Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg oordeelde dinsdag dat Polen het huwelijk moet erkennen van twee Poolse mannen die in Duitsland zijn getrouwd, hoewel het land zelf geen mogelijkheid biedt voor huwelijken tussen partners van hetzelfde geslacht. De uitspraak heeft gevolgen voor alle EU-lidstaten.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De zaak werd aanvankelijk in Polen aangespannen door de twee echtgenoten, die in 2018 in Berlijn trouwden. Ze zijn beiden Pools staatsburger, een van hen heeft daarnaast ook het Duitse staatsburgerschap. De Poolse burgerlijke stand weigerde hun huwelijk te erkennen en beriep zich daarbij op de grondwet. Daarin staat dat ‘het huwelijk een verbintenis tussen man en vrouw’ is. Het echtpaar stapte naar de rechter, die hetzelfde zei. Ze gingen in beroep en via de hoogste Poolse bestuursrechter belandde de zaak in Luxemburg.
Het hof oordeelt nu dat weigering om dit huwelijk te erkennen in strijd is met het EU-recht. Door het echtpaar niet in te schrijven in de Poolse burgerlijke stand, handelt het land in strijd met het recht van vrij verkeer en verblijf (de mannen wonen nu in Duitsland, maar ‘zijn voornemens naar Polen te reizen en er te verblijven’, mits als gehuwden, aldus de uitspraak).
Ook doet de weigering afbreuk aan het ‘recht op eerbiediging van het privéleven en het familie- en gezinsleven’. Daarnaast verbiedt het EU-recht discriminatie op grond van geaardheid. De rechter wijst er nog fijntjes op dat ook de Poolse grondwet mensen het recht geeft om beslissingen te maken over hun privéleven.
De Poolse lhbti-rechtenorganisatie ‘Liefde sluit niet uit’ keek reikhalzend uit naar het oordeel en is blij ‘dat het geen twijfel lijdt’ dat Polen nu huwelijksaktes moet erkennen van homoseksuele koppels die elders zijn getrouwd. Uit de progressieve hoek van de Poolse politiek klinkt ook blijdschap. ‘Er wordt geschiedenis geschreven’, schreef Europarlementariër Krzysztof Smiszek van de partij Nieuw Links op sociale media.
Rechtse Poolse politici zijn minder gelukkig. Grzegorz Lorek, parlementariër voor rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), stelt dat de EU ‘het homohuwelijk via de achterdeur wil invoeren’ en dat ‘niemand Polen kan voorschrijven hoe de normen rond het huwelijk eruit moeten zien’.
Maar dat doet deze uitspraak juist niet, betoogt de rechter. Het invoeren van huwelijken of geregistreerd partnerschap voor hetzelfde geslacht blijft het domein van de lidstaten zelf. Polen wordt niet gedwongen het homohuwelijk in te voeren, maar wel om het te erkennen als het in andere lidstaten is voltrokken. De uitspraak heeft overigens gevolgen voor alle lidstaten die het homohuwelijk niet erkennen: zij moeten dat nu in principe ook doen.
De uitspraak komt net nu lhbti-rechten opnieuw onderwerp van gesprek zijn in de Poolse politiek. De pro-Europese regering van Donald Tusk, die in 2023 aan de macht kwam, beloofde aanvankelijk op z’n minst het geregistreerd partnerschap in te voeren voor koppels van hetzelfde geslacht. Door onenigheid tussen de liberale en conservatieve flanken van de regeringscoalitie is hier niets van terechtgekomen. Bij progressieve Polen en de lhbti-gemeenschap leidt dit tot grote frustratie.
Volgens een recente peiling is 62 procent van de Polen voor het openstellen van het geregistreerd partnerschap voor partners van hetzelfde geslacht. In 2011 was dat nog 25 procent. Desondanks stuurt de huidige regering na twee jaar bakkeleien aan op een sterk verwaterd compromis: geen geregistreerd partnerschap, maar een ‘overeenkomst’ die bepaalde rechten regelt, bijvoorbeeld bij erfenissen.
Lhbti-organisaties zijn kritisch en beschouwen het als een knieval. Overigens zei ook premier Tusk wat teleurgesteld dat het voorstel ‘niemand zal bekoren’. Doelmatigheid wint het hier van principes: president Karol Nawrocki heeft namelijk vetorecht op nieuwe wetgeving. De coalitie koestert de hoop dat het voorstel acceptabel is voor de uiterst katholieke Nawrocki.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant