Het tegenvoorstel van Europa voor het Amerikaans-Russische 28-stappenplan om de oorlog tegen Oekraïne te beëindigen, moet voorkomen dat Rusland als grote winnaar uit de strijd komt. Hoe kansrijk is dat? We bellen met buitenlandredacteur Tom Vennink.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Tom, Europese leiders en functionarissen hebben de afgelopen dagen hard gewerkt om snel een tegenvoorstel te leveren. Wat zijn de belangrijkste verschillen?
‘Er zijn drie cruciale wijzigingen. De belangrijkste gaat over het afstaan van Oekraïens grondgebied. In het Amerikaans-Russische voorstel staat dat Oekraïne ook onbezet grondgebied in de provincie Donetsk moet afstaan aan Rusland en het Europese voorstel neemt de huidige frontlinie als uitgangspunt.
‘De tweede wijziging gaat over het inperken van het Oekraïense leger. De Amerikanen en de Russen stellen voor dat het Oekraïense leger, dat nu ruim een miljoen manschappen telt, krimpt naar zeshonderdduizend. In het Europese voorstel is een middenweg gevonden: het leger mag bestaan uit achthonderdduizend militairen.
De derde gaat over Oekraïense toetreding tot de Navo en een artikel-5-achtige veiligheidsgarantie voor Oekraïne in het geval van een nieuwe Russische invasie. In het eerste voorstel is toetreding permanent uitgesloten en in het Europese plan blijft die deur op de lange termijn wel open.’
Waarom zijn die aanpassingen zo belangrijk?
‘Als Oekraïne onbezet gebied overdraagt, krijgt Rusland de kans om veel dieper Oekraïne binnen te dringen. In het Amerikaans-Russische voorstel wordt dat gebied dan internationaal erkend als de facto Russisch grondgebied en dat is voor Oekraïne en Europa onacceptabel. In het tegenvoorstel staat daarom dat Oekraïne accepteert dat Rusland voorlopig de controle houdt over het nu bezette grondgebied en dat Oekraïne geen militaire poging zal doen om het gebied te heroveren.
‘Dat is iets anders dan stellen dat het bezette gebied deel is van Rusland. President Zelensky kan ook helemaal niet instemmen met het eerste voorstel, want de Oekraïense grondwet verbiedt een president om land af te staan. Om tot een grondwetswijziging te komen, zou een supermeerderheid in het parlement nodig zijn en die is er niet.
‘En ook voor de Europeanen is het belangrijk dat Oekraïne geen onbezet gebied gaat afstaan. Voor de EU vormt Oekraïne een schild tegen de dreiging van het Russische leger. Vergeet niet dat in Rusland alle 145 miljoen inwoners te horen krijgen dat de oorlog niet alleen tegen Oekraïne wordt gevoerd, maar tegen het Westen in zijn geheel. Zij krijgen dagelijks te horen dat ze zich moeten voorbereiden op een oorlog tegen Europa. De EU heeft daarom als uitgangspunt om de oorlog niet te laten overslaan naar Europa.’
Wat vinden de Amerikanen van het feit dat Europa zich mengt in de onderhandelingen?
‘Trump en Poetin slaan de Europeanen het liefst over bij de onderhandelingen, maar ze kunnen er niet omheen dat het continent betrokken is in de oorlog. Europa zal zich blijven bemoeien met het proces om tot een voor Europa gunstige afloop van de oorlog te komen, maar nog steeds is niet duidelijk hoe dat moet gebeuren. Er is nu bijvoorbeeld ook geen deadline voor wanneer het huidige voorstel geaccepteerd moet worden.
‘Ook is onduidelijk wat de Amerikanen nu precies vinden. Duidelijk is dat Trumps speciale gezant Steve Witkoff het 28-stappenplan heeft opgesteld met de Russen. Maar van buitenlandminister Marco Rubio is bijvoorbeeld bekend dat hij er anders in staat en het voorstel niet beschouwt als een concreet plan om de oorlog te beëindigen. Het Witte Huis zegt nu dat het voorstel ‘nog in beweging’ is.’
Poetin heeft tot nu toe gezegd alleen te stoppen met vechten als Oekraïne verregaande concessies doet. Hoe kansrijk is het tegenvoorstel dan?
‘Als we kijken naar hoe Rusland zich heeft opgesteld in vorige gespreksrondes, dan is de kans klein dat Rusland akkoord gaat met het tegenvoorstel. Rusland heeft de hele oorlog vastgehouden aan maximalistische eisen en heeft zich nooit bereid getoond om concessies te doen. Het is de vraag of het proces nu verder is dan bijvoorbeeld begin dit jaar. Alle gespreksrondes komen tot nu toe telkens uit bij het feit dat Rusland niets wil inleveren.
‘Als Oekraïne en Rusland er niet uitkomen, blijf je over met de vraag: wat gaan de Amerikanen doen? Zal Trump zich definitief in het Russische kamp scharen of zal hij erkennen dat de Russische eisen onacceptabel zijn en zal de oorlog als gevolg voortduren? Trump dreigt met het stoppen van de Amerikaanse wapenverkoop aan de Oekraïners als ze niet akkoord gaan met het voorstel, maar er zijn geen signalen dat Oekraïne de oorlog meteen verliest zonder steun van de VS. Oekraïne produceert 60 procent van zijn wapens nu zelf. Ze maken niet de indruk dat ze op het punt staan om zich over te geven.’
Wat vinden de Oekraïners zelf van de huidige gesprekken?
‘In alle hoeken van de samenleving wordt gezegd dat het Amerikaans-Russische plan onacceptabel is, omdat het neerkomt op capitulatie. Het is geen plan voor vrede, maar een plan om Rusland te versterken, zo is de gedachte. Inwoners van Oekraïne willen goede veiligheidsgaranties om te voorkomen dat Rusland in de toekomst opnieuw het land binnenvalt. Het bevriezen van de huidige frontlinie is wel bespreekbaar voor de Oekraïners, tonen opiniepeilingen.
Tegelijk is een deel van Oekraïne ook wanhopig geworden. Zij volgen het internationale nieuws niet meer, omdat er al zoveel diplomatieke pogingen zijn gedaan om een wapenstilstand voor elkaar te krijgen. Een ander deel van de bevolking klampt zich juist vast aan berichten over een mogelijk einde van de oorlog, omdat het hun enige hoop is om ooit weer in een veilig land te leven.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant