Het zal wel even duren voor iemand tot in detail het geopolitieke spel heeft gereconstrueerd dat zich de afgelopen weken in Belém voltrok. Een ding staan vast: 194 landen sloten opnieuw een klimaatakkoord waarin de term ‘fossiele brandstoffen’ niet viel. Wat zegt dat over het multilateralisme?
‘Het multilateralisme versterken’, dat is volgens voorzitter André Corrêa do Lago en zijn team een van de belangrijkste doelen van de klimaattop in Belém. Nu de VS onder Donald Trump het klimaatbeleid de rug hebben toegekeerd, moet Belém aantonen dat de resterende landen nog altijd unaniem beslissingen kunnen nemen in het collectieve belang.
De eerste horde dient zich direct aan bij de openingsvergadering. Meerdere groepen landen willen gevoelige onderwerpen op de agenda zetten. De belangrijkste twee gaan over geld en ambitie. Ontwikkelingslanden eisen de garantie dat de rijke landen hun donaties opschroeven, zodat zij zich kunnen aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Een andere groep landen, waaronder de EU, wil afspraken maken die de uitstoot van broeikasgassen verder omlaag brengen. Want met de huidige klimaatplannen komt de opwarming nog altijd ruim boven de 1,5 graden die is afgesproken in Parijs.
Tijdens de top begint ook een een ander onderwerp steeds harder rond te gonzen in het enorme tentencomplex dat in Bélem is opgetrokken. De Braziliaanse milieuminister Marina Silva weet steeds meer landen te werven voor een coalitie die een ‘roadmap’ wil om fossiele brandstoffen af te bouwen.
Dat plan komt alleen niet voor in de tekst die Do Lago dinsdagmorgen 17 november publiceert. Daarin weerspiegelt hij de de verschillende standpunten bij de landen, en niemand ziet hoe die snel bij elkaar kunnen komen. Toch zijn de verwachtingen hooggespannen: het gerucht gaat dat president Lula da Silva de volgende dag naar Belém zal komen om een akkoord te smeden dat diezelfde dag afgehamerd zal worden.
Lula is er woensdag inderdaad. In het kantoor van de voorzitter voert hij de hele dag gesprekken met vertegenwoordigers van de groepen en belt hij met wereldleiders. Gedurende de dag wordt ook duidelijk dat een akkoord er die dag niet in zal zitten.
Lula eindigt zijn missie met een wonderlijk theaterstuk, waarvoor de pers niet is uitgenodigd. Via een livestream is te zien hoe de president in het Portugees een betoog houdt over zijn betrokkenheid bij klimaatverandering en hoe gelukkig hij is met alles wat er in Belém gebeurt. Het is duidelijk bedoeld voor zijn kiezers. Lula sluit de show af met de mededeling dat hij er alle vertrouwen in heeft dat Do Lago en zijn team ‘het beste resultaat zullen bereiken dat een COP de planeet ooit heeft opgeleverd’.
Dat resultaat laat lang op zich wachten. Pas vrijdagochtend vroeg is er eindelijk een nieuwe tekst van de Global Mutirão, zoals de slotverklaring officieel heet – naar het woord dat Brazilianen gebruiken als ze samen een vervelend klusje moeten klaren.
Maar: fossiele brandstoffen worden daarin niet genoemd. Deze tekst kan Europa ‘onder geen beding accepteren’, houdt EU-commissaris Wopke Hoekstra de andere landen daarom niet veel later voor in een vergadering. ‘Het probleem van klimaatverandering wordt groter en de lat gaat omlaag.’ Hoekstra – onder wiens verantwoordelijkheid de Europese klimaatdoelen recentelijk zijn afgezwakt – krijgt applaus.
Daarna blijkt hoe de ambities en de wens om financiering met elkaar botsen. Ontwikkelingslanden steunen de ambitie over de uitstoot best wel, maar vinden het geld voor klimaatadaptatie belangrijker. Voet bij stuk houden over de uitstoot zou die financiering in gevaar brengen: elke passage daarover stuit immers op een veto van olieproducerende landen.
De verbeteringen die Hoekstra zaterdagochtend na een slapeloze nacht aan de Europese ministers voorlegt, zijn marginaal. Toch stemmen ze in. Blokkeren zou slecht zijn voor ‘voor onze vrienden in het Globale Zuiden’, verklaart Hoekstra. ‘En er is ook nog dat ongrijpbare concept multilateralisme.’
Als enkele uren later de Global Mutirão met een lauw applausje door alle landen is aangenomen, blijkt hoe broos die internationale eensgezindheid is. Colombia en Panama willen aanpassingen aan twee documenten die al zijn afgehamerd. Ze beklagen zich dat hun verzoek om te spreken niet op tijd is gezien. Met name het Colombiaanse voorstel is explosief: zij willen in een van de teksten die net is afgehamerd, tóch een verwijzing naar fossiele brandstoffen.
Rusland maakt de Zuid-Amerikanen vervolgens uit voor ‘kinderen’ die ‘constant meer snoepjes in hun mond willen stoppen’. Ook Nigeria (olie), Saoedi Arabië (olie) en India (steenkool) tonen hun afkeuring. Panama riposteert dat ze liever kinderen zijn dan ‘volwassenen die de toekomst zijn vergeten’.
De aangenomen documenten blijven overeind. En daarmee ook het multilateralisme. Maar je moet wel een hele roze bril opzetten om te zien hoe de gemeenschappelijke aanpak van klimaatverandering in Belém significant is versterkt.
De belangrijkste uitkomsten van de COP30:
Uitstoot
• De slottekst ‘roept landen op’ hun eigen klimaatplannen ‘uit te voeren’ en ‘ernaar te streven het beter te doen’.
• Fossiele brandstoffen komen niet voor in het slotakkoord. Wel komt voorzitter De Lago volgend jaar met een ‘implementatieversneller’ voor de afspraken die in 2023 in Dubai werden gemaakt. De ‘de transitie weg van fossiele brandstoffen’ was onderdeel van dat akkoord.
• Colombia en Nederland organiseren komend voorjaar een ontmoeting voor ‘welwillende landen’ die een zogeheten ‘roadmap’ daarvoor volledig steunen.
Financiering klimaatadaptatie
• Rijke landen ‘worden opgeroepen’ het bedrag dat ze jaarlijks bijdragen aan de ‘klimaatadaptatie’ uiterlijk in 2035 te verdrievoudigen. Dat komt neer op 120 miljard dollar per jaar.
• Dit bedrag valt binnen de 300 miljard dollar ‘klimaatfinanciering’ die vorig jaar in Bakoe werd afgesproken. Dat betekent wel een verschuiving ten koste van geld voor investeringen die de uitstoot van broeikasgas terugdringen.
Energietransitie
• Ontwikkelingslanden en ngo’s vieren het besluit over ‘rechtvaardige transitie’: dat regelt dat de VN strenger gaat controleren of kwetsbare groepen niet het slachtoffer worden van de energietransitie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant