Ik kan natuurlijk doorgaan over Gaza of Soedan; oorlog, verwoesting, ontheemding en in de Gazastrook nu ook nog zware regenval boven op alle andere ellende. Maar ik zag beelden van een nieuw, spectaculair standbeeld in Teheran en ik kan het niet helpen, daaraan moet ik gewoon aandacht besteden. Nieuws over Iran gaat meestal over binnenlandse onderdrukking en buitenlandse schurkerigheid. Vandaag gaat het over het grootse verleden van Iran en hoe het islamitische regime die geschiedenis sinds de Amerikaans-Israëlische oorlog van afgelopen juni gebruikt om het land bijeen en zichzelf overeind te houden.
Dat standbeeld is van koning Shapur I van de dynastie van de Sassaniden, die in het jaar 244 een Romeins leger versloeg en keizer Gordianus III doodde. Shapur viel vervolgens Romeins Mesopotamië binnen en nam in 260 in de slag bij Edessa keizer Valerianus en een paar duizend andere Romeinen gevangen. Valerianus is de enige Romeinse keizer die ooit is gevangengenomen, dus dat is niet niks. Over zijn lot doen interessante verhalen de ronde: Shapur zou hem als krukje hebben gebruikt als hij zijn paard besteeg en/of hem na zijn dood hebben laten opzetten. Hoe dan ook luidde zijn nederlaag voor het Romeinse rijk een periode van grote instabiliteit in.
Het standbeeld dat vrijdag 7 november op het Enghelab- (revolutie) plein werd onthuld, is van Shapur te paard, met Valerianus die voor hem knielt. Om elk misverstand te voorkomen had de feestelijke bijeenkomst plaats onder de leus ,,Kniel voor Iran”. Er werd ook verwezen naar andere overwinningen op buitenlandse aanvallers (maar niet naar de gevoelige nederlagen van de 19de eeuw tegen Rusland). Het was een gezellige boel, lees ik, met optredens van een symfonieorkest en popzangers. En ongehoofddoekte vrouwen mochten binnen hoewel het om een bijeenkomst van de ultraconservatieve gemeente Teheran ging.
Iraniërs zijn heel trots op hun verleden, heb ik vaak gemerkt als ik in Iran was (in tegenstelling tot wij hier) – denk ook maar aan de Cyrussen en Dariussen die van 559 tot 330 voor Christus regeerden over wat wel de eerste supermacht ter wereld wordt genoemd. Hun islamitische leiders moesten daar niets van weten; al het goede begon met de islam, punt uit.
Tot nu. Iran is opeens een historische natie en zijn tegenstanders zullen weer buigen voor Iran, getuige beeldborden van Shapur met de Israëlische premier Netanyahu in de rol van Valerianus. Stoerdoenerij. Dat het regime teruggrijpt naar het glorieuze verleden is juist een nieuwe aanwijzing hoe zenuwachtig het is.
En terecht. Volgens een peiling van het bureau van president Pezeshkian is 92 procent van de burgers ontevreden over hun plaatselijke en nationale leiders. De uitkomst lekte eerder deze maand uit, en werd vervolgens nota bene bevestigd door een adviseur van de president waar zoiets vroeger meteen zou zijn ontkend. ,,Erkenning van publieke onvrede is de eerste stap naar oplossing van de problemen”, verklaarde hij.
Er zijn problemen te over met voorop een dramatische economie als gevolg van wanbeleid, corruptie en internationale sancties en natuurlijk de repressie. Hoe nerveus het regime is, bleek vorig jaar al toen een nieuwe wet die voorzag in harde maatregelen om de heilige kledingregels weer af te dwingen, de ijskast in ging uit angst voor een uitbarsting. Conservatieve instanties dreigen van tijd tot tijd alsnog die onzedelijkheid aan te pakken maar blote hoofden blijven oprukken in het straatbeeld. En muziek op straat! Zie ook het feest van 7 november.
Zenuwen. Nog meer omdat zelfs een Iraanse opperste leider aan het einde van zijn tijden raakt – en ayatollah Khamenei is 86. Wie dan? Wat dan? Kan Shapur de islamitische republiek redden?
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC