De bewijzen stapelen zich op dat de Verenigde Arabische Emiraten de paramilitaire RSF in Soedan steunen met wapens en geld. Het antwoord op de vraag welk belang het kleine, maar steenrijke Golfstaatje bij de Soedanese burgeroorlog heeft, laat zich raden: handel.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
De Soedanese stad El Fasher, eind oktober het toneel van een bloedbad, is afgegrendeld voor de internationale media. Althans: voor de mééste media. Vorige week dook de Emiraatse tv-zender Sky News Arabia plotseling in de stad op. Niet om onderzoek te doen naar de toedracht van de talloze burgerdoden, maar naar eigen zeggen om een aantal ‘leugens’ recht te zetten over de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF), die de stad vorige maand innamen.
Internationaal volgde er een golf van kritiek. Sky News Arabia laadde de verdenking op zich een dubbele agenda te hanteren. Het gaat om een tv-zender in handen van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) – een land dat de RSF financieel, diplomatiek en militair steunt in Soedans burgeroorlog.
Wat moest overkomen als ‘gewone’ journalistiek, had daarom meer weg van een staaltje ouderwetse oorlogspropaganda. De Soedanese autoriteiten hebben de tv-zender verboden nog in het land te werken.
Het geweld in El Fasher, de hoofdstad van de West-Soedanese regio Darfur, lijkt een voorlopig dieptepunt in de ruim twee jaar durende burgeroorlog. Op basis van satellietbeelden en ooggetuigenverklaringen houden deskundigen rekening met genocidale moordpartijen en tienduizenden doden. Nu de RSF oostwaarts oprukt, groeit de vrees voor nieuwe slachtpartijen.
Hoe gruwelijker het geweld, hoe groter de kritiek op de financiers van deze oorlog. Het gaat om onder meer Egypte, Qatar, Turkije en – als gezegd – de Emiraten. Met name de rol van dat laatste land is opzienbarend, omdat het op grote schaal wapens levert aan de Rapid Support Forces van generaal Muhammad Hamdan Dagalo, beter bekend als ‘Hemedti’.
De VAE zelf ontkennen de wapenleveranties bij hoog en laag, maar die beweringen stuiten internationaal op scepsis. De bewijzen stapelen zich op. Waarom doken er aan het front Bulgaarse wapens op die een paar jaar eerder door de Emiraten bij Bulgarije waren gekocht?
Een deskundigenpanel van de Verenigde Naties noemde de bewijzen vorig jaar in een uitgelekt rapport ‘geloofwaardig’. De Soedanese regering in Khartoem sleepte de Emiraten daarop – zonder resultaat – voor het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag, vanwege vermeende betrokkenheid bij de genocide in Soedan.
Dit alles roept de vraag op wat een ogenschijnlijk klein land (de VAE zijn ongeveer net zo groot als Litouwen) precies te zoeken heeft in Soedan. En waarom steunt de regering in Abu Dhabi uitgerekend de RSF?
Vooropgesteld: een ‘kleine’ speler zijn de VAE op het wereldtoneel allang niet meer. Onder leiding van de autocratische president Sheikh Mohamed Bin Zayed al-Nahyan (64) mengde het land zich in de burgeroorlogen in Jemen en Libië, en werd het een steunpilaar voor de Russische president Vladimir Poetin (de Emiraten doen niet mee aan de sancties tegen Moskou). Menige Russische oligarch heeft – net als veel westerse belastingontduikers – zijn miljoenen geparkeerd in wolkenkrabberparadijs Dubai.
De VAE schaken op ieder serieus te nemen bord. Voor China zijn de sjeiks uitgegroeid tot de belangrijkste handelspartner van de Arabische wereld, terwijl ze in het Westen – bij Frankrijk en de VS – straaljagers en andere hoogwaardige wapensystemen inkopen. Met hun miljardenbelangen in de sport (Formule 1, voetbalclubs als Manchester City) hebben ze bovendien aanzienlijke soft power.
In Soedan staat er voor de Emiraten meer op het spel dan je op het eerste gezicht zou denken. Het door oorlog verscheurde land is de op-twee-na grootste producent van goud in Afrika. In totaal, zo becijferde de Zwitserse non-profitorganisatie SwissAid, vloeit 95 à 97 procent van dat (officieel aangemelde) Soedanese goud naar Dubai.
Die lucratieve export, vorig jaar goed voor 1,3 miljard euro, houdt het vuur van de oorlog brandend. Ook gesmokkeld goud belandt veelal in de VAE. In Dubai, zeggen kenners, wordt het vervolgens ‘witgewassen’, waarna het – zonder traceerbare herkomst – zijn weg vindt naar de wereldmarkt.
Zo mogelijk nog opmerkelijker is het feit dat de VAE op de goudmarkt niet alleen zakendoen met de RSF, maar ook met sleutelfiguren uit het vijandige kamp, het Soedanese leger (SAF). ‘Imperialisme’, concludeert de Soedanese politiek analist Kholood Khair aan de telefoon. ‘Het toont aan dat de Emiraten tot het uiterste gaan om commerciële belangen na te jagen.’
Een tweede grondstof die Soedan in overvloed heeft, is vruchtbare landbouwgrond. Al in de jaren zeventig besloten diverse Golfstaten zwaar in Soedan te investeren om zich te verzekeren van toegang tot vee, tarwe en andere gewassen. In het zuiden van het land beheren Emiraatse bedrijven nu immense arealen – investeringen die ze tegen elke prijs willen behouden. Voor een klein land dat 90 procent van zijn voedsel importeert, is dit alles ‘min of meer existentieel’, zei deskundige Jonas Horner (European Council on Foreign Relations) tegen The Guardian.
En dan is er nog de internationale scheepvaart. De voorbije jaren zijn de Emiraten stilletjes een dominante macht geworden op de waterwegen rond de Hoorn van Afrika. Die dominantie lijken ze uit te willen breiden naar de rest van het Afrikaanse continent. Het Emiraatse staatsbedrijf DP World exploiteert inmiddels negen havens verspreid over Afrika, waarmee het China naar de loef steekt.
Een blik op de kaart kan geen kwaad, te beginnen bij de Golf van Aden, voor de kust van Jemen. Het ultra-strategisch gelegen Jemenitische eiland Socotra? In Emiraatse handen. Verder westwaarts, de Somalische logistieke hub Bosaso? Thuishaven voor pro-Emiraatse krachten.
Nog een stukje westwaarts, de haven Berbera? Reken maar. Ook met een van de rivaliserende regeringen in het verscheurde Libië hebben de Emiraten sinds jaren een hechte relatie, zodat er via die weg eveneens wapens worden aangevoerd. De wapentoevoer bestaat uit onder meer drones, mortieren en luchtafweergeschut, aangevuld met honderden Colombiaanse huurlingen.
Zelf hanteren de VAE vaak een ideologische lezing. President Bin Zayed is erop gebrand de politieke islam en de Moslimbroederschap in de regio terug te dringen, klinkt het, en ziet in de rücksichtslose RSF-krijgsheer Hemedti een man die daarbij kan helpen.
Een Emiraatse politicoloog waarschuwde in de Financial Times dat ‘de islamisten’ een ‘comeback’ willen maken in Soedan. Het is op z’n best de helft van het verhaal, vindt politiek analist Khair. ‘Onder de islamist Omar al-Bashir (tot 2019 de Soedanese dictator, red.) hoorden de VAE ook tot een van de grootste investeerders.’
Voor de Emiraten fungeert Soedan boven alles als een commerciële toegangspoort naar de rest van het continent. ‘Het doel is niet noodzakelijkerwijs dat de RSF de oorlog wint’, zegt Midden-Oostenkenner Andreas Krieg (King’s College) aan de telefoon. ‘Het doel is vooral een duurzame positie verwerven in Darfur die de invloed van de VAE garandeert in het Rode Zeegebied en de Sahel.’
Daarmee vullen de Emiraten deels een gat dat westerse landen hebben achtergelaten. Terwijl de Amerikaanse regering-Trump de budgetten terugschroeft en de Fransen als ‘neokoloniaal’ worden weggehoond, gaat de rode loper voor de Golfstaten uit.
Tussen 2012 en 2022 verdubbelden zowel de Emiraten als Qatar hun aantal ambassades op het Afrikaanse continent. De bouw van duurzame zonneparken wordt met miljarden ondersteund. ‘Ze (de VAE, red.) willen laten zien dat ze die projecten beter kunnen doen dan het Westen’, zo zei een anonieme adviseur van de VAE-regering tegen The Economist.
De Emiraatse rol in Soedan kon lange tijd op stilzwijgen rekenen en desinteresse. Maar sinds het bloedbad in El Fasher zwelt de kritiek aan. Mensenrechtenorganisaties vinden dat het Internationaal Strafhof (ICC) in actie moet komen, niet alleen tegen de RSF-daders, maar ook tegen de Emiraten. Juridisch is dat geen sinecure, al was het maar omdat het Strafhof niet door Abu Dhabi (noch door Soedan) wordt erkend. Een hoge VAE-functionaris zag zich gedwongen te reageren op alle kritiek die hij afdeed als een ‘desinformatiecampagne.’
Analist Khair verwacht geen algehele kentering. ‘De VAE gaan pas van koers veranderen als andere regeringen kritiek uiten en daarnaar gaan handelen.’ Voorlopig is dat ondenkbaar. Amerika en Frankrijk, om twee bondgenoten te noemen, hebben militaire bases in de VAE, en zullen de warme banden niet zomaar op het spel zetten.
Ook Nederland trekt sinds jaren met de Emiraten op, onder meer tegen de internationale georganiseerde misdaad. Dit alles gebeurt, aldus een recent Haags persbericht, op basis van een ‘gedeelde toewijding aan internationale rechtvaardigheid’.
In de tussentijd proberen de Emiraten hun reputatie op te poetsen met een online charmeoffensief. De komst van Sky News Arabia naar El Fasher kreeg de meeste aandacht, maar daar bleef het niet bij. Een andere cameraploeg sprak in Emiraatse koffiehuizen ogenschijnlijk willekeurige Soedanese expats aan, en monteerde er een zoet deuntje onder. ‘Soedanezen, wij houden van jullie’, sloot de presentator af. Hij leek het zelf te geloven.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant