Al vijftig jaar eigent de kolonistenbeweging zich land op de Westelijke Jordaanoever toe met het stichten van illegale nederzettingen op Palestijns grondgebied. Maar de annexatie die zij als heilige missie zien, heeft Netanyahu onder druk van Trump verboden.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Een woensdagmiddag op de Westelijke Jordaanoever, begin oktober.
In een lange, enigszins verbrokkelde sliert wandelen honderden Joodse kolonisten ruim een kilometer over de droge heuvels van het gebied dat onder zionisten bekendstaat als ‘Samaria’, het noordelijke deel van wat volgens hen sinds de oudheid het thuisland is van het Joodse volk. Het andere, zuidelijke deel noemen ze ‘Judea’. Waag het niet om het over de Westoever te hebben, want je wordt meteen gecorrigeerd: ‘Het is Judea en Samaria!’
Kolonisten op de Westoever komen vaak in het nieuws als er geweld in het spel is, maar daarvan is vandaag geen sprake. Deelnemers aan de wandeltocht zijn vooral ouders met kinderen. Bij het startpunt, in de illegale buitenpost El Hay, is er frisdrank en schaafijs. Aan het eindpunt boven op de heuvel, bij de ruïne van een oud spoorstation, zijn springkussens en glijbanen. Er is een dj en popzangers Akiva en Bini Landau treden op.
Wat hier plaatsvindt, is de 50ste verjaardag van de Joods-zionistische kolonistenbeweging. Een groep ultranationalistische Joden met de naam Gush Emunim probeerde in 1974 een nederzetting te stichten bij het verlaten spoorstation iets buiten de Palestijnse stad Sebastia. Ze werden weggestuurd door het Israëlische leger, dat de Westoever sinds 1967 bezet hield, maar ze kwamen terug, lopend de heuvel op. En werden weer weggestuurd.
Tot acht keer toe ging het zo, totdat de autoriteiten toegaven en de kolonisten hun dorp mochten bouwen. Weliswaar niet in Sebastia maar in Kdumim, 7,5 kilometer verderop, maar toch: het was gelukt, de eerste nederzetting van Gush Emunim was een feit, dankzij een campagne op een voor fervente zionisten historische plek. Sebastia staat op de resten van de stad Samaria, in 800 voor Christus gebouwd door de Israëlische koning Omri.
Hoewel zich sinds 1967 elders op de Westoever al Israëliërs hadden gevestigd, wordt het prille succes van Gush Emunim beschouwd als de start van de kolonistenbeweging, die zich in de afgelopen vijftig jaar steeds meer land op de Westoever heeft toegeëigend met het stichten van illegale nederzettingen in Palestijns gebied. Inclusief Oost-Jeruzalem zijn er nu ongeveer zevenhonderdduizend kolonisten.
En dat worden er nog veel meer, als het aan de hier verzamelde geestverwanten van het niet meer bestaande Gush Emunim ligt. Meer en meer en meer nederzettingen moeten er komen, liefst tot de hele Westoever weer is wat het volgens de religieuze zionisten ooit was en behoort te zijn: Eretz Yisrael, het door God aan het Joodse volk Beloofde Land.
‘We zijn hier voor onze kinderen en onze voorouders, die hier tweeduizend jaar geleden al liepen’, zegt de 42-jarige Elazar, die met zijn echtgenote en vier kinderen deelneemt aan de wandeltocht. Het gezin woont elders op de Westoever in de stad Yad Binyamin, die van Elazar absoluut geen ‘nederzetting’ genoemd mag worden. ‘Heel Israël is één grote nederzetting’, zegt hij. ‘Het is allemaal Eretz Yisrael. De archeologische vondsten bewijzen het.’ Niet de Bijbel dan? ‘Ja, natuurlijk! Maar voor andersdenkenden, de seculieren, hebben we de historie als bewijs.’
Ook de nieuwe generatie wordt doordrongen van de Bijbelse geschiedenis van het Joodse thuisland. Voor de kinderen op het festivalterrein zijn er kennisspelletjes. Geografische namen uit de Bijbel moeten ze verbinden met namen van huidige nederzettingen. De namen van zionistische helden als Theodor Herzl en Avraham Stern moeten bij het juiste portret worden geplaatst.
‘Het is belangrijk dat kinderen een band krijgen met het Heilige Land’, zegt de 30-jarige David Manchovski, vader van vijf jonge kinderen en stichter van de buitenpost El Hay. Ruim twee jaar geleden zette hij hier, in de buurt van Sebastia, een tent neer voor zijn gezin. Inmiddels is het, ook volgens de Israëlische wet illegale, kampement een complete boerderij geworden, met vee en al.
Met hulp van vrijwilligers werkt Manchovski aan de uitbouw van El Hay. Hij voelt zich ‘onderdeel van een grotere gemeenschap die het land wil koloniseren’. Weldra zullen er nieuwe bewoners komen, en geleidelijk zal de boerderij uitgroeien tot een heuse nederzetting. De volgende stap is dan formele erkenning door de staat Israël. Zo gaat het landjepik op de Westoever al vijftig jaar, en zo verdwijnt de Palestijnse staat uit beeld.
‘Er is geen plaats voor een Palestijns land’, zegt Manchovski. ‘Palestijnen horen hier niet. Ze kunnen een staat hebben, maar niet hier. Israël is van ons. Dat is de wil van God. Op een dag zullen we het hele land beheersen.’
Dan is het woord ‘annexatie’ niet ver weg, en jawel, daar arriveert per dienstauto Bezalel Smotrich, minister van Financiën en in het Israëlische kabinet belast met het nederzettingenbeleid. Smotrich en de eveneens extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir zijn de voornaamste pleitbezorgers in de regering van de kolonistenbeweging en hun acties.
Veelal wordt daarbij geen gebruikgemaakt van glijbanen en springkussens, maar van intimidatie, fysiek geweld, benzine en vuurwapens. Het sinds 7 oktober 2023 sterk opgelaaide geweld door kolonisten tegen Palestijnen wordt door de beide ministers, zelf inwoners van nederzettingen, niet afgekeurd. Sterker, zij hebben er alle begrip voor.
Ben-Gvir pleitte afgelopen weekend zelfs voor het vermoorden van ambtenaren van de Palestijnse Autoriteit indien de VN de komst van een Palestijnse staat zouden steunen. ‘Als ze een Palestijnse staat erkennen, moeten er gerichte moorden worden gepleegd op hoge PA-functionarissen’, zei hij op een bijeenkomst van zijn partij Otzma Yehudit.
Steeds nadrukkelijker hebben de twee voormannen van de religieuze zionistenbeweging de afgelopen jaren gepleit voor annexatie door Israël van de Westoever, of grote delen daarvan. Begin september presenteerde Smotrich zijn eigen plan. Een kaart toonde de te annexeren delen van de Westoever, in totaal 82 procent van het gebied. Voor de Palestijnen restten slechts schamele vlekken. Aanzienlijk minder dan de 39 procent waar zij nu (volgens de Oslo-akkoorden) enige autonomie hebben.
Bij aankomst in Sebastia wordt Smotrich ontvangen door twee in historische kostuums gestoken acteurs. Zij hebben een cadeau meegebracht voor de minister. Wat is het? ‘Annexatie’, zeggen ze. Met een brede glimlach neemt de minister de attentie in ontvangst. Dan steekt hij een korte toespraak af.
‘Kijk wat in vijftig jaar is bereikt sinds de oudsten van Gush Emunim hier kwamen om het pad te bewandelen’, zegt hij. ‘God zegene hen, want de volgende vijftig jaar zullen worden gekenmerkt door soevereiniteit. Voor altijd en eeuwig houden we stand in het Land van Israël, met al onze pioniers, met honderdduizenden kolonisten.’
Dat was begin oktober. Het is nu medio november, anderhalve maand later. Zou dezelfde scène nog steeds zo beschreven kunnen worden?
Ja en nee.
Ja, want het streven van de kolonisten is op geen enkele manier getemperd. Ze gaan onverminderd door met het stichten van illegale buitenposten en het terugdringen van de Palestijnse aanwezigheid op de Westoever. En als altijd, zeker de afgelopen twee jaar, komt het daarbij tot geweld. Dagelijks vinden incidenten plaats.
Maandag bijvoorbeeld werden twee Palestijnse dorpen belaagd door kolonisten. In Jab’a, ten zuidwesten van Bethlehem, werden drie huizen en drie auto’s in brand gestoken nadat het Israëlische leger een buitenpost in de omgeving had ontruimd. In Umm al-Butm staken tientallen kolonisten een gebouw en voertuigen in brand. Palestijnse vrouwen werden in hun huizen aangevallen. Een 66-jarige vrouw moest naar het ziekenhuis.
En nee, dezelfde scène zou nu niet mogelijk zijn, want het woord ‘annexatie’ wordt niet langer gebruikt door de politieke voorlieden van de kolonisten. ‘Premier Netanyahu heeft het ze verboden’, zegt Dror Etkes, een Israëlische activist die met zijn ngo Kerem Navot de voortgaande overname van Palestijns grondgebied door Israël monitort. Rond de presentatie van zijn plan voor Gaza heeft de Amerikaanse president Donald Trump immers nadrukkelijk gezegd dat er geen sprake kan zijn van annexatie van Palestijns gebied.
‘Sindsdien zijn uitlatingen van politici over annexatie over het algemeen uitgebleven’, zegt Etkes. ‘Ze beseffen dat ze openlijk niets kunnen ondernemen dat in strijd is met wat Trump heeft gezegd. Ze kunnen de relatie met de regering-Trump niet op het spel zetten.’
Vóór oktober, zegt Etkes, kwamen daden en uitspraken van Israëlische politici overeen. Ze zinspeelden op annexatie en handelden daar ook naar. ‘Hun streven is bepaalde enclaves te annexeren, maar zonder de Palestijnse bevolking. Zie dat bespottelijke Smotrich-plan. Het was duidelijk dat ze wachtten op groen licht van Netanyahu.’
Tót Trump kwam met zijn plan, en vervolgens de – maandag door de Veiligheidsraad aangenomen – VN-resolutie waarin gewag wordt gemaakt van ‘een geloofwaardige weg naar zelfbeschikking en een staat’ voor het Palestijnse volk. Gebruik van het woord ‘annexatie’ was sindsdien onwenselijk.
‘Maar dat betekent niet dat de kolonisten en hun leiders ook hun gedrag hebben aangepast’, zegt Etkes. ‘Daar is geen sprake van, ze gaan gewoon door. Oktober was zelfs uitzonderlijk gewelddadig.’ Dat wordt bevestigd door Ocha, het humanitair bureau van de VN. Het was zelfs de meest gewelddadige maand sinds Ocha in 2006 begon met de registratie van incidenten.
In de maand oktober krijgen Palestijnen altijd te maken met aanvallen, omdat dan de olijven worden geoogst; kolonisten proberen dit te verijdelen. Dit jaar was het erger dan ooit. Ocha registreerde 264 incidenten waarbij schade werd aangericht of mensen gewond raakten, ruim acht per dag. Bijna tachtig dorpen werden belaagd. Een conservatieve schatting, want Ocha legt de lat voor registratie hoog. Invallen in huizen, bedreigingen en kleine verwondingen worden niet meegeteld.
Het kolonistengeweld van maandag in Jab’a en Umm al-Butm werd door premier Netanyahu in ongekend scherpe bewoordingen veroordeeld. Hij neemt ‘de poging van een kleine extremistische groep om het recht in eigen hand te nemen zeer serieus’, en benadrukte dat de aanvallers ‘geen vertegenwoordigers zijn van de kolonisten in Judea en Samaria’. Ook ongekend was de hardheid waarmee het Israëlische leger optrad tegen de vandalen, ongetwijfeld het gevolg van internationale druk.
‘Na decennia van nederzettingen bouwen’, zegt Etkes, ‘leeft onder de kolonisten een groeiend besef dat de Palestijnen niet verdwijnen en nergens heen zullen gaan. Dus de drang is groot om de politieke formule voor de Westoever te veranderen. Dat is waar de nieuwe generatie kolonisten als Smotrich naar voren komt en zegt: ‘We moeten een stap verdergaan.’ En dat is annexatie.’
Dat botst nu rechtstreeks met Trumps plannen. Dus daar zit een probleem, zegt Etkes. Maar Trump is onvoorspelbaar, wie weet draait hij bij. En na hem komt een andere president, met andere afwegingen. ‘Dus Israël zal doen wat het al 58 jaar doet op de Westoever: altijd op zoek gaan naar nieuwe kansen.’
Dat de maandag aangenomen VN-resolutie een halt zal toeroepen aan het streven van de kolonisten, daar gelooft de Palestijnse jurist Diana Buttu niets van. ‘We doen alsof dit een vredesakkoord is. Dat is volstrekt niet het geval’, zegt de in Canada opgegroeide oud-onderhandelaar met Israël namens de PLO, boven een kop koffie in Ramallah, de voorlopige Palestijnse hoofdstad.
‘Kern van de zaak is het feit dat de Palestijnen al 58 jaar hun vrijheid wordt ontzegd. En niemand pakt dat aan, ook niet met de VN-resolutie. Er staat: in de toekomst kunnen we jullie misschíén het recht op zelfbeschikking geven. En daarvoor halen ze nota bene Tony Blair van stal!’
De wereld heeft zich in de jaren zestig van het kolonialisme afgekeerd, zo stelt Buttu vast. Het tijdperk van kolonialisme is voorbij. ‘Behalve in Palestina. Daar is het omgekeerd. Dit is de enige plek ter wereld die achteruitgaat, richting een kolonialistisch systeem.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant