is historicus, gepromoveerd op de tweede feministische golf.
‘Mannen kunnen weglopen, vrouwen niet’, zei de abortusarts die mij behandelde. Hoe de abortuswetgeving eruit zou zien als het omgekeerd was, laat zich raden.
Volgens de huidige wet – een gedoogconstructie uit 1984 – is abortus formeel strafbaar, tenzij aan door de politiek vastgestelde voorwaarden wordt voldaan. Die voorwaarden maken abortuszorg een speelbal van morele omwentelingen en politiek getouwtrek.
Bovendien is abortus als politiek instrument veel meer te beïnvloeden dan als het binnen het gezondheidsrecht zou vallen. Dit is geen dystopie, de geldkraan staat allang open.
Jaarlijks stromen er miljoenen vanuit Europa, Rusland en de Verenigde Staten naar de anti-abortuslobby in Nederland. Neil Datta, directeur van het European Parliamentary Forum, spreekt van ‘een georganiseerde politieke infrastructuur’.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nu het anti-abortusstandpunt ook door populistisch rechts in Nederland omarmd wordt, krijgt de anti-abortuslobby vrij spel. In oktober nam de Tweede Kamer een motie aan die stelt dat Nederland zich ‘actief gaat verzetten tegen pogingen abortus als mensenrecht op te nemen in Europese verdragen’.
Zolang abortus in de strafwet staat, deinen vrouwen op het getij van politieke willekeur. Op elke feministische golf volgt conservatieve backlash, zo luidt het bekende refrein. Het emancipatieproces lijkt eerder op een achtbaan. Volgens de Britse econoom Victoria Bateman is de spanning tussen betaald werk en het krijgen van kinderen de drijvende kracht achter deze achtbaan. Wanneer vrouwen een sterke positie innemen in de formele economie, krijgen ze onafhankelijkheid en grijpen controle over hun vruchtbaarheid. Dit wordt vervolgens beschouwd als een bedreiging voor hun moederrol, het geboortecijfer én voor de positie van mannen op de arbeidsmarkt. En dan begint het gelazer weer.
Het schrijnendste voorbeeld biedt Rusland, waar vrouwen zich in de nadagen van de Russische Revolutie van 1917 in een feministisch Utopia waanden. Decennia voordat West-Europa zou volgen hadden Russische vrouwen al vrije toegang tot abortus. Vervolgens werd abortus meermaals gecriminaliseerd en gelegaliseerd. Inmiddels is Rusland onder Poetin verworden tot een bastion van conservatief-christelijke waarden met tentakels die reiken tot in Nederland.
Het halfslachtige compromis uit 1984 maakte een einde aan de horror van illegale abortussen. Maar het bracht de stigmatisering van het strafrecht; abortus is de enige vorm van medische zorg die daarin is opgenomen. Die stigmatisering is een belangrijk wapen van de anti-abortusbeweging (‘Pro-life’ is een incorrecte term: criminalisering van abortus leidt níet tot minder abortussen, maar tot méér sterfgevallen onder vrouwen en kinderen, tot psychosociale problemen en ongelijkheid, zo laten studies uit de VS en van de Wereldgezondheidsorganisatie zien).
Abortus is een reguliere medische handeling, die wordt uitgevoerd door professionals binnen een streng gereguleerd zorgkader. Strafrechtelijke sanctionering is dus niet nodig.
De huidige wetgeving doet ook geen recht aan de wensen van een ruime meerderheid van de Nederlanders. Uit recent Ipsos-onderzoek blijkt dat driekwart van de Nederlanders (75 procent) abortus als medische zorg beschouwt. Een ruime meerderheid (86 procent) ziet het wel of niet uitdragen van een zwangerschap als een persoonlijke keuze. Opvallend is dat mannen vaker dan vrouwen abortus als een moreel dilemma omschrijven (36 procent tegenover 29 procent).
Het herzien van de achterhaalde abortuswet is nooit een politieke prioriteit gebleken. Ook nu zal het waarschijnlijk in de ijskast blijven – een handreiking van Rob Jetten aan Henri Bontenbal. Maar gezien de internationale politieke ontwikkelingen – zie wat er gebeurt in Italië, Hongarije, Polen en de Verenigde Staten – is dat geen optie. De politieke partijen met meer dan 70 procent steun onder hun achterban voor het voorstel om abortus uit het strafrecht te halen, hebben gezamenlijk een Kamermeerderheid.
Ooit was Nederland een liberaal gidsland wat betreft seksuele vrijheid. In 2024 verankerde Frankrijk het recht op abortus in de grondwet. Ook Nederland moet de keuzevrijheid van toekomstige generaties veiligstellen. Abortus is reguliere medische zorg waar een op de vijf Nederlandse vrouwen gebruik van maakt. Stelt u zich eens voor dat het een op de vijf mannen was.
Herzie de abortuswet voor het te laat is. Het kan wél.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant