Een groot corruptieschandaal binnen de Oekraïense regering heeft geleid tot aanhoudingen en twee opgestapte ministers. De onthullingen zijn een klap voor president Volodymyr Zelensky, die het land door een cruciale fase in de oorlog met Rusland moet loodsen.
Gouden toiletten, luxe villa's rond Kyiv en tassen met cash die te zwaar waren om te tillen. Het is nog maar het topje van een ijsberg die zich langzaam maar zeker ontwikkelt tot een van de grootste crises voor Zelensky sinds de uitbraak van de oorlog met Rusland.
Woensdag stemde het Oekraïense parlement in met het ontslag van twee ministers die aan het corruptieschandaal worden gelinkt. Het gaat om German Galushchenko (Justitie) en Svitlana Hrynchuk (Energie), die eerder al een stapje terug deden. Inmiddels zijn vijf mensen aangehouden.
De corruptiezaak draait om een aantal hoge regeringsfunctionarissen die gedurende een lange periode zo'n 870 miljoen euro van het staatsenergiebedrijf Energoatom verduisterden. Een deel van dat geld kwam uiteindelijk zelfs in Moskou terecht, bleek uit het onderzoek van de anticorruptiediensten.
De spil in het corruptieweb is Timur Mindich, een voormalige zakenpartner en nauwe bondgenoot van Zelensky. De verwachting is dat het niet bij vijf aanhoudingen zal blijven en dat er meer koppen binnen het Oekraïense overheidsapparaat gaan rollen. Sommige oppositieleden vinden zelfs dat de hele regering moet aftreden, meldt persbureau Reuters.
Het schandaal raakt Zelensky niet direct, maar verzwakt wel zijn positie, zegt Oekraïne-expert Antoaneta Dimitrova. "Zelensky's populariteit toen hij president was, had hij vooral te danken aan een televisieserie van voor zijn presidentschap", zegt zij. "Die ging over de gewone man die tegen de corrupte elites inging."
The Economist tekende afgelopen weekend details uit de geruchtmakende zaak op die extra pijnlijk zijn voor de machthebbers in Kyiv. Uit transcripten van afgeluisterde gesprekken bleek dat een van de betrokkenen het "geldverspilling" noemde om te investeren in de bescherming van belangrijke energie-infrastructuur.
De avond dat het schandaal boven tafel kwam, werd zulke infrastructuur juist doelwit van Russische droneaanvallen. Dat er zo grootschalige corruptie kon plaatsvinden binnen het staatsbedrijf voor energie, is extra pijnlijk gezien vele Oekraïners regelmatig zonder stroom zitten door de aanhoudende aanvallen uit Rusland, merkt Dimitrova op.
Wat de situatie niet beter maakt, is dat de anticorruptiediensten die het schandaal boven water kregen flink werden tegengewerkt door de Oekraïense regering. Gedurende het vijftien maanden durende onderzoek werden rechercheurs aangehouden en nam de regering haastig een wet aan die de onafhankelijkheid van de anticorruptiediensten aantastte. Onder druk van massale protesten trok Zelensky die wet uiteindelijk weer in.
De Oekraïense president wordt zelf niet gelinkt aan het schandaal, dat waarschijnlijk al lang voor zijn presidentschap begon. Toch schaadt het hem wel, zegt Dimitrova. Critici hebben het nu vooral gemunt op zijn stafchef Andriy Yermak.
De beruchte en omstreden stafchef trok de laatste jaren veel macht naar zich toe en bepaalt eigenhandig wie met Zelensky in contact komt en wie niet. Yermak heeft meer vijanden dan vrienden, schrijft The Kyiv Independent in een profiel.
Volgens Dimitrova is het nog de vraag wat Zelensky met Yermak gaat doen. Hoe de Oekraïense president met dit schandaal omgaat, zal bepalend zijn voor zijn geloofwaardigheid. "Veel hangt af van wat hij nu gaat doen", zegt ze. "Er zijn nu onthullingen, maar er moet natuurlijk nog een rechtsproces komen. Als hij dat niet belemmert, zal de schade beperkt blijven."
Hoewel Zelensky's positie niet direct ter discussie zal staan, is het corruptieschandaal een ongelegen afleiding in de uitputtende oorlog met Rusland, die de vierde en mogelijk zwaarste winter ingaat. The Economist schrijft dat het schandaal en een verzwakte regering tot deserteurs aan het front kunnen leiden.
Daarnaast heeft Zelensky zijn handen vol aan de moeizame onderhandelingen met de Amerikaanse president Donald Trump en de onzekerheid rond eventuele vrede met Rusland. Dimitrova denkt dat Zelensky's positie vooral intern is verzwakt. Als leider van een land in oorlog zal hij vermoedelijk het vertrouwen van zijn bevolking genieten.
Bovendien laat het schandaal zien hoe de machtigen in Kyiv ter verantwoording worden geroepen, zegt Dimitrova. De afgelopen tien jaar zijn een aantal oligarchische netwerken ernstig verzwakt of zelfs verdwenen. Het netwerk rond Yermak was een van de weinige die nog over was.
Corruptie is een lang en slepend probleem. Dat er nu zulke machtige netwerken worden opgerold - weliswaar ondanks tegenwerking van de regering - is volgens Dimitrova "goed nieuws".
Source: Nu.nl algemeen