is journalist en columnist voor de Volkskrant.
Zwaarmoedigheid alom. Aan de sombere bespiegelingen over de wereld valt niet te ontkomen. Het zijn bepaald niet de vrolijke jaren twintig geworden waarop sommigen hadden gehoopt. De koortsmeter laat een snelle, alarmerende vermenigvuldiging zien van woorden met het achtervoegsel -cide: genocide, suïcide, femicide, ecocide, insecticide, fluvicide. Daarnaast gaat het constant over kwaadaardige aandoeningen als racisme, seksisme, fascisme. De diagnoses zijn zorgwekkend, de prognoses slecht.
Wat te doen? Onderduiken, in het verzet gaan, wegkijken, naar de fles grijpen?
Afgelopen week vluchtte ik naar vermakelijke interviews met oud-voetballer Rafael van der Vaart, over wie Volkskrant-journalist Bart Vlietstra een boek heeft gepubliceerd. Denkt Van der Vaart wel eens ergens over na? Nou weinig, zegt hij, hij denkt nooit verder dan morgen. Ik las het en deed wat ik zelden meer doe bij het lezen van de krant, ik schoot in de lach en dacht even: kan ik iedereen aanraden, af en toe leven bij de dag.
Fout natuurlijk, voeg ik er snel aan toe om niet te worden afgerost door lezers die zich niet zomaar hun somberheid laten afnemen. Nadenken over de dingen moet, vind ik ook. Niet voor niets werd ik als jonge geschiedenisleraar ‘de serieuze bal van lokaal 5’ genoemd. Maar geconfronteerd met alle sombere diagnoses en prognoses aangaande de stand van de wereld sta ik wel op een second opinion.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat er iets aan de hand is, is duidelijk. Zeker de democratie van Amerika baart me zorgen. Hoe kwetsbaar zij kan zijn door toedoen van één man, bleek op 6 januari 2021. Zolang Trump met zijn autocratische inborst aan de macht is, loopt het democratisch bestel gevaar. We moeten echter niet doen alsof het pleit al is beslecht.
De Democratische oppositie won pas belangrijke verkiezingen, er is gedoe in Trumps Republikeinse partij, het rommelt in zijn achterban vanwege het Epstein-dossier. Het tijdschrift The Atlantic vat het staccato samen: ‘De Trump-stoomwals is kapot. Er is onderlinge strijd. De peilingen zijn slecht. De partij is verdeeld. Er is angst voor de tussentijdse verkiezingen (van volgend jaar, AE). Het is allemaal terug.’ Dat wil zeggen: terug is de tegenwind die hoort bij een gezonde democratie en die machthebbers afremt. Uiteraard is dit een momentopname, morgen kan het weer anders zijn, maar dat geldt ook voor de doemscenario’s.
We zijn notoir slecht in voorspellen. Henry Kissinger dacht ooit dat het Sovjetcommunisme niet van voorbijgaande aard was. Dat was het dus wel. Toch blijven we bij langdurige klachten (de westerse democratieën worstelen al jaren met zichzelf) geneigd het ergste te denken. Het viel me op dat na de verkiezingen in Nederland vanuit progressieve hoek onverminderd tobberig werd gedaan over de vooruitzichten voor onze democratie. Dat stoorde me.
Voor een democratie is het belangrijk, begrijp ik van een rechtsfilosoof, dat het zelfcorrigerende mechanisme intact blijft. Dat betekent dat in vrije verkiezingen het beleid van de zittende regering wordt geëvalueerd, dat er vrijheid van meningsuiting is en dat er meerdere partijen zijn. De verkiezingen van 29 oktober voldeden ruimschoots aan deze criteria. Er was een heuse correctie. De partijen uit het mislukte kabinet-Schoof zijn allemaal gestraft met zetelverlies, soms zelfs fors. Veel kiezers switchten naar andere partijen in de hoop dat die wel leveren. Wel blijft rechts sterk.
Links is gefrustreerd daarover. Men verafschuwt de rechtse standpunten, dat spreekt vanzelf, maar daarvoor hebben wel veel kiezers gestemd in een normaal democratisch proces. Dat kan gebeuren, een volgende keer kan het andersom zijn. Toch blijft links spreken van een bedreigde democratie, ontwaart het overal fascisten. Het brengt zwaar moreel geschut in stelling om rechts te delegitimeren, maar dat werkte in elk geval in deze verkiezingen contraproductief.
Niets aan de hand dus? Nee, dat ook niet. De zorgen over Trump en andere rechts-radicale leiders zijn terecht. Maar vraag je ook eens af waar zij vandaan komen, of de gevestigde politiek niet zelf de voedingsbodem voor hen heeft gecreëerd door problemen onopgelost te laten en zich te verschuilen achter ver van de kiezer af staande internationale samenwerkingsverbanden, verdragen en ontwikkelingen. Laten we ook kijken naar die kant van de zaak en proberen de bronnen van het populisme weg te nemen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns