In het vrijdag verschenen boek Het Ajax-DNA schrijven Parool-journalisten Jop van Kempen en Bas Soetenhorst dat er bij de Amsterdamse voetbalclub jarenlang sprake was van een onveilig sport- en werkklimaat.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over sport en media.
Het grensoverschrijdende gedrag van directeur voetbalzaken Marc Overmars was ingebed in de clubcultuur van Ajax. Mede door het ontbreken van een duidelijke structuur en normering werd foutief gedrag niet (altijd) gecorrigeerd. En zo ontstonden er ‘koninkrijkjes’, waarbinnen hogergeplaatsten vrijelijk hun gang konden gaan.
Dat concluderen Jop van Kempen en Bas Soetenhorst in hun vrijdag verschenen boek Het Ajax-DNA, waarvoor de Parool-journalisten met meer dan zestig betrokkenen spraken. Het omvat onder meer de succesvolle periode onder trainer Erik ten Hag, waarna mede door het gedwongen vertrek van Overmars de neergang en chaos intraden.
De val van Overmars, die sinds 2012 technisch directeur was bij Ajax, was een direct gevolg van de geruchtmakende Boos-uitzending over The Voice of Holland in januari 2022. Ajax-directeur Edwin van der Sar spoorde het personeel van zijn club aan om misstanden kenbaar te maken, niet wetende dat hij een dag later aan tafel zou zitten met een vrouwelijke werknemer aan wie Overmars seksueel getinte appjes had verstuurd. Uit angst deelde zij met Van der Sar zogenaamd het verhaal van een collega.
De vrouw die melding maakte, overlegde uiteindelijk 75 zipbestanden – uitgeprint goed voor driehonderd pagina’s aan appjes met vaak zeer expliciete teksten en foto’s – aan de externe deskundige die de kwestie voor Ajax onderzocht. Tijdens het contact met een vrouwelijke Ajax-medewerker masturbeerde Overmars waarschijnlijk, concluderen de auteurs van Het Ajax-DNA op basis van appverkeer.
Volgens de Parool-journalisten hebben meerdere vrouwen binnen de club geklaagd over Overmars. Daarbij zouden er volgens bronnen ook al vóór de Boos-uitzending meldingen zijn gedaan, maar de auteurs hebben dit niet kunnen vaststellen.
De tuchtcommissie van het Instituut Sportrechtspraak (ISR) legde Overmars in november 2023 een schorsing van twee jaar op, waarvan een jaar voorwaardelijk. Dit gebeurde op basis van de ervaringen van één medewerker, hoewel het ontslag volgens Ajax was ingegeven door grensoverschrijdende berichten aan meerdere vrouwelijke werknemers. Lang hoefde Overmars niet stil te zitten: 43 dagen na zijn ontslag kon hij alweer aan de slag bij het Belgische Royal Antwerp FC.
De alarmerende signalen van medewerkers waren voor de leiding van Ajax reden om een cultuuronderzoek in te stellen, uitgevoerd door adviesbureau Berenschot. Aan het rapport Niemand buitenspel werkten 579 mensen binnen Ajax mee. Het onderzoek is altijd vertrouwelijk gebleven en werd alleen met een select aantal betrokkenen gedeeld. Ajax-werknemers of -leden die het wilden inzien, konden dat alleen op een afgesproken tijdstip doen, waarbij ze hun telefoon en laptop moesten inleveren.
In Het Ajax-DNA is voor het eerst voor buitenstaanders te lezen wat de onderzoekers zoal aan ervaringen te horen kregen. Het lijkt erop ‘dat bepaald ongewenst gedrag genormaliseerd is’, schrijven ze bijvoorbeeld. ‘Zo maakten mensen geen melding van ongewenst gedrag, omdat ze het gevoel hadden dat het onderdeel is van de (voetbal)cultuur. Dit lijkt vooral betrekking te hebben op de omgang met vrouwen in de organisatie.’
Op situaties waarin mensen wel hun grens aangaven werd ‘niet serieus gereageerd’. Een sociaal veilig sport- en werkklimaat is er daarom jarenlang niet geweest, aldus de onderzoekers. Er is zelfs ‘cynisme of de omgangscultuur überhaupt wel veranderd kan worden’.
Tekenend volgens het rapport is dat het gedrag van Overmars binnen Ajax al langer bekend was. Het werd, net als ander foutief gedrag van anderen, ‘veel te lang gedoogd’, ook al vond niemand dat het door de beugel kon. ‘Het systeem normaliseerde het gedrag. Iedereen accepteerde het, terwijl het eigenlijk niet kon. Daarbij kwam natuurlijk ook dat het, in het geval van Overmars, om een directielid ging.’
Hoewel tal van vrouwen uit het tijdperk-Overmars nog altijd bij de club werkzaam zijn, polste Ajax de oud-technisch directeur onlangs voor een terugkeer vanwege het aangekondigde vertrek van huidig td Alex Kroes. Overmars zag dit zelf niet zitten, in De Telegraaf noemde hij Ajax ‘een gepasseerd station’.
Na het ontslag van Overmars in 2022 vertrok een paar maanden later ook succestrainer Ten Hag, naar Manchester United. Sindsdien won het eerste elftal van Ajax geen prijs meer en versleet de club vier hoofdtrainers in drie jaar tijd, onder wie de onlangs ontslagen John Heitinga.
Mede daardoor zwelt de roep aan om verandering binnen de club. Daarbij laat het ene kamp zich grofweg leiden door de hang naar ‘Ajax-DNA’, waar het andere openstaat voor een progressievere aanpak met meer invloeden van buitenaf. De Ajax-leiding laat – ook naar aanleiding van kritiek van onder meer Kroes – onderzoeken hoe de club beter bestuurbaar kan worden, zonder dat de inspraak van de diverse geledingen de besluitvorming te veel beïnvloedt of nodeloos vertraagt.
Wel heeft het vertrek van Overmars tot een veiligere werkomgeving geleid. ‘Het lijkt alsof de affaire-Overmars de ogen bij veel medewerkers en vrijwilligers heeft geopend’, concluderen de onderzoekers van Berenschot. ‘Doordat een aantal (vrouwelijke) collega’s hun mond heeft opengedaan is er veel in gang gezet.’
Jop van Kempen en Bas Soetenhorst: Het Ajax-DNA – Van reuzendoder tot Europees figurant.
Uitgeverij Prometheus; 328 pagina’s; € 22,50.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant