AI-plan Ruim vijftig deskundigen schreven op verzoek van de minister van Economische Zaken een plan voor Nederland om mee te doen in de AI-race. Zoals: meer datacenters, een staatssecretaris AI en zelfrijdende auto’s.
De eerste zelfrijdende bus die later dit jaar in Groningen op de weg zou moeten rijden. Volgens AI-experts zou Nederland voorop moeten willen lopen in Europa met zelfrijdende voertuigen.
Om te voorkomen dat Nederland achterblijft in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie moet er een grootschalig nationaal investeringsplan komen, vergelijkbaar met de Deltawerken. Daarvoor is nieuwe wetgeving nodig, moeten jaarlijks miljarden euro’s worden geïnvesteerd en nieuwe onderzoeksinstituten worden opgericht.
Dat schrijven ruim vijftig Nederlandse AI-experts in het Nationaal AI Deltaplan dat maandag verschijnt. Onder de experts zijn ondernemers, wetenschappers en deskundigen uit de media en onderwijssector, die dagelijks werken met kunstmatige intelligentie. Het plan is geschreven op verzoek van demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans (VVD). Volgens de minister biedt het nieuwe plan „hele goede, concrete punten waar de overheid mee aan de slag kan”, zegt hij in een telefonische reactie.
Volgens de AI-experts staat Nederland voor een „historisch keuzemoment”, waarbij het land bij gebrek aan actie afhankelijk dreigt te worden van Chinese en Amerikaanse AI-technologie. „AI wordt de motor van productiviteit, innovatie en concurrentiekracht in elke sector. De komende jaren beslissen of Nederland een zelfstandige speler blijft of een gebruiker wordt in andermans ecosysteem”, schrijven de experts.
Nederland heeft volgens de deskundigen alle ingrediënten om leidend te zijn in AI-technologie: chipmachinefabrikant ASML, topuniversiteiten en sterke sectoren als hightech, landbouw, logistiek en energie. Wat volgens de experts mist is een „nationale inspanning gericht op een gedeeld doel”.
Het nieuwe kabinet moet daarbij een leidende rol vervullen, onder meer door een staatssecretaris AI aan te stellen die valt onder de minister van Economische Zaken. Karremans is daar voorstander van, zegt hij. „Een staatssecretaris voor AI vind ik een heel goed idee, omdat het dan ook duidelijk ergens belegd is.”
Als Nederland onafhankelijk wil blijven van Amerikaanse en Chinese technologie, dan moet het volgens de experts fors investeren in een eigen AI-infrastructuur. Denk aan datacenters en duizenden GPU’s – de grafische processors die nodig zijn voor AI. Nu heeft de snelste computer van Nederland – ‘Snellius’ in Amsterdam – de beschikking over 640 van deze GPU’s. Daar komt binnenkort een 200 miljoen euro kostende nieuwe AI-fabriek in Groningen bij, met circa 2.500 GPU’s.
Ter vergelijking: het Amerikaanse techbedrijf OpenAI bezit op dit moment al meer dan een miljoen van dit soort chips. Wil Nederland hierbij in de buurt komen, moet het samen met andere Europese landen een Europese AI-infrastructuur opzetten. En, zo stellen de experts: Nederland moet knellende problemen rond het overbelaste energienet en stikstofbeleid oplossen, zodat er meer AI-fabrieken gebouwd kunnen worden.
Veel voorstellen gaan over het investeren in adoptie van AI door de bevolking, door onderwijsprogramma’s op te zetten en ambtenaren toegang te geven tot de beste modellen. Ook moet wet- en regelgeving worden aangepast. Zo moet de overheid helpen de financiële risico’s van durfkapitalisten en pensioenfondsen die in de techsector willen investeren zo veel mogelijk te beperken.
Voor startups moet het eenvoudiger worden om personeelsleden die hoge salarissen verdienen makkelijker te ontslaan, zodat jonge bedrijven meer risico’s durven nemen om toptalent aan te trekken. De deskundigen pleiten voor een ‘speciale economische zone’ met meer ruimte voor experiment, waarbij „tijdelijk kan worden afgeweken van bestaande wet- en regelgeving”.
Een van de voorbeelden daarvan: meer experimenten met zelfrijdende auto’s op de weg, iets wat nu in Nederland niet is toegestaan. Nederland moet volgens de experts een stad aanwijzen waar zelfrijdende auto’s en bezorgdrones op termijn „breed worden ingezet”. Momenteel rijden in tal van Amerikaanse en Chinese steden al zelfrijdende taxi’s rond, maar is Europa omwille van regelgeving en twijfels over veiligheid nog terughoudend.
Het is de vraag hoe haalbaar de plannen zijn. De Nederlandse techsector is de laatste jaren gedesillusioneerd geraakt in de politiek, mede door het voortdurende wisselen van verantwoordelijke bewindspersonen. In de afgelopen verkiezingscampagne was AI nauwelijks een onderwerp.
Toch zijn de bedenkers van het plan optimistisch, zeggen initiatiefnemers Michiel Bakker – universitair docent in AI van het Massachusetts Institute of Technology – en Jelle Prins, oprichter van het Amsterdamse AI-bedrijf Cradle. „Investeren in AI is geen gepolariseerd vraagstuk. Wij hebben de indruk dat partijen van links tot rechts vinden dat we hier iets aan moeten doen”, zegt Bakker. „De vraag is waar we de accenten leggen.”
Prins hoopt dat politici de plannen „zien als investering en niet als kostenpost”, zegt hij. „Als we niks doen verliezen we onze concurrentiepositie. Dan maken straks al onze bedrijven gebruik van Amerikaanse AI-modellen, tot Trump ineens zegt dat wij ze niet meer mogen gebruiken.”
De meest verregaande (en daarmee duurste) voorstellen van de experts gaan over een aantal ‘vlaggenschepen’ die Nederland zou moeten oprichten. Zoals een AI Impact Institute, waar het Nederlandse onderzoek naar de maatschappelijke, economische en veiligheidsimpact van kunstmatige intelligentie wordt gebundeld.
En het meest ambitieuze plan: een Nederlands onderzoekscentrum dat ‘onmogelijke doorbraken’ moet gaan bewerkstelligen, het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI). Karremans liet eerder dit jaar al weten de komst van een dergelijk instituut te willen onderzoeken.
Het NADI moet een plek worden waar deelnemers van de overheid een budget krijgen om binnen vijf jaar iets te ontwikkelen met grote maatschappelijke impact terwijl dat als technisch of organisatorisch onmogelijk wordt beschouwd. Denk aan het bouwen van een huis binnen een aantal weken om zo de woningcrisis op te lossen.
Het idee is geïnspireerd door het Amerikaanse onderzoeksinstituut Darpa, dat aan de basis stond van grote technologische doorbraken zoals GPS en stealth-technologie voor vliegtuigen. Door onderzoekers volledige autonomie te geven bracht Darpa misschien wel de allerbelangrijkste uitvinding van de vorige eeuw voort: het internet.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC