Oorlogsgeschiedenis De idealen van 50Plus-Kamerlid Jan Struijs werden gevormd door het oorlogsverleden van zijn opa, die opstond tegen zijn Duitsgezinde officieren. „Ik kijk eerst achterom, naar slachtoffers en mensen, voordat ik met instituties praat.”
Jan Struijs.
In Rotterdam werd woensdag stilgestaan bij het boek De vermiste vader van kersvers Tweede Kamerlid Jan Struijs (50Plus). In het boek reconstrueert hij het oorlogsverleden van zijn opa Jan Albert Struijs, die tijdens de oorlog in opstand kwam tegen Duitsgezinde officieren op een schip van de Rotterdamsche Lloyd. Het symposium De kleine mens tegen het grote onrecht verbond die familiegeschiedenis met de ervaringen van aanwezigen die zelf door de overheid zijn benadeeld, onder wie gedupeerden van de toeslagenaffaire.
Een week geleden legde Struijs de eed af in de Tweede Kamer, samen met 149 andere Kamerleden. Zijn partij 50Plus maakte na vier jaar afwezigheid een unieke terugkeer naar de Tweede Kamer met twee zetels. Een dag later sprak Struijs, de oud-voorzitter van de Nederlandse Politiebond, zijn maidenspeech uit – „zonder papier, recht uit het hart”. Hij vertelde hoe hij opgroeide met de verhalen van zijn twee opa’s. Een van hen verzette zich op zee tegen pro-Duitse officieren, werd gevangengezet en bracht jaren door in Japanse kampen. „Dan snap je wel wat democratie voor mij betekent.”
Tijdens het symposium vertelt Struijs hoe de geschiedenis van zijn opa zijn blik op macht en onrecht gevormd heeft. Hij had een hechte band met Jan Albert, maar voelde dat die een geheim meedroeg. „Hij zweeg over zijn verleden, maar ’s nachts hoorden we hem schreeuwen”, zegt Struijs. Toen zijn opa in 1982 overleed, ging dat zwijgen mee het graf in. Jaren later, als rechercheur, zette Struijs alles op alles om de waarheid te achterhalen.
Zijn zoektocht reconstrueert een reis die in 1939 begint, wanneer zijn opa als matroos vanuit Rotterdam naar Nederlands-Indië vaart. Aan boord komen hij en zijn vriend Gerard van Calmhout in opstand tegen twee Duitsgezinde officieren. Wanneer zij voor de kust van Sumatra horen dat Rotterdam is gebombardeerd, weigeren ze nog langer „pro-Duits gezag” te accepteren. Het loopt uit op schermutselingen: Van Calmhout wordt doodgeschoten, Struijs’ opa wordt opgesloten en later overgebracht naar Japanse kampen, waar hij drieenhalf jaar wordt gemarteld.
Wat Jan Struijs vooral steekt, zegt hij, is dat er nooit erkenning kwam van de Lloyd of van de Nederlandse overheid. „De staat hechtte meer waarde aan de verklaring van officieren dan aan die van iemand met een lagere rang. Daarom heeft hij altijd gezwegen.”
Nu Struijs zelf Kamerlid is, ziet hij het als zijn taak om machtsdragers kritisch te controleren. „Mijn opa werd niet geloofd omdat hij geen gezag had. Ik wil macht dragers juist wel bevragen.”
De Rotterdamse burgemeester Carola Schouten benadrukt in een speech tijdens het symposium hoe erkenning van leed direct samenhangt met vertrouwen in de overheid. „Het begint met durven erkennen dat je fouten maakt. Te vaak ziet de overheid een dossier, geen mens.”
Ombudsman Marianne van den Anker wijst op het belang van excuses. „Je krijgt een brief van Mark Rutte, maar ondertussen word je van loket naar loket gestuurd. Het begint bij wantrouwen en eindigt bij wantrouwen. Maar het is juist belangrijk dat op het hoogste niveau wordt gezegd: ‘we did wrong’.”
Voor Struijs is het omzien naar gedupeerden van overheidsbeleid een politieke prioriteit. In zijn eerste week in de Kamer stonden al meer dan tachtig lobbygroepen bij hem op de stoep, „van clubs die ouderen weer willen laten roken tot erger”. Zijn uitgangspunt: „Ik kijk eerst achterom, naar slachtoffers en mensen, voordat ik met instituties praat.”
Een vriend die met Struijs meereisde naar Indonesië voor het onderzoek naar zijn opa, zegt door het symposium meer vertrouwen in de politiek te hebben gekregen. „Er is in ieder geval één persoon die ik vertrouw.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste nieuws en de beste stukken over de mooiste havenstad die er is
Source: NRC