Oekraïne gaat er na spoedoverleg met de VS vanuit dat het omstreden Russisch gezinde vredesvoorstel van tafel is. Maar voor opluchting is het te vroeg na de ‘zeer productieve’ bijeenkomst. Drie vragen.
is buitenlandredacteur en oud-correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Het zag er eind vorige week bijzonder slecht uit voor Oekraïne en de veiligheid in Europa. President Volodymyr Zelensky sprak van ‘een van de moeilijkste momenten’ uit de Oekraïense geschiedenis. Hij had donderdag een Amerikaans voorstel gekregen dat volgens Oekraïners neerkomt op capitulatie. Als hij niet voor de Amerikaanse feestdag Thanksgiving (aanstaande donderdag) zou instemmen, dan zouden de VS de wapenverkoop en inlichtingensteun aan Kyiv stoppen, zo luidde het Amerikaanse dreigement.
Vier dagen later lijkt het zwarte scenario voor Oekraïne uitgesteld, maar niet afgewend. De gemoederen bedaarden na spoedoverleg in Genève tussen Europese regeringsfunctionarissen, Zelensky’s stafchef Andri Jermak en de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio. Rubio trok de Thanksgiving-deadline in en maakte duidelijk dat het voorstel aan Zelensky geen laatste bod was, maar ‘work in progress’.
Het Witte Huis en Zelensky’s kantoor spraken maandag in een gezamenlijke verklaring van een ‘zeer productieve’ bijeenkomst. ‘De diplomatie is nieuw leven ingeblazen en dat is goed, heel goed’, aldus Zelensky. Europese regeringen reageerden opgelucht. De kwalificaties varieerden maandag van ‘een stap vooruit’ (de Finse president Alexander Stubb) tot ‘een doorslaggevend succes’ (de Duitse buitenlandminister Johann Wadephul).
Wat heeft het spoedoverleg concreet opgeleverd?
Het Amerikaans-Russische voorstel van vorige week wordt aangepast, zoveel is duidelijk. Maar onbekend is hoe. De Amerikaanse en Oekraïense regeringen zwijgen over de onderhandelingen. Wel hebben de Financial Times en The Washington Post maandag gemeld dat het aanvankelijke voorstel is teruggebracht van 28 tot 19 punten.
Ook publiceerden verschillende internationale media, waaronder persbureau Reuters, uit een gelekt tegenvoorstel dat Europese landen aangedragen zouden hebben. Dat voorstel verzwakt verschillende punten uit het aanvankelijke plan.
Geen reductie van de Oekraïense strijdkrachten tot 600 duizend militairen, maar tot 800 duizend militairen. Geen overhandiging van niet-bezette gebieden aan Rusland, maar de acceptatie dat bezet gebied voorlopig bezet blijft. En geen vage veiligheidsgarantie, maar een garantie die lijkt op artikel 5 van het Navo-handvest: een nieuwe Russische aanval op Oekraïne zou worden beschouwd als een aanval op de Navo.
Het is onduidelijk in hoeverre de Amerikanen de Europese suggesties verwerken in een nieuwe versie van het vredesplan. De Russische president Vladimir Poetin heeft dergelijke suggesties, zoals een Navo-veiligheidsgarantie, consequent verworpen. Zijn adviseur Joeri Oesjakov noemde het Europese plan maandag ‘totaal niet constructief’.
Hoe dan ook hebben de Europeanen opnieuw onderhandelingsruimte vergeven aan Moskou, stelt Nigel Gould-Davies, een Rusland-analist van denktank The International Institute for Strategic Studies, maandag op X. ‘Europa lijkt de fundamentele diplomatieke fout te hebben gemaakt om het ontwerp van de tegenpartij als basis voor de onderhandelingen te accepteren, in plaats van helemaal opnieuw te beginnen.’
Is ook dit Amerikaanse ‘vredesplan’ gedoemd te mislukken, net als het vorige?
Zo simpel ligt het niet. De Oekraïners snakken meer dan ooit naar het einde van de oorlog. Zelensky liet vrijdag in een ernstige toespraak tot de natie doorschemeren dat de Oekraïense onverzettelijkheid niet oneindig is. ‘Onze mensen willen wanhopig dat deze oorlog stopt’, zei Zelensky. ‘Ja, we zijn van staal. Maar elk metaal, zelfs het sterkste, kan bezwijken.’
Het Oekraïense leger houdt nog altijd stand tegen het veel grotere Russische leger. Militair analisten verwachten op korte termijn geen Russische doorbraak. Maar ze verwachten ook niet dat het Oekraïense leger het momentum op het slagveld kan terugpakken.
Op een aanzienlijke opschaling van steun uit de VS of Europa is al helemaal geen zicht. ‘De Oekraïense strijdkrachten zijn ontzettend sterk, maar nog altijd zwakker dan de Russische’, zei de Oekraïense diplomaat Andri Veselovsky maandag tegen nieuwssite NV.
Zelensky heeft laten blijken dat hij bereid is om voor Oekraïners uiterst pijnlijke concessies te overwegen, zoals de beëindiging van militaire pogingen om bezette gebieden te bevrijden. Erkenning van de gebieden als deel van Rusland is voor hem echter onmogelijk, vanwege zowel de Oekraïense grondwet als de wil van Oekraïense bevolking.
‘Poetin wil wettelijke erkenning voor wat hij heeft gestolen’, zei Zelensky maandag in een videobooschap aan het Zweedse parlement. ‘Dat is het grootste probleem.’ Daarnaast kan Zelensky alleen maar concessies doen als hij er ook wat voor terugkrijgt. De belangrijkste: de garantie dat de Russische oorlog na een akkoord daadwerkelijk stopt. Ook die heeft hij niet.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant