Bevroren tegoeden De Europese Commissie komt België tegemoet in het complexe Euroclear-dossier, waarbij bevroren Russische staatstegoeden moeten worden ingezet in Oekraïne. Ook andere Europese landen moeten de juridische en financiële risico’s dragen.
De Belgische minister-president Bart De Wever en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in Brussel
België bevindt zich in het oog van een geopolitieke storm. Waar Rusland de druk opvoert, met directe waarschuwingen en indirecte droneprovocaties, weet ook de Europe Commissie van geen wijken. Het gaat om het Europese plan om 140 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden te gebruiken als onderpand voor een lening aan Oekraïne.
Onderwerp van discussie zijn Russische staatsobligaties, waarvan ruim 90 procent geparkeerd staat bij het Brusselse effectenbewaarhuis Euroclear. In 2022 werd het geld van de Russische Centrale Bank (inmiddels zo’n 194 miljard euro in totaal) bij de financiële dienstverlener geblokkeerd, als gevolg van de EU-sancties tegen Rusland. Nu is het idee dat daarmee de gaten in de Oekraïense begroting van 2026 en 2027, opgeteld circa 136 miljard euro, gedicht kunnen worden.
Donderdag komen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken bijeen in Brussel en wordt er gesproken over de solidariteit met Oekraïne. De Euroclear-kwestie moet tijdens de volgende Europese top half december worden beslecht.
‘Ceci n’est pas une confiscation.’ Wat in september, tijdens een informele top in Kopenhagen nog een gekscherende verwijzing van premier Bart De Wever naar het surrealisme van de Belgische kunstenaar René Magritte was, werd een maand later zeer concreet.
„Als het er uitziet als confiscatie en ruikt als confiscatie, moet je het misschien ook confiscatie noemen”, zei De Wever op 23 oktober, na een Europese top in Brussel. Ook al stemde de EU er formeel mee in Kyiv financieel uit de brand te helpen, blokkeerde hij het Euroclear-plan. De EU leerde Bart De Wever kennen. Een „koppig man” volgens ingewijden. Een historicus bovendien, die het niet op zijn geweten wil hebben België in een faillissement te storten.
„Zelfs in de Tweede Wereldoorlog is er niet aan geïmmobiliseerd geld gekomen”, aldus De Wever. Hij hamert erop dat een legale basis voor een lening aan Oekraïne ontbreekt, zoals bijvoorbeeld in een vredesverdrag kan worden vastgelegd. België heeft sinds 1989 een bilateraal investeringsverdrag met Rusland.
Ook wil De Wever niet alleen het risico dragen van Russische claims of financiële repercussies. Hij haalde het voorbeeld aan van oligarch Mikhail Fridman, die een claim van 16 miljard euro indiende tegen Luxemburg nadat 8 miljard euro aan tegoeden werden bevroren. Een rechtbank moet zich nog uitspreken over de kwestie. „Terugvorderingen, én schadeclaims. Dat is het zwaard van Damocles over je afroepen.”
België schaart zich politiek eensgezind achter De Wever, stelt Johan Van Overtveldt, Europarlementariër voor de N-VA en voormalig minister van Financiën van België (2014-2018). „We staan voor een heel onaangename situatie, gegeven de grote orde van de bedragen. België kan dat onmogelijk alleen aan.”
De Wever eist financiële en juridische garanties van de EU. „Geheel terecht”, meent de Leuvense politicoloog Steven Van Hecke. „En dan hebben we het nog niet eens over het begin van het einde voor Euroclear, over de reputatieschade van Brussel – en daarmee Europa – als veilige financiële haven.” De Russische tegoeden aanspreken is volgens Van Hecke „het openen van de box van Pandora”.
Een positie die Valérie Urbain, algemeen directeur van Euroclear, onderschrijft. Het bedrijf „sluit niet uit” de EU aan te klagen, bij doorzetting van het plan, zo stelde ze deze week in een interview in Le Monde.
Ook de Russen winden er geen doekjes om. Woensdag bracht Moskou via zijn buitenlandse inlichtingendienst SVR naar buiten dat België „zeker ter verantwoording zal worden geroepen, op een manier die niet mals zal zijn” als de Euroclear-route wordt bewandeld. Een soortgelijke waarschuwing klonk vorige week, in samenspraak met China. Ook had België recent te maken met dronedreigingen, boven militair gebied en civiele vliegvelden.
Na enkele ‘intensieve gesprekken’ tussen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en De Wever, beweegt de Europese Commissie enigszins mee met België. In een brief die maandag door Politico werd gepubliceerd, schetst Von der Leyen dat er waarborgen voor de risico’s moeten komen en dat lasten „eerlijk moeten worden verdeeld” onder de EU-landen.
Ook dit plan lijkt nog altijd niet geheel waterdicht, al komt het België tegemoet. De bedenkingen van andere lidstaten nemen juist toe. Als de risico’s meer gespreid worden, kunnen ze daar financieel onder gaan lijden. Die twijfels zijn onder meer te merken bij de Duitse bondskanselier Friedrich Merz.
Want Berlijn begrijpt – zo klinkt het in de Brusselse wandelgangen – de positie van De Wever: over gedeelde risico-aanvaarding en financiële garanties wordt inmiddels wel twee keer nagedacht.
Volgens de Commissie zijn er naast de Euroclear-route nog twee mogelijkheden om Oekraïne financieel te steunen: via een gezamenlijke lening op de financiële markten (met het risico dat minder vermogende EU-landen hun staatsschulden nog verder zien oplopen én rente voor Kyiv, die Oekraïne niet kan terugbetalen volgens critici), of via bilaterale bijdragen. Daarbij verstrekken de lidstaten directe financiële steun, met een „minimaal jaarlijks streefbedrag van 45 miljard euro”, aldus de brief.
Het gebruik van de Russische tegoeden bij Euroclear geniet nog altijd de voorkeur van Commissievoorzitter Von der Leyen. Ook al staat het volgens critici een vredesovereenkomst in de weg. Ze wil vermijden dat Rusland ‘tijd koopt’ en fondsen zo snel mogelijk beschikbaar maken voor Oekraïne. Op zijn laatst bij aanvang van het tweede kwartaal in 2026.
N-VA-Europarlementariër Van Overtveldt vindt de Euroclear-route onverstandig vanwege alle risico’s die daaraan vastzitten. „Waarom tijgen we niet gewoon naar de kapitaalmarkt?”
België int momenteel 1,3 miljard euro per jaar aan winstbelastingen bij Euroclear, dat de Russische tegoeden belegt. De Belgische regering gebruikt dat geld voor steun aan Oekraïne. Er werd de komende jaren nog op gerekend. België heeft jarenlang de voordelen genoten, wellicht moet het nu niet te veel over de nadelen klagen, zegt politicoloog Van Hecke.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC