Minister Vincent Karremans van Economische Zaken (VVD) heeft zijn ingreep bij de Nederlandse chipmaker Nexperia voorlopig opgeschort. Heeft hij eerder een inschattingsfout gemaakt? En wat als de ruzie met China verder escaleert?
is economieredacteur. Hij schrijft onder meer over de Nederlandse techsector.
1. Het overnemen van de macht bij Nexperia was toch nodig om een belangrijke Europese chipfabrikant te behouden?
Toen het ministerie van Economische Zaken eind september ingreep bij het Nederlands-Chinese bedrijf Nexperia, was het gevoel van urgentie enorm. De Chinese eigenaar van Nexperia zou bezig zijn met het uitkleden van de Europese tak en met het overhevelen van de productietechnologie naar China. De toekomst van een van de weinige grote chipproducenten uit Europa stond op het spel.
Karremans stofte een wet uit de Koude Oorlog af en greep in: zijn ministerie ging zich direct met het bestuur van Nexperia bemoeien. Beijing perkte daarop de export van chips uit de Chinese fabriek van Nexperia in, met wereldwijde gevolgen voor onder meer de auto-industrie. Sindsdien is Nederland verwikkeld in een hoogoplopend conflict met China.
Gezien zijn vrees voor de toekomst van Nexperia lijkt het misschien gek dat Karremans woensdagochtend bekend maakte dat hij zijn greep op het bedrijf loslaat, als ‘teken van goede wil’ aan China. Toch zijn er nauwelijks praktische consequenties.
De Chinese CEO van Nexperia en baas van moederbedrijf Wingtech, Zhang Xuezheng, is nog altijd geschorst door een Nederlandse rechter. Hij zou wanbeleid hebben gevoerd. De rechter nam ook de aandeelhouders van Nexperia hun macht af, nadat Europese bestuurders van het bedrijf een zaak hadden aangespannen bij de Ondernemingskamer. Dat gebeurde een dag na de ingreep van de minister, en stond daar los van.
2. Had Karremans niet beter kunnen wachten op die uitspraak van de Ondernemingskamer?
Dan was het makkelijker uit te leggen aan de Chinezen, zegt Frans-Paul van der Putten, China-expert bij denktank Clingendael. ‘Voor China telt het zwaar dat de regering zich er direct mee ging bemoeien.’
Hij snapt wel dat het ministerie er niet zeker van kon zijn dat er een procedure bij de Ondernemingskamer zou worden gestart, en welk besluit de rechter zou nemen. ‘Maar ik denk wel dat er erg haastig is besloten. Ik vraag me af of Karremans zich voldoende heeft beseft wat zijn ingreep zou betekenen voor de internationale verhoudingen.’
De afgelopen week klonk er meer van zulke kritiek. ‘Het is heel belangrijk om met elkaar te praten voordat je escaleert en dat is hier misschien in omgekeerde volgorde gebeurd’, zei Christophe Fouquet, CEO van ASML, zondag bijvoorbeeld in Buitenhof. Zijn bedrijf heeft bij uitstek geopolitieke ervaring, dankzij de exportbeperkingen op zijn geavanceerde chipmachines aan China die onder Amerikaanse druk zijn ingevoerd.
Ook de Tweede Kamer wil tekst en uitleg van de VVD-minister. Volt-voorman Laurens Dassen, die het debat woensdag aanvroeg, vraagt zich bijvoorbeeld af met wie Karremans van tevoren heeft overlegd over deze ‘onbesuisde actie’.
3. Heeft Karremans nu dan de angel uit het conflict getrokken?
Tijdens de gesprekken die een delegatie topambtenaren van Karremans deze week in China voerde, was een Nederlandse geste bijna onvermijdelijk. Nederland lag op ramkoers, zeker na Karremans’ uitspraak tegen The Guardian dat hij het met de kennis van nu allemaal zo weer zou doen. Het Chinese ministerie van Handel sprak van ‘het door elkaar halen van goed en kwaad’ en eiste dat Nederland zou inbinden.
Van der Putten verwacht dat het conflict nu enigszins is gesust en meer naar de achtergrond zal verdwijnen, maar dat het achter de schermen lang kan doorsudderen. China is pas helemaal tevreden als Nexperia weer onder controle van zijn Chinese aandeelhouders staat, denkt hij.
Dat kan ingewikkeld worden, als de Ondernemingskamer dit tegenhoudt. ‘China houdt regeringen verantwoordelijk voor wat er in landen gebeurt. Of iets in handen is van een onafhankelijke rechter, maakt ze weinig uit.’
Het Chinese moederbedrijf Wingtech vindt Karremans’ stap alvast onvoldoende. ‘Als de Nederlandse overheid oprecht bereid is het probleem op te lossen, zou het ministerie nu een brief moeten indienen bij de Ondernemingskamer waarin het expliciet zijn steun voor de procedure intrekt’, aldus een woordvoerder. Wingtech ontkent dat het de Europese tak van Nexperia wil uithollen.
4. Wat staat er op het spel als Nederland het conflict met China niet oplost?
Om te beginnen een groot deel van Nexperia zelf. De Chinese tak, waar Nexperia veel van zijn chips afwerkt, is losgezongen van de rest van het bedrijf. Dat terwijl ze elkaar nodig hebben: Europese fabrieken doen de eerste productiestappen, de Chinese fabriek werkt een groot deel van de chips af. Volgens het Nederlandse hoofdkantoor van Nexperia kan het bedrijf de verstoorde aanvoer pas herstellen als zijn Chinese fabriek meewerkt.
En dan zijn er nog de Chinese exportbeperkingen. Die zijn versoepeld na onderhandelingen tussen de Amerikanen en Chinezen, maar buitenlandse bedrijven hebben nu een vergunning nodig om Chinese Nexperia-chips te kopen. China kan de kraan op elk moment weer dichtdraaien.
Als Beijing wil, kan het meer middelen inzetten. Kijk naar Litouwen, dat in 2021 Taiwan had toegestaan om een vertegenwoordiging te openen onder de naam ‘Taiwan’. Beijing beschouwt dit eiland als een afvallige provincie en eist dat dit soort kantoren de naam ‘Taipei’, de hoofdstad van het eiland, gebruiken.
China boycotte niet alleen langdurig producten van Litouwse bedrijven, maar zette ook multinationals onder druk geen onderdelen uit Litouwen in hun producten te gebruiken. De diplomatieke relaties zijn nooit echt hersteld: nog steeds mogen Litouwers niet visumvrij naar China reizen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant