De Onderwijsinspectie slaat alarm over de schrijfvaardigheid van middelbare scholieren. Deze vmbo-school in Den Haag wil het tij keren met extra aandacht voor taal in de praktijklessen. Van brieven aan Sinterklaas tot recepten vol moeilijke woorden.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
‘Kijk’, zegt Thomas terwijl hij zijn werkboek Nederlands openslaat. De 14-jarige leerling van François Vatel vmbo in Den Haag wijst op de haastig neergekrabbelde hanenpoten. ‘Dit is dus m’n handschrift.’ Hij gniffelt. ‘Ik kan het zelf nauwelijks lezen.’
In zijn vrije tijd schrijft Thomas vooral als hij appjes stuurt of tijdens het gamen. Toch ziet hij het nut van schrijven met de hand. Stel je voor, oppert hij, dat het internet een keer uitvalt en je net op dat moment een sollicitatiebrief moet schrijven. ‘Dan moet je dat wel kunnen, ja toch?’
François Vatel is een kleinschalige school met 360 leerlingen, gespecialiseerd in ‘Food en Design’. Leerlingen leren er vooral door te dóén. In het kooklokaal pruttelen die ochtend pannen met roomsaus voor de farfalle die later die dag wordt geserveerd. In het designlokaal ontwerpen leerlingen hun eigen logo’s, terwijl in het computerlokaal de basis van ICT wordt uitgelegd.
Op precies deze groep vmbo-leerlingen zoomt een nieuw rapport van de Onderwijsinspectie deze week scherp in. Uit de eerste landelijke peiling naar schrijfvaardigheid blijkt dat een op de zes tweedeklassers de basis mist die zij aan het einde van de basisschool zouden moeten beheersen. Op het vmbo-basis en -kader gaat het zelfs om 40 procent.
Het schrijfplezier onder leerlingen is laag, constateert de inspectie. Veel jongeren schrijven buiten school nauwelijks meer dan korte appjes of posts op sociale media. Tegelijk voelt ongeveer de helft van de docenten zich onvoldoende toegerust om goed schrijfonderwijs te geven. Daardoor lopen tienduizenden leerlingen het risico laaggeletterd van school te gaan, met gevolgen voor vervolgonderwijs, stage en later werk.
De cijfers verrasten de docenten op François Vatel allerminst. Ook daar zien ze al jaren hoezeer leerlingen worstelen met taal, waarvan schrijfvaardigheid slechts een onderdeel is. De niveauverschillen zijn groot: sommige leerlingen spreken thuis geen Nederlands, anderen missen vooral zelfvertrouwen.
Toen de school het burgerschapsonderwijs wilde versterken en een nulmeting liet uitvoeren, viel vooral op dat leerlingen moeite hebben met basisbegrippen. ‘Dan kun je van alles aanbieden, maar als ze de taal niet begrijpen, kom je geen stap verder’, zegt directeur Marco van Wijngaarden. Meer uren Nederlands gaan volgens hem weinig oplossen. ‘De winst zit in beter benutten wat je al doet.’
Hij liet daarom een groep theorie- en praktijkdocenten het traject Taalgericht Vakonderwijs volgen, waarvan de laatste bijeenkomst deze week plaatsvond. Docenten lichten moeilijke woorden voortaan vooraf toe, ondersteunen die visueel en laten leerlingen ze direct toepassen in een recept, praktijksituatie of ontwerpopdracht.
Omdat ‘schrijfvaardigheid’ niet iets is waar vmbo’ers direct warm voor lopen, probeert Priya Dewkali, docent Nederlands, haar lessen zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Ze biedt creatieve opdrachten aan die aansluiten op hun belevingswereld. Zo liet ze haar klas een klachtenbrief aan Sinterklaas schrijven, omdat de pakjes zogenaamd waren kwijtgeraakt. ‘Ik kreeg opvallend goede brieven’, zegt ze. ‘Mijn favoriet was van een leerling die Sinterklaas aanspoorde om met gouden kettingen om zijn nek naar school te komen voor een rapfeest.’
De Onderwijsinspectie benadrukt in het rapport dat schrijven, lezen en spreken niet los van elkaar moeten worden aangeboden. Juist de samenhang bepaalt of leerlingen taal echt kunnen toepassen. Scholen moeten taal bovendien in alle vakken verankeren.
Op François Vatel werken ze daar al langer aan, blijkt ook die middag in de keuken. Onder leiding van Jeroen van Brecht, voormalig chef-kok, bereiden leerlingen een driegangenmenu. Ze volgen hiervoor een uitgeschreven recept, maar niet iedereen weet dat feilloos toe te passen.
Een leerling heeft zijn farfalle in koud water gegooid, terwijl er duidelijk in de tekst staat dat het water eerst moet koken. ‘Giet maar af en begin opnieuw’, zegt Van Brecht. De jongen slaakt een gefrustreerde zucht en grijpt naar zijn voorhoofd.
‘Dit zijn derdejaars’, vervolgt Van Brecht. ‘Dan mag je verwachten dat ze het recept begrijpen.’ Hij laat een recept uit het eerste leerjaar zien, waar onderaan nog een begrippenlijst staat: brunoise snijden, paneren, kwarten, julienne.
Die stapsgewijze aanpak zie je ook terug in het restaurant naast de keuken, waar leerlingen oefenen met bedienen. Vandaag is er een bijzondere gast: de 90-jarige heer Zondag, die al 55 jaar dagelijks binnenstapt voor de lunch. Op het digibord staat precies beschreven hoe de tafel moet worden gedekt. Charlotte (14) leest hardop: ‘Bestek guéridon poleren.’ Ze houdt in één hand een mes en vork als een knijptang. ‘Zo dien je een broodje op.’
De opkomst van generatieve AI roept de vraag op hoe belangrijk schrijven nog is, nu een chatbot met een paar aanwijzingen bijvoorbeeld een hapklare sollicitatiebrief kan produceren. Volgens de inspectie is schrijfvaardigheid hierdoor juist nog crucialer: wie AI gebruikt, moet precies kunnen verwoorden wat hij wil en de gegenereerde tekst kunnen beoordelen op structuur en logica.
Op François Vatel blijft het gebruik van AI beperkt, omdat de school huiswerkluw is en opdrachten vooral in de les worden gemaakt. Als er al AI wordt gebruikt, dan ziet docent Nederlands Dewkali dat meteen. ‘Dan staan er rare leestekens in of heel moeilijke signaalwoorden. Als ik vraag wat de betekenis daarvan is, vallen ze door de mand.’ De school werkt aan beleid om leerlingen te leren hoe ze verstandig met AI kunnen omgaan.
In het designlokaal zijn leerlingen intussen bezig met een tekening in popart-stijl. Op de achtergrond klinkt kerstmuziek. Schrijven? ‘Dat doe ik eigenlijk alleen voor school’, zegt Djesley (14). Laatst moest ze als opdracht een zakelijke brief schrijven en dat vond ze behoorlijk lastig. ‘Dan moet je op alles letten: hoofdletters, punten en komma’s en zo.’ Toch ziet ze het belang ervan in. ‘Ik wil wel gewoon een verjaardagskaart kunnen schrijven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant