Onder de naam The Beatles Anthology verschenen tussen 1995 en 2000 drie dubbel-cd’s met restmateriaal, een documentairereeks en een koffietafelboek. 21 november verschijnt dat allemaal geremasterd en opgepoetst, samen met deel 4 – waarschijnlijk de laatste.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek.
Op 19 augustus verscheen een tellertje op thebeatles.com dat van ‘1, 2, 3, 4’ ging en daarna opnieuw begon. Vier? Fab Four? Wat werd hier aangekondigd? Een beetje Beatles-vorser kon het wel beredeneren: Anthology 4, het vierde deel van de befaamde archiefserie van de band, was op komst.
De delen 1, 2 en 3 verschenen in 1995 en 1996 als dubbel-cd’s. Dit jaar is het dertig jaar geleden dat het grote project begon. Eén en één moest wel vier zijn, in dit geval.
De bevestiging kwam twee dagen later: Anthology 4, verschijningsdatum 21 november. Maar de fans hadden nog net iets dieper na moeten denken over dat tellertje. Dat verwees naar het vrolijke, bijna Sesamstraat-achtige telliedje uit de Beatles-film Yellow Submarine, ‘One, two, three, four, can I have a little more?’: All Together Now. ‘Allemaal samen’. De vier Anthology-delen samen in een box!
Enthousiasme veranderde bij een deel van de fans in verontwaardiging toen bleek dat deel 4 niet los te koop zou zijn, maar alleen als onderdeel van de box-set met daarin ook de eerste drie delen, weliswaar geremasterd, maar toch: die hadden ze natuurlijk allang in huis.
De online protesten waren niet van de lucht en hadden het gewenste effect: Apple Corps Ltd. ging overstag. Donderdag verschijnt niet alleen de box-set Anthology Collection (deel 1 tot en met 4 op cd, vinyl of digitaal), maar ook Anthology 4 als losse titel, als dubbel-cd, driedubbel-lp óf digitaal op de streamingdiensten.
Tegenwoordig verschijnen ze vrijwel wekelijks: dure ‘deluxe’-edities van succesvolle albums, ‘expanded’ jubileumuitgaven en box-sets met archiefmateriaal. Artiesten en labels weten dat je zelfs je audio-afval aan de fans kunt slijten. Sterker, ze betalen er grif de hoofdprijs voor als je er een mooie box van maakt en er een informatief boekwerkje en wat parafernalia bij doet, zoals foto’s (‘previously unseen!’), replica’s van concertkaartjes en wat al niet.
De trend begon met The Beatles Anthology, in 1995 nieuw in zijn soort en bovendien een écht prestigieus ‘archeologieproject’: drie schatkisten vol restmateriaal, vroege studiotakes, afwijkende versies en demo-opnamen, bijvoorbeeld van ver vóór de doorbraak, zoals de Buddy Holly-cover That’ll Be the Day uit 1958, toen The Beatles nog The Quarrymen heetten, of thuisopnamen bij de tiener Paul McCartney uit 1960. Of het strijkorkest dat zijn partij voor Eleanor Rigby oefent.
Wat was het heerlijk om een afgekeurde take van pakweg And Your Bird Can Sing te horen, waarin de bandleden de slappe lach kregen. Live-opnamen. Interviewflarden. Studiojolijt. Radiosessies. De beroemde auditie bij platenlabel Decca van 1 januari 1962 (The Beatles werden afgewezen).
The Beatles Anthology was als een zorgvuldig ingericht audio-museum. Studiemateriaal voor de fanatiekste liefhebber, maar eigenlijk veel leuker dan dat: je kon, vanuit 1995, dertig jaar terug in de tijd om mee te luisteren in de studio en te ervaren hoe het beroemdste, belangrijkste popoeuvre aller tijden gestalte kreeg.
We kregen er bovendien twee ‘nieuwe’ Beatles-liedjes bij cadeau: op Anthology 1 (1995) stond Free As a Bird en op Anthology 2 (1996) verscheen Real Love, liedjes die als basis een nagelaten zangdemo van John Lennon (1940-1980) hadden. Die van Free As a Bird dateerde uit 1977, die van Real Love uit 1980.
In 1994 en 1995 voegden Paul McCartney, George Harrison (1943-2001) en Ringo Starr instrumentale en vocale partijen aan de twee nagelaten Lennon-demo’s toe. Zo ontstonden, uit het niets, twee nieuwe, bijna wat spookachtige Beatles-liedjes. Jeff Lynne, bekend uit Electric Light Orchestra (ELO) maar ook bandgenoot van Harrison in de supergroep Traveling Wilburys (1988-1991), hielp als coproducer mee.
De eerste drie Anthology-delen gingen chronologisch door de loopbaan van The Beatles heen, van de oudste bewaard gebleven vingeroefeningen van The Quarrymen, de afwijkende eerste versie van debuutsingle Love Me Do tot, op deel 3, de laatste studiosessies met zijn vieren (zomer 1969) en het laatste studiowerk van Paul, George en Ringo met zijn drieën in januari 1970 (de laatste keer tót ze in 1994 samenkwamen voor de Anthology).
Met The Beatles Anthology startte de museale trend in de popmuziek. Talloze artiesten ontsloten sindsdien hun archieven, maar zo zorgvuldig samengesteld en verhalend gepresenteerd als The Beatles Anthology? Zelden.
Het smaakte naar meer en er wás ook meer. Ooit moest Anthology 4 verschijnen.
Nu dus. Giles Martin (56), zoon van Beatles-producer George Martin (1926-2016), is samensteller van deel vier. Anders dan de eerste drie delen bestrijkt Anthology 4 in zijn eentje de hele studioloopbaan van The Beatles: het gaat van take 2 van I Saw Her Standing There (begin 1963) tot take 39 van Something (zomer 1969) en, als een soort bonus, de inmiddels drie ‘nieuwe’ liedjes, voltooid na het uiteenvallen van de band.
Net als dertig jaar geleden is sprake van een heus Anthology-offensief, als je het oppervlakkig bekijkt haast net zo imposant als het eerste: muziek, een boek en een documentairereeks, vanaf 26 november te zien op Disney Plus (en daarna ongetwijfeld ook op dvd en blu-ray).
Echter, wie in de aankondiging een beetje door de superlatieven heen leest, ziet dat de werkelijke nieuwe oogst niet zo groot is en dat de spoeling onderhand dun wordt.
De officiële aankondiging jubelt en juicht er een beetje omheen, maar het boek (dat op 14 oktober al verscheen) is een heruitgave van The Beatles Anthology uit 2000: de autobiografie van de groep, door de betrokkenen verteld in oral-historyvorm. Nieuwe omslag, paperback in plaats van een gebonden koffietafelboek, maar het binnenwerk is identiek: ‘The 25th Anniversary Edition’, dat zijn grote woorden voor een herdruk.
De documentairereeks, eveneens The Beatles Anthology geheten, is óók grotendeels recycling. De originele reeks uit november 1995 vertelde het verhaal van de band in acht afleveringen, die nu zijn opgepoetst en gerestaureerd, maar verder ongewijzigd gebleven. Nieuw is alleen een negende episode, waarin McCartney, Harrison en Starr worden gevolgd in 1994 en 1995, ten tijde van hun werk aan het Anthology-project.
Die toegevoegde epiloog wordt vast en zeker mooi (hij wordt angstvallig geheimgehouden tot de Disney Plus-première) en van de originele acht weten we zéker dat ze mooi zijn, maar feitelijk valt de Anthology-worp van 2025 dus te reduceren tot één nieuwe documentaire-aflevering, en een deel van de muziek op Anthology 4.
Inderdaad, ‘een deel’, want van de 33 vroege takes, demo- en repetitieversies zijn er maar 13 ‘previously unreleased’. De overige twintig verschenen de voorbije jaren op jubileumedities en ‘deluxe’ box-sets van Beatles-albums, tot ergernis van een deel van de fans.
Ook op Anthology 4: de ‘postume’ liedjes. Het zijn er inmiddels drie: Free As a Bird, Real Love en het in 2023 als losse single verschenen Now and Then, opgebouwd rond een nagelaten demo van Lennon uit 1977. McCartney, Harrison en Starr werkten er in 1995 al aan, maar de andere twee Lennon-demo’s kregen toen voorrang. In 2023 voltooiden McCartney en Starr het liedje alsnog, met de partijen van Lennon uit 1977 en die van Harrison uit 1995.
Now and Then, in 2023 aangekondigd als ‘het laatste Beatles-liedje’, staat ongewijzigd op Anthology 4, maar van de andere twee werd met de modernste technieken een ‘2025 Mix’ gemaakt. Het moet gezegd: de winst is groot. Lennons zang in Free As a Bird kwam in 1995 nog vanuit mistige verten tot ons, maar klinkt nu kristalhelder, mooi vooraan in de mix.
Hulde aan Jeff Lynne, die zich er ook nu weer over ontfermde. Met de modernste audio restoration-techniek, in 1995 nog niet beschikbaar, isoleerde en optimaliseerde hij Lennons zang.
Op Anthology 4 valt veel aan te merken, maar de totale collectie van 191 tracks is veel mooier gaan klinken in geremasterde vorm. En het blijft verbazingwekkend om te horen, in pakweg de takes 6 en 7 van Every Little Thing (horend tot de dertien tracks die we écht niet eerder hoorden), dat The Beatles sprankelden in zo goed als álles dat ze in de studio vastlegden.
Als Anthology 4 iets voelbaar maakt, is het dat het einde in zicht komt. De mand met schillen is bijna leeg; het is niet zo moeilijk om van dat feit een beetje ontroerd te raken. Paul is 83, Ringo 85, John en George zijn er al decennia niet meer. Misschien is Anthology 4 wel de laatste uitgave die ons met de complimenten van Paul en Ringo, twee levende Beatles, bezorgd wordt.
Het is bijna klaar, maar niet helemaal, want potverdorie, mopperden de fanatieke fans toen de tracklisting van Anthology 4 bekend werd: Carnival of Light staat er wéér niet op!
Op 28 januari en 4 februari 1967 werden in The Roundhouse in Londen twee avonden georganiseerd onder de titel ‘A Million Volt Light and Sound Rave’, kunstmanifestatie voor de avant-garde. McCartney concipieerde er op verzoek een abstract, experimenteel stuk voor, dat hij op 5 januari 1967 opnam met The Beatles, die die dag in de studio aan Penny Lane werkten.
John, George en Ringo moesten maar gewoon meedoen (‘bang it, shout, play it!’), al improviserend. De opname is veertien minuten lang en schijnt, zo je wilt, een soort tweelingzusje van Lennons avant-gardistische geluidscollage Revolution 9 te zijn, van ‘The White Album’ uit 1968.
Het stuk lekte nooit uit, maar we weten wel dat het bestaat, zoals we ook weten dat McCartney er in 1995 mee aan de slag ging, met het doel om Carnival of Light (eerder bekend als Untitled) op Anthology 2 te zetten. Naar verluidt vonden Harrison en Starr destijds dat het er niet op hoorde.
Toen Anthology 4 werd aangekondigd, veerden de fans op: nu dan eindelijk? Nee, weer niet, terwijl McCartney in 2016 nog zei dat hij de opname van het onderhand mythische Carnival of Light nog altijd in bezit heeft en vast wel eens zal uitbrengen.
Slimme jongens, die Beatles. Zelfs nu zijn ze nog niet helemaal klaar.
The Beatles, Anthology 4. Universal (2 cd’s, 3 lp’s of digitaal); Anthology Collection. Universal (Anthology 1 t/m 4 op 8 cd’s, 12 lp’s of digitaal)
The Beatles Anthology is vanaf 26/11 te zien op Disney Plus
The Beatles: The Beatles Anthology. Chronicle Books; 368 pagina’s; € 55,99
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant