Bloedtesten om dementie vroegtijdig op te sporen zijn te onbetrouwbaar en nieuwe Alzheimermedicijnen hebben amper effect. Er is maar één manier om het aantal mensen met dementie de komende jaren te verminderen: door het aanpakken van risicofactoren, en dan vooral een hoge bloeddruk.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Dat schrijft de Gezondheidsraad in een vandaag verschenen advies. De minister van Volksgezondheid had de raad gevraagd wat er mogelijk is om de verwachte stijging van het aantal mensen met dementie tegen te gaan.
Nederland telt nu 290 duizend dementiepatiënten. Het aantal zal door vergrijzing snel stijgen. Daarmee ontwikkelt de ziekte zich tot de belangrijkste oorzaak van ziekte en overlijden in Nederland, met een navenante stijging van de zorgkosten. Die kosten maken nu al ruim 10 procent uit van de totale zorguitgaven.
Al decennialang zijn wetenschappers in de weer met het ontwikkelen van testen om dementie eerder op te sporen. Op het moment dat de diagnose wordt gesteld, is de achteruitgang in de hersenen al jaren gaande.
Nu er nieuwe medicijnen op de markt zijn, kan vroegtijdige opsporing cruciaal zijn: het ziekteproces kan daarmee worden afgeremd, zo is de belofte. Regelmatig is er nieuws over bloedtesten voor de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende oorzaak van dementie. Kenmerkend voor die ziekte zijn eiwitstapelingen in de hersenen. Die eiwitten kunnen steeds beter in bloed worden opgespoord.
De Gezondheidsraad is daar niet erg enthousiast over. Het is nog onduidelijk wat de rol is van de eiwitstapelingen bij Alzheimer, zo valt te lezen in het advies. Ook mensen zonder dementieklachten hebben soms afwijkende eiwitwaarden.
De bloedtesten zijn niet in staat om in een vroeg stadium een onderscheid te maken tussen mensen die dementie zullen krijgen en mensen bij wie dat niet gebeurt, aldus de raad. Laat staan dat de bloedtest kan worden gebruikt bij mensen die nog helemaal geen klachten hebben. Wel heeft de test een meerwaarde in gespecialiseerde ziekenhuizen, bijvoorbeeld om jonge mensen met dementie op te sporen.
De Gezondheidsraad is ook niet erg overtuigd van de twee Alzheimermedicijnen die onlangs op de Europese markt zijn gekomen. Die middelen kunnen de eiwitklontering opruimen, maar het effect op de achteruitgang van patiënten is beperkt, de gezondheidswinst een punt van discussie, concludeert de raad. Bovendien bestaat er een risico op ernstige bijwerkingen. Het Zorginstituut moet binnenkort bepalen of deze middelen voor vergoeding in aanmerking komen.
Omdat vroegdiagnostiek en medicijnen niet veel opleveren, moet worden ingezet op het verminderen van risicofactoren van dementie, vindt de Gezondheidsraad. Vorig jaar concludeerde een groep internationale wetenschappers in vakblad The Lancet dat er veertien factoren zijn die samenhangen met het risico op dementie, waaronder roken, ernstig overgewicht en overmatig alcoholgebruik.
Vooral hoge bloeddruk verdient de aandacht, zo valt te lezen in het advies. Recent onderzoek, gepubliceerd in Nature Medicine, heeft laten zien dat bloeddrukverlagende medicijnen het risico op dementie met 15 procent kunnen verlagen.
Nóg sterker lijkt het effect van een gordelroosvaccinatie, zo bleek een half jaar geleden uit Amerikaans onderzoek. In de gevaccineerde groep daalde het risico op dementie met 20 procent. Ook vaccinaties tegen andere infectieziektes, zoals de griep, hebben een gunstig effect. De Gezondheidsraad concludeert dat er nog te veel onzeker is, onder meer over de vraag wat die effecten verklaart. Er is meer onderzoek nodig voordat die vaccins kunnen worden aanbevolen tegen dementie.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant