Sociale media Meta hoeft Instagram en WhatsApp niet af te stoten, nu een rechter bepaald heeft dat het bedrijf geen monopolist op de markt van sociale media is. Met TikTok heeft het immers een sterke concurrent.
Meta-baas Mark Zuckerberg tijdens een toespraak, eerder deze maand.
Met een verwijzing naar een bekende Hollywood-film uit 2010 liet een Amerikaanse rechter vorig jaar al doorschemeren dat Meta (het vroegere Facebook) zich niet schuldig maakt aan monopoliepraktijken. Dat bevestigde hij dinsdag in een belangrijk, voor Meta bevrijdend vonnis.
Vijftien jaar geleden was Facebook zó dominant in het aanbod van sociale media dat een film over het bedrijf eenvoudigweg ‘The Social Network’ kon heten. Iedereen begreep dat die over Facebook ging. Maar „wat zijn de tijden veranderd”, begon rechter James Boasberg in 2024 een tussenvonnis.
Het aanbod van sociale media is in de afgelopen jaren zó sterk veranderd, onder meer door de opkomst van TikTok, dat allang geen sprake meer is van een dominante positie van Meta, laat staan van een monopolie.
Zoals een mens nooit twee keer in dezelfde rivier kan staan, haalde de rechter deze dinsdag in zijn vonnis de Griekse filosoof Heraclitus aan, „zo razen de stroomversnellingen van de sociale media ook zó snel voorbij dat de rechtbank nimmer twee keer in dezelfde zaak kan staan.” Ofwel: de aanklacht die concurrentiewaakhond FTC (Federal Trade Commission) in 2020 aanhangig maakte, heeft nu, vijf jaar later, geen basis meer in de werkelijke marktverhoudingen. Die zijn namelijk compleet veranderd.
Het vonnis van Boasberg was dinsdag voor de toekomst van Meta, eigenaar van WhatsApp, Facebook en Instagram, een overwinning van grote betekenis. Omdat de rechter de FTC-beschuldiging dat Meta een monopolie op de markt van sociale netwerken heeft resoluut van tafel veegde, hoeft het bedrijf niet opgesplitst te worden. Het mag Instagram en WhatsApp dus houden.
Toen de FTC in 2020 haar aanklacht formuleerde, was Meta oppermachtig, mede omdat het in 2012 Instagram had ingelijfd en twee jaar later ook WhatsApp. Dat zag de FTC als een te grote machtsconcentratie op de markt van platformbedrijven die mensen persoonlijk met elkaar verbinden: familie, vrienden, oude bekenden en voormalige klasgenoten.
SnapChat werd destijds gezien als grootste concurrent van Meta. TikTok werd niet eens genoemd – niet in de aanklacht van de FTC, en evenmin in verzoeken van Meta, in 2021 en 2022, om de hele rechtszaak af te blazen. Want een serieuze bedreiging voor Meta leek TikTok nog niet. Terwijl het nu, in de woorden van de rechter, de krachtigste concurrent voor Meta is.
En Meta, nog altijd een machtig bedrijf, heeft nog meer concurrentie gekregen in de slag om aandacht van de gebruiker. Diens uren schermtijd moeten worden gedeeld met TikTok, YouTube, gamingplatformen als Roblox en alternatieven voor WhatsApp zoals Telegram, Discord en Signal. Rechter Boasberg, die erom bekendstaat dat hij zelf niet op socials zit, liet zich door marktanalyses overtuigen dat er (inmiddels) gezonde concurrentie is.
Nog een andere trend ondergroef de onderbouwing van de FTC. De toezichthouder definieerde Meta als bedrijf dat een enorme rol heeft in de sociale netwerken van mensen, een cruciaal instrument om contact te houden met familie en vrienden. De berichten die mensen op Meta’s platformen zien, zouden vooral van die contacten zijn.
Maar de tijdlijnen van gebruikers laten tegenwoordig vooral een heel ander soort berichten zien. Het zijn allang geen chronologische presentaties meer van foto’s en berichtjes die je contacten hebben geplaatst. In plaats daarvan bepaalt een onbekend algoritme wat je te zien krijgt op basis van allerlei data over jou.
Die keuzes zouden moeten aansluiten bij je belangstelling. En die betreft niet per se de nieuwe caravan van je vader. Het zijn vaak bewegende beelden; posts van influencers met veel volgers, die een nog bredere verspreiding krijgen doordat het algoritme concludeert dat ze populair zijn. Die korte filmpjes kunnen over van alles gaan, van katten tot seks, crypto, nieuws en hobby’s.
Facebook en Instagram zijn daardoor minder belangrijk voor het onderhouden van sociale contacten. Ze zijn meer gaan lijken op een medium als YouTube, waar de volgende video begint zodra de vorige is afgelopen. Of op TikTok. „TikTok redde Meta in de rechtbank”, concludeerde Politico. En: „Het vonnis lijkt wel een necrologie van het tijdperk waarin sociale media nog echt ‘sociaal’ waren.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC