula sprak hij van een ‘heksenjacht’ tegen de ex-president. Kort daarop voerde hij heffingen in van 50 procent op een groot deel van de Braziliaanse export richting de VS.
Lula reageerde koeltjes dat de Braziliaanse rechtspraak onafhankelijk was. Met Trump zou hij graag het gesprek aangaan, zei hij, tegelijkertijd beschuldigde hij het Bolsonaro-kamp van landverraad. Bolsonaro’s zoon Eduardo lobbyde bijvoorbeeld in de VS voor Amerikaanse sancties tegen de regering-Lula en het Hooggerechtshof. Ondanks Trumps tarieven, maakte Lula’s populariteit een sprongetje.
Ook het Hooggerechtshof, met de prominente rechter Moraes aan het hoofd van de Bolsonaro-zaak, liet zich aan de Amerikaanse intimidatie niets gelegen liggen. Bolsonaro werd nog voor de uitspraak onder huisarrest geplaatst, en kreeg een socialmediaverbod en een enkelband.
Sinds Trump eind september Lula ontmoette in de wandelgangen van de Verenigde Naties in New York, is hij stilletjes teruggekrabbeld. Vorige week zette de Amerikaanse leider een streep door zijn tarieven op Braziliaanse landbouwproducten. Niet omdat Brazilië de VS tegemoet was gekomen, maar omdat in de VS de voedselprijzen oplopen.
Bolsonaro leek lange tijd hetzelfde pad als Trump te bewandelen, de twee werden vaak vergeleken. Maar waar Trump aan de gevangenis wist te ontsnappen en kon terugkeren aan de macht, slijt Bolsonaro sinds deze week zijn dagen in een cel van 12 vierkante meter op het hoofdkantoor van de Federale Politie in Brasília.
‘Jammer’, vindt Trump, die zelf ook niet geheel ongeschonden uit de affaire komt.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant