Met een bundeling van techwetten hoopt Brussel het woud aan regels te vereenvoudigen en zo innovatie te stimuleren. Maar critici zijn verbijsterd. ‘Ze rollen de rode loper uit voor big tech.’
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
Een wet die de digitale wereld simpeler en beter moet maken, voor zowel burgers als bedrijven: zo ziet de Europese Commissie haar zogeheten Digitale Omnibus, het nieuwste hoofdstuk in een serie van tech- en AI-wetgeving die bij goedkeuring iedereen in Europa zal raken. Het belangrijkste doel: de mist van eerdere wetgeving op dit terrein weg laten trekken.
Bedrijven binnen en buiten Europa klagen al langer steen en been over de volgens hen veel te ingewikkelde en elkaar soms tegensprekende wetten uit Brussel. Een van de bekendste is de GDPR, die de privacy van burgers beschermt. Andere zijn bijvoorbeeld de DSA en de gloednieuwe AI-wet.
Brussel is in toenemende mate gevoelig voor dit soort kritiek en hoopt met zijn omnibussen tegemoet te komen aan alle bezwaren. ‘Dankzij het nieuwe digitale pakket van de Europese Commissie zullen Europese bedrijven en start-ups minder tijd hoeven te besteden aan administratief werk en naleving van wet- en regelgeving, en méér tijd hebben voor innovatie en opschaling’, zo belooft de Commissie.
Zeker. Zo moet er een centraal toegangspunt komen waar bedrijven een data-incident kunnen melden. Een van de meest in het oog springende veranderingen is de modernisering van de cookieregels.
De GDPR verplichtte websiteaanbieders vanaf 2018 een cookiemelding op hun site op te nemen. Wie op een site komt, moet – vaak tot vervelens toe – steeds zo’n melding wegklikken. Ze is bij zowel consumenten als websitebeheerders een doorn in het oog.
De commissie belooft nu dat de online-ervaring van gebruikers beter zal worden omdat de cookiebanners minder vaak zullen verschijnen: ‘Gebruikers kunnen met één klik hun toestemming geven en hun cookievoorkeuren opslaan via centrale voorkeursinstellingen in browser en besturingssysteem.’
Dat ligt eraan aan wie je het vraagt. De Europese lobbygroep voor de computerindustrie CCIA verwelkomt bijvoorbeeld de omnibus, terwijl een kopstuk uit de reclamewereld onlangs tegenover marketingvaktitel Digiday zei dat die omnibus er allang had moeten zijn. Deze Mike Brook ziet de bundeling als ‘de eerste echte poging tot luchtverkeersleiding’ na jaren van overlappende, tegenstrijdige regels.
Maar, geeft hij gelijk toe: de omnibus is ‘ondubbelzinnig positief’ voor de grote Amerikaanse platforms. Dat geldt ook voor de nieuwe cookie-ervaring, zeggen experts. De toestemming vindt immers plaats op het niveau van de browser of het besturingssysteem, waarmee de grote techplatforms toch weer meer macht in handen krijgen.
De Commissie benadrukt dat het Europese bedrijfsleven ervan gaat profiteren, maar Kim van Sparrentak is daar bepaald niet van overtuigd: ‘Ik denk dat vandaag de champagne vooral wordt ontkurkt aan de overkant van de oceaan.’
De Europarlementariër, zelf eerder nauw betrokken bij AI-wetgeving, noemt het teleurstellend dat de Europese Commissie ‘bezwijkt onder de druk van de Trump-regering en de lobby’s van big tech’. De EU rolt volgens haar de rode loper uit voor ‘een bedrijfsmodel dat gebaseerd is op gestolen data, hype en geen enkel respect voor mensenrechten of de planeet’.
Concreet betekent het nieuwe pakket bijvoorbeeld dat AI-bedrijven meer mogelijkheden krijgen om persoonlijke gegevens van burgers te gebruiken voor het trainen van hun modellen, aldus Van Sparrentak.
Het is inderdaad een veelgehoorde redenering in techkringen: regels zijn slecht voor innovatie. Het innovatierapport van oud-voorzitter van de Europese Centrale Bank Mario Draghi gaf vorig jaar extra munitie aan deze denkrichting. Wil Europa meekomen, dan is er behalve meer kapitaal ook een ingreep in het regelwoud nodig.
Maar, zegt Van Sparrentak, dit model heeft niets te maken met concurrentievermogen of innovatie. ‘Als de EU echt koploper wil zijn op het gebied van innovatie, moeten we koers houden en onze beloften nakomen: veilige, privacyvriendelijke en energiezuinige technologie, dát noem ik innovatie.’
Haar collega-parlementariër Sergey Lagodinsky (de Groenen) ontwaart ondertussen een ‘dereguleringsorgie’ in Europa.
Europa is niet eensgezind op dit punt. Fransen houden bijvoorbeeld meer dan Duitsers van strenge regels. Maar het is duidelijk dat de wind momenteel sterk vanuit de Verenigde Staten waait, zegt Reijer Passchier, hoogleraar digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit. ‘Zo’n omnibus is eigenlijk bedoeld om kleine onvolkomenheden in wetgeving weg te poetsen. Maar zo wordt deze nu niet ingezet. Dit is een grote aanval op de beginselen van het privacyrecht. Daarmee maakt Europa ruim baan voor big tech.’
Hiermee lijkt Europa verder mee te buigen met de libertaire agenda van de Amerikanen, vindt de hoogleraar, die concludeert: ‘Dit is heel deprimerend vanuit de democratische rechtsstaat.’
Het is nu aan de EU-landen en het parlement om de voorgestelde vereenvoudigingen goed te keuren. Los van de uitkomst hiervan is voor Van Sparrentak de grootste nederlaag al geleden: ‘Het feit dat de Europese Commissie überhaupt bereid is om de technologiewetgeving ter discussie te stellen en te heropenen, is zeer zorgwekkend.’ Met de heropening liggen immers alle kaarten weer op tafel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant