Kinderen vanaf 8 jaar mogen in het nieuwe jaar gehoord worden door een rechter over de echtscheiding van hun ouders. Nu ligt die grens nog op 12 jaar. Met de verlaging wil de rechtspraak kinderen eerder betrekken bij beslissingen die hen persoonlijk aangaan.
Sommige rechtbanken in Nederland voeren al gesprekken met jonge kinderen, maar dit gebeurt nog lang niet overal. ‘Nu wordt er één lijn getrokken’, zegt familie- en jeugdrechter Susanne Tempel namens de Raad voor de rechtspraak. Dit is in lijn met het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties, dat stelt dat ieder kind gehoord moet worden.
Kinderen vanaf 8 jaar krijgen in 2026 standaard een brief thuis als er een rechtszaak speelt en mogen zelf kiezen of ze zo’n gesprek zien zitten, of dat ze liever schriftelijk reageren of niets doen. Het gaat niet alleen om echtscheidingszaken, maar ook om maatregelen vanuit de kinderbescherming, zoals een uithuisplaatsing.
‘Als kinderrechter bespreek je bijvoorbeeld het ouderschapsplan dat er ligt. Je vraagt: wat vind jij fijn?’, zegt Tempel, die dergelijke kindgesprekken al voert bij de rechtbank Zeeland-West-Brabant.
Het is niet de bedoeling dat de rechter het gesprek gebruikt om informatie over de ouders te ontfutselen. ‘Natuurlijk probeer je een goed beeld te krijgen, maar het gaat er vooral om dat het kind zich gehoord voelt’, aldus Tempel. Ook maakt de rechter afspraken met het kind over welke informatie met de ouders mag worden gedeeld.
Uit onderzoek blijkt hoe belangrijk zo’n gesprek is. ‘Kinderen die door een rechter gehoord worden, voelen zich meer begrepen, zijn eerder geneigd zich aan afspraken te houden en voelen zich meer verbonden met het eigen gezin, wat voor meer zelfvertrouwen zorgt’, zegt Inge van der Valk, die aan de Universiteit Utrecht onderzoek doet naar de participatie van kinderen bij echtscheidingen.
Kinderen kunnen een ontmoeting met de rechter behoorlijk stressvol vinden, zagen de onderzoekers. ‘Dat speelt vooral wanneer ze niet weten wat de bedoeling is en wat er gebeurt met de informatie’, zegt Van der Valk. Tijdens de observatie van dergelijke kindgesprekken bij vier rechtbanken in Nederland zagen de onderzoekers dat het proces niet altijd voldoende wordt uitgelegd.
Ook bleek dat de duur van zo’n gesprek nogal varieert: van vijf minuten tot een uur. ‘Bij broertjes en zusjes zagen we dat het gesprek met het laatste kind vaak het kortst duurde. Dat is een punt van aandacht, want zo loop je informatie mis.’
Toch zijn kinderen tegenwoordig een stuk tevredener over de ontmoeting met de kinderrechter dan vijftien jaar geleden. Toen gaven kinderen de gesprekken een 5, nu is dat gestegen tot een ruime 7.
Moet je bij een heftige echtscheiding kinderen belasten met zo’n gesprek? ‘We weten uit onderzoek dat ze hier bijna altijd baat bij hebben, zelfs als het gesprek van mindere kwaliteit is’, zegt Van der Valk. ‘Ze zitten al in een stressvolle situatie en weten goed wat er speelt. Juist dan is het fijn als iemand echt naar hen luistert.’
Volgens de pedagoog zijn kinderen vanaf 8 jaar bovendien prima in staat om hun gevoelens onder woorden te brengen en hun mening te geven.
Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt ook dat ze begrijpen dat hun wensen niet altijd uitkomen. ‘Ik leg altijd duidelijk uit dat ik bij mijn beslissing alles probeer mee te wegen, maar dat ik soms een andere keuze maak’, zegt Tempel. ‘Niet iedereen kan gelijk krijgen.’
Het gesprek vindt plaats in een kindvriendelijke ruimte van de rechtbank. ‘Wij hebben fotobehang aan de muur met de afbeelding van een bos en een strand. Er is een krijtbord, en er liggen tekenspullen en fidget toys om kinderen mee op hun gemak te stellen’, zegt Tempel. Rechters verschijnen in gewone kleding, niet in toga. Ook krijgen ze speciale trainingen over hoe je met jonge kinderen praat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant