Deze week gaat het vijfde en laatste seizoen van Stranger Things van start, met de finale rond de jaarwisseling. De serie komt ten einde, maar het grimmige jarentachtiguniversum blijft voortbestaan. Ook al zijn de hoofdrolspelers allang groot.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
Millie Bobby Brown was 12, Finn Wolfhard was 13, Noah Schnapp was 12 en Gaten Matarazzo was 14. Op 15 juli 2016 veranderde hun leven, toen het eerste seizoen van Stranger Things op Netflix uitkwam en al snel uit het niets uitgroeide tot de populairste serie op de streamingdienst – een belangrijke duw richting de wereldheerschappij van Netflix.
Moeilijk voor te stellen nu, maar Stranger Things was ooit een wilde jongensdroom van Matt en Ross Duffer, tweelingbroers die met Hidden in 2015 één film op hun naam hadden staan. Netflix nam nogal een sprong in het diepe door twee onervaren makers de sleutels van het huis te overhandigen, voor een fantasy-horrorserie met een cast van onbekende kinderen in de hoofdrol.
De eerste aflevering met de titel The Vanishing of Will Byers opent met de datum 6 november 1984, gevolgd door de plaatsnaam Hawkins, Indiana. Het vijfde en laatste seizoen, dat zich komende maand zal ontrollen, speelt zich grotendeels af op dezelfde plek, in de herfst van 1987.
Er is drie jaar verstreken in de levens van de personages, terwijl de acteurs inmiddels volwassen zijn. Er staat wat spanning op deze kwestie.
Millie Bobby Brown (‘Eleven’) is inmiddels 21, getrouwd en moeder (van een geadopteerd kind). Ze heeft een miljoenencontract met Netflix voor exclusieve films, waarmee ze een aparte plaats inneemt: ze is een streamingster.
Als kindster was ze een voortdurende onbevangen aanwezigheid op sociale media. In september 2016, op het hoogtepunt van de eerste Stranger Things-mania, zong ze Uptown Funk live op de Emmy Awards, samen met twee andere jonge castleden.
Ze is ongetwijfeld extreem getalenteerd, maar ze speelt vooral in opzettelijk vlakke Netflix-films zoals de Enola Holmes-serie, die keurig en zeer succesvol binnen de algoritmes kleuren.
En zoals meer vrouwelijke voormalige kindsterren hebben gemerkt de afgelopen jaren, is de sociale media die ze als kind (én wereldster) als een vrijplaats beschouwde, voor de volwassen Millie Bobby Brown een grimmige plek geworden. Elke beslissing in haar volwassen leven wordt er tegen het licht gehouden, alsof ze nog altijd in de schaduw van de androgyne Eleven leeft.
Vlak na de lancering van het tweede seizoen in oktober 2017 schreef Hanna Bervoets een column in deze krant met de titel Zo cool als Millie Bobby Brown was niemand als kind. Het is ook de maand dat ze de cover van de Italiaanse Vogue voor mannen haalt, met als kop The Gift of Youth. Bervoets voelt de spanning in het publieke beeld van de actrice: ‘Is Millie een ster die speelt dat ze een kind is, of een kind dat speelt dat ze een ster is?’
Aan de vooravond van het slotseizoen van Stranger Things is inmiddels het antwoord: Millie is een ster die speelt dat ze een kind is. En vermoedelijk blij is dat dit hoofdstuk in haar carrière is afgesloten.
Het is geen toeval dat Stranger Things zich in het tijdvak ’84-’87 afspeelt; het waren de eerste levensjaren van de Duffer-broers, die op 15 februari 1984 werden geboren. Zelf hebben ze wellicht niet veel actieve herinneringen aan deze tijd, maar ze ontwikkelden een obsessieve belangstelling voor de films uit het tijdperk. Na het eerste seizoen schreef deze krant: ‘Stranger Things is alsof elke jarentachtighorror- scienfiction- en fantasyfilm die we koesteren als jeugdsentiment, in de blender is gegooid.’
De wereld waarin de serie zich afspeelt is niet het Indiana van de jaren tachtig, maar het weerspiegelt vooral de films uit die tijd, van Poltergeist (1982) en E.T. the Extra-Terrestrial (1982) tot Close Encounters of the Third Kind (1977). Films waarin kinderen tegen het vallen van de avond door een eindeloze buitenwijk fietsen, zich van geen kwaad bewust. Bedenk dat de broers deze films in de jaren negentig op videoband bekeken. Hawkins, Indiana lijkt een stad die uit gruizige VHS-tape is opgetrokken.
Voeg daar het complete oeuvre van fantasy-en horrormeester Stephen King aan toe, in boek- en filmvorm, met de horrorklassieker It (1986) voorop. De titel van de serie verwijst naar het King-boek Needless Things, het font verwijst naar de stukgelezen pockets van King uit de jaren tachtig.
Het plot heeft een duidelijke It-vibe, zeker in het eerste seizoen. Een vriendengroep merkt dat er iets niet pluis is in hun stad, waarna de zoektocht naar hun verdwenen vriend Will verandert in een missie waarbij veel meer op het spel staat.
Net als bij King is het stadje een façade voor een poort naar een andere dimensie, waaruit het kwaad op allerlei manieren doordringt in het alledaagse. Dat is in Stranger Things duidelijk de schuld van het militair-industrieel complex, dat niet alleen gelooft dat het de kwade krachten van The Upside Down (zoals de onderwereld heet) onder controle heeft, maar ook denkt die krachten in hun voordeel te kunnen aanwenden. Klassieke vergissing, natuurlijk.
In de loop van het derde seizoen introduceerden de Duffers een nieuwe, vrij buitensporige verhaallijn die de Koude Oorlog in al zijn heerlijk grimmige jarentachtigheid introduceerde. Het seizoen speelt zich af rond de gloednieuwe Starcourt Mall.
Ook het winkelcentrum, glanzend symbool van Amerikaans kapitalisme, blijkt een doorgang naar de evil empire te bevatten. In dit geval is dat een ondergrondse Sovjet-basis, waar de Russen op hun beurt contact zoeken met The Upside Down en de oerkrachten van de parallelle wereld. Deze wapenwedloop vindt pal onder de voeten van Steve (Joe Keery) en Robin (Maya Hawke) plaats, die in hun matrozenuniform werken in ijssalon Scoops Away.
In al zijn narratieve maar onweerstaanbare absurdisme doet de plot weer denken aan War Games, nog zo’n tienerfilm uit 1983, waarin een scholier (Matthew Broderick) die handig is met zijn computer, vanaf zijn jongenskamer per ongeluk terechtkomt in het computersysteem van het ministerie van Defensie en daar een nucleaire oorlog begint, omdat hij denkt dat hij een nieuw computerspel heeft gevonden.
Waar waren we aan het slot van het vierde seizoen gebleven? Kortste samenvatting: in de apocalyptische finale draaide The Upside Down de rollen om. Op het moment van schrijven weten we nog niets van de lengte van de afleveringen in het nieuwe seizoen, maar het is goed te bedenken dat die in het vierde seizoen soms zo lang duurden als een speelfilm. De slotepisode duurde twee uur en dertig minuten.
In verschillende interviews hebben de broers laten weten dat ze altijd bioscoopfilms wilden maken en van huis uit eigenlijk weinig met televisie ophadden. Naarmate het succes en het budget van Stranger Things groeiden, was de oplossing voor hen duidelijk: maak van elke aflevering een speelfilm.
De eerste vier afleveringen zijn in Nederland in de nacht van woensdag op donderdag om 02.00 uur te zien, tegelijk met de Amerikaanse lancering op de avond voor Thanksgiving. Het nachtelijke tijdstip zal in sommige schoolklassen en gezinnen vermoedelijk tot lastige dilemma’s leiden.
De Thanksgiving-datum is een onderdeel van de Netflix-strategie om de feestdagen van 2025 te domineren. Vier afleveringen op donderdag 27 november, gevolgd door drie afleveringen tijdens kerst en een finale op oudejaarsdag.
Het is duidelijk dat Stranger Things een van de populairste series op de streamingdienst is. Er is inmiddels ook een succesvolle theaterversie, Stranger Things: The First Shadow, dat zich in 1959 afspeelt. En voor volgend jaar staat een animatieserie (Stranger Things: Tales From ’85) op het programma.
Het zijn de eerste signalen dat de serie nog een lang leven zal hebben, ook ver na het opgroeien van de kinderen uit Hawkins, Indiana. Maar nu als een heus Stranger Things-universum, waarin we alle kanten en tijdlijnen op kunnen. Ook in games en als een winkel in Las Vegas, die aardig veel weg heeft van een pretparkattractie.
Een kleine kanttekening: Stranger Things is niet dé populairste serie op Netflix. Het eerste seizoen van Squid Game en het eerste seizoen van Wednesday liggen ruim voor. Al zullen de cijfers flink aangejaagd worden als mensen de vorige seizoenen herkijken in de aanloop naar het slot.
Hoewel die laatste aflevering in ieder geval in de VS tegelijk ook in de bioscoop wordt uitgebracht, vertrekken de gebroeders Duffer naar een nieuwe studio. Bij Netflix blijven ze wel betrokken bij alles dat onder de naam Stranger Things zal worden uitgebracht, inclusief een spin-off waar ze nog niets over hebben losgelaten.
Bij filmstudio Paramount zijn ze binnengehaald met de belofte dat ze films voor de bioscoop mogen maken. Een interessante gok op een moment dat het lijkt alsof Netflix de Amerikaanse bioscoopindustrie zo ongeveer de nek heeft omgedraaid – onder meer door hun populairste series te lanceren op dagen die ooit voor bioscoopbezoek met de familie waren gereserveerd.
Als je dat heerlijke eerste seizoen terugkijkt, een vindingrijke en kleinschalige ode van liefhebbers aan de films uit hun jeugd, (met acht afleveringen die onder de vijftig minuten blijven) kun je je niet helemaal aan de indruk onttrekken dat de Duffers zelf ook een allesverslindend monster hebben losgelaten. Een monster dat niets en niemand ontziend op onze vrije tijd jaagt.
Stranger Things, seizoen 5: de eerste vier afleveringen komen in nacht van woensdag op donderdag 27 november om 2.00 uur online. Drie afleveringen volgen met kerst en de finale verschijnt op oudejaarsdag. Tijden zijn nog niet bekend.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant