Acteur en regisseur Paul van Gorcum is op 91-jarige leeftijd overleden. Van Gorcum was vooral bekend van zijn rol als Baron van Neemweggen in de televisieserie Bassie en Adriaan. Hij was ook een veelgevraagd stemacteur, onder meer als Zazoe in De Leeuwenkoning.
schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
Diverse generaties Nederlanders zullen de beelden van het personage Baron van Neemweggen op hun netvlies gebrand hebben staan. Hij was de slechterik uit de jeugdserie Bassie & Adriaan: altijd keurig gekleed in driedelig pak, met een grijze snor plus royale bakkebaarden, met een monocle voor zijn oog.
De baron liet zijn snode plannen uitvoeren door niet al te snuggere boeven, dus als er iets misliep leidde dat steevast tot een woede-uitbarsting. De telefoon in zijn hand werd daarbij vernietigd, begeleid door de herkenbare vloek ‘drommels, drommels en nog eens drommels!’
Paul van Gorcum speelde de baron jarenlang. Hij begon ermee in 1988, toen hij voor de serie De verdwenen kroon de rol had overgenomen van bedenker Aad van Toor, die in de eerste jaren zelf de baron speelde als dubbelrol naast acrobraat Adriaan. Dat vele schakelen en verkleden werd Van Toor teveel, dus kwam het team van Bassie & Adriaan uit bij Paul van Gorcum, in die tijd al een gerenommeerd toneel- en filmacteur.
In een interview met talkshow Renze blikte van Gorcum in oktober 2024 terug op deze periode: ‘Ik heb heel veel prinsen, koningen en ministers gespeeld in mijn carrière en daar ben ik bekend door geworden. Dat wisten ze en toen heeft Guus Verstraete (destijds de regisseur van Bassie & Adriaan, red.) over de baron gezegd: dat moet Paul gaan doen. Ik werd er toen voor gevraagd en zei: natuurlijk wil ik dat doen. Het heeft gezorgd voor veel succes. Ik heb het jarenlang met veel liefde gedaan.’
Dat de veelzijdige Van Gorcum tot op hoge leeftijd telkens weer werd herkend als de baron kon hem weinig deren, vertelde hij in hetzelfde interview. ‘Ik ben heel vaak geïmiteerd en ik word nog altijd aangesproken als de baron. Het is ook een soort van compliment.’
Van Gorcum overleed donderdag op 91-jarige leeftijd. Hij werd op 3 maart 1934 geboren in een Nederlandse familie in het Duitse Frankfurt Am Main, onder de naam Paul de Heiden. Hij bracht zijn jeugd, die goeddeels samenviel met de Tweede Wereldoorlog, door in Den Haag. Vanaf zijn zesde wist hij dat hij wilde acteren.
Toen hij aan een professionele carrière als acteur wilde beginnen, werd hem verteld dat zijn achternaam De Heiden geen goede artiestennaam was. Hij besloot door te gaan onder de naam Van Gorcum, naar de stad Gorinchem waar hij die avond toevallig een voorstelling speelde.
Zijn debuut was al in 1951, bij het Haags Toneel. Hij speelde er talloze rollen uit het klassieke repertoire, onder meer van William Shakespeare en Anton Tsjechov. Hierbij stond hij vaak op het podium naast toneelgrootheid Ko van Dijk. Ook speelde Van Gorcum mee bij het Theater van De Lach van kluchtenkoning John Lanting en was hij te zien in enkele musicals van Jos Brink en Frank Sanders.
Daarnaast was Van Gorcum vaak in bijrollen te zien in klassiek geworden Nederlandse films, zoals Wat zien ik? (1971) of Een vlucht regenwulpen (1981). In de Paul Verhoeven-klassieker Turks Fruit uit 1973 is Van Gorcum te zien als de ambtenaar van de burgerlijke stand.
In zijn rollen viel Van Gorcum op door zijn perfecte stembeheersing. Hij had een vaak geaffecteerde, chique manier van spreken en articuleren. Al sinds de jaren zestig had hij hierdoor een specialisme gevonden: als stemacteur. Gedurende zijn carrière zou hij een lange reeks tekenfilms inspreken. Hierbij kreeg hij opvallend vaak de rol van slechterik toebedeeld.
Vanaf 1981 verleende hij zijn stem aan de gemene Gargamel uit De Smurfen, bekend om de uitroep: ‘Ik háát Smurfen.’ Ook speelde Van Gorcum in Disney-tekenfilms onder meer Sherlock Holmuis in De Speurneuzen (1986) en de vogel Zazoe in De Leeuwenkoning (1994).
Van Gorcum was 68 jaar lang getrouwd met zijn vrouw Lenie, met wie hij twee kinderen kreeg. Zijn vrouw overleed in 2024. In diezelfde periode ontving de acteur, inmiddels de negentig gepasseerd, diverse onderscheidingen en eerbetonen voor zijn werk.
In september 2024 werd er een bronzen borstbeeld van hem geplaatst in de Koninklijke Schouwburg van Den Haag. Afgelopen maart verscheen een door Muel van Bunge geschreven biografie over Van Gorcum, getiteld Ik ben die ik ben. Afgelopen zomer werd Van Gorcum op een fandag in Dordrecht tot zijn grote genoegen uitgeroepen tot ‘de beste stemacteur aller tijden’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant