Wat als de stroom 72 uur uitvalt als gevolg van een buitenlandse agressor? Burgers worden opgeroepen zich daarop voor te bereiden. Militair Jan in het Veld bereidt ook de politie voor op zo’n crisis.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
Een militair, de 45-jarige luitenant-kolonel Jan in het Veld, bereidt de Nederlandse politie voor op een nationale crisis als gevolg van buitenlandse agressie. Daarvoor is het TCCP opgericht, het Tactisch Coördinatie Centrum Politie. Dat gaat nauw samenwerken met het Joint Force Command van de krijgsmacht, dat twee maanden geleden begon met een soortgelijk doel: het leger beter voorbereiden op een grootschalig militair conflict.
Waarom heeft de politie een militair nodig om haar op een landelijke crisis voor te bereiden?
‘Door de hernieuwde dreiging op Europees grondgebied, waarin we als Navo-lidstaat een rol hebben, kwam ook bij de politie het besef: hier moeten we iets mee. De politie is heel erg gericht op acute dreigingssituaties. Defensie is meer een plan-organisatie, wij bereiden ons voor op iets wat gaat gebeuren of iets dat we willen voorkomen. Daarom ben ik hiervoor gevraagd, maar ik doe dit wel met een team van twaalf politiemannen en -vrouwen. Samen met Defensie werkt de politie toe naar een mogelijke situatie waarin je elkaar hard nodig hebt.’
Twaalf mensen en u, is dat genoeg voor een nationale crisis?
‘De hele politieorganisatie bestaat uit 65 duizend mensen, die dit naast hun reguliere werk doen. Wij gaan dat coördineren. Dat doen we langs vier grote pijlers: beleid, inlichtingen, operatie en bedrijfsvoering – allemaal met betrekking op een grote noodsituatie.’
Aan wat voor noodsituatie moeten we concreet denken?
‘Er zijn te veel scenario’s om op te noemen. We gaan uit van een worstcasescenario en hebben afgesproken: we maken een plan dat alle risico’s kan afdekken. Daarbij gaan we uit van een stroomuitval van 72 uur, als gevolg van een buitenlandse agressor, bijvoorbeeld door een cyberaanval of fysieke sabotage. Ik zeg niet dat dit gaat gebeuren, maar als we zo’n langdurige stroomuitval als maatschappij aankunnen, kunnen we heel veel dingen aan.’
Is stroomuitval het ergste dat ons kan overkomen?
‘Nee, maar de consequenties daarvan wél. We hadden ook een orkaan kunnen nemen, een overstroming of een ramp met een trein die chemische middelen vervoert. Maar dat zijn allemaal regionale crises. Drie dagen zonder stroom is echt een nationaal probleem. Dan doet je verwarming het niet meer, de koelkast raakt leeg, het eten houdt op, er komt geen water meer uit de kraan – we hebben laatst in Utrecht al gezien hoeveel gedoe dat geeft.
‘Maar het is veel meer dan dat. We zagen het in april in Spanje en Portugal, een enorme stroomuitval van nog geen dag had al enorme consequenties.’
De hele maatschappij valt stil.
‘Ja, we praten hier over maatschappelijke weerbaarheid. Zo’n stroomuitval heeft grote invloed op drie niveaus: op individuen, organisaties en op de hele maatschappij. Mensen kunnen elkaar niet meer bereiken doordat je telefoon het niet meer doet, het licht valt uit, je vriezer ontdooit, mensen zitten ineens vast in de trein tussen twee stations, je kunt niet meer betalen.
‘Voor organisaties, van de Hunkemöller tot drinkwatervoorziening Vitens: ze kunnen niet meer communiceren met klanten, leveranciers, filialen of met de vrachtwagens die hen bevoorraden. Niet iedere werkgever heeft een dieselaggregaat om de hoek staan.
‘Op nationaal niveau vallen verkeerslichten uit, het vliegverkeer ligt stil, de sluizen in Zeeland functioneren niet meer.’
Wat gaat uw TCCP daar dan aan doen?
‘Die weerbaarheid op individueel niveau, daarover gaan de radio- en tv-spotjes van de overheid die je sinds 1 november hoort en ziet en waarover alle huishoudens binnenkort een informatieboekje krijgen toegestuurd: zorg dat je als individu bent voorbereid, zorg dat je voldoende water in huis hebt, voldoende houdbaar eten in blik, genoeg contant geld, kaarsen, een zaklamp op batterijen, een transistorradio. Zorg dat je drie dagen zonder stroom kunt blijven functioneren als huishouden. En help elkaar, want niet iedereen is daartoe in staat.
‘Stap twee is de weerbaarheid van organisaties: hoe ga je je product of dienst toch weer bij klanten krijgen? De politie is bij uitstek zo’n organisatie die het zich niet kan veroorloven om uit te vallen. Het is aan ons om te zorgen dat die, hoe dan ook, blijft functioneren.’
Maar de politie heeft in dat scenario óók geen stroom.
‘Ook de politie moet weerbaar zijn. Voor deze opdracht heb ik eerst aan de korpschef gevraagd: wat is het belangrijkste dat de politie in zo’n situatie moet blijven doen? Zij antwoordde: in een grote noodsituatie is de politie er primair voor de veiligheid van de mensen in dorpen en steden. Dus dat is onze opdracht: agenten moeten, populair gezegd, tijdens een crisis de wijk in, ze moeten zichtbaar zijn en hun werk kunnen doen. Dat geeft vertrouwen.
‘Daarom hebben wij met alle twaalf eenheden gekeken naar dit scenario van 72 uur zonder stroom en gevraagd: kom met plannen waardoor je dan kunt blijven doorwerken. Zorg dat politiemensen bij langdurige stroomuitval naar het dichtstbijzijnde politiebureau komen, dat er draaiboeken klaarliggen hoe je die agenten, desnoods met schrijfblok en whiteboard, kunt aansturen, dat je naast elektrische auto’s ook benzineauto’s hebt klaarstaan, dat het brandstofniveau daarvan nooit lager dan 75 procent komt.
‘We zijn die plannen nog aan het vervolmaken. Hoe kun je blijven communiceren? Denk bijvoorbeeld aan portofoons die werken op batterijen, of dat desnoods motoragenten berichten overbrengen als de portofoons niet werken. En zorg dat er voor al die mensen voor 72 uur voldoende te eten en drinken is.’
Dus al die 65 duizend politiemensen hebben thuis dat noodplan van de overheid klaarliggen?
‘We kunnen dat niemand verplichten, maar we hebben binnen de organisatie iedereen wel goed in de oren geknoopt: zorg dat je je thuissituatie op orde hebt, zodat jij tijdens een nationale crisis naar je werk kunt komen.’
En alle politiebureaus hebben voor die 65 duizend mensen blikken eten klaarstaan?
‘Nog niet, maar dat wordt wel de bedoeling. Op 1 oktober hebben alle eenheden hun initiële plannen bij ons ingeleverd, stap twee is nu dat wij die gaan implementeren. Doel is dat de politie in crisistijd blijft functioneren zoals ze nu doet, met ordehandhaving, opsporing en noodhulpverlening.’
En als die crisissituatie langer duurt dan 72 uur?
‘Gesteld dat zo’n langdurige stroomuitval niet voortkomt uit technisch falen of storm of iets dergelijks, maar daadwerkelijk vanuit buitenlandse agressie, dan hebben we het dus over een oorlogssituatie, daarvoor zijn we nu plannen aan het schrijven waarin defensie en de politie nauw samenwerken. Nederland is een heel belangrijk logistiek knooppunt in Europa, met onze havens, spoorwegen, luchthavens en datacenters.
‘We zijn ook nog eens een diplomatiek knooppunt, met bijvoorbeeld het Internationaal Gerechtshof en Strafhof. De politie zal capaciteit kwijt zijn aan het ondersteunen van defensie bij een Navo-operatie, bijvoorbeeld bij het beveiligen van gevoelige locaties en transporten. Want in een langdurig crisisscenario komen we op een punt dat we als gastland vermoedelijk steunverzoeken gaan krijgen om bijvoorbeeld Amerikanen, Canadezen of Britten te gaan transporteren.
‘Bovendien zie je bij een langdurig conflict vaak toenemende maatschappelijke onrust, zoals je dat ook tijdens de coronacrisis zag, waarbij burgers niet meer op één lijn zitten of zich tegen de overheid keren, bijvoorbeeld doordat dat wordt aangewakkerd door buitenlandse inmenging – ook daar zien we nu al talloze voorbeelden van. Het is juist dan belangrijk dat de politie burgers kan beschermen. En als het nodig is, moet je daar als politie fysiek en digitaal tegen kunnen optreden.’
Hoe gaat u dat allemaal betalen? De politie heeft een begrotingstekort van 850 miljoen.
‘Dat is een probleem, de politie moet bezuinigen. Ik werk al 28 jaar bij de krijgsmacht en heb ook 25 jaar aan bezuinigingen meegemaakt. Maar ik zie nu dat het budget van Defensie wordt verdubbeld omdat we een acute dreiging zien aankomen. Het is niet voor niets dat de Navo-top in juli heeft besloten dat 5 procent van het bbp naar defensie gaat, waarvan 3,5 procent naar de krijgsmacht en 1,5 procent naar het versterken van de weerbaarheid van Navo-landen. Dus over die 1,5 procent moeten nationaal keuzes worden gemaakt. Dat is een kwestie van de onderhandelingen in de komende kabinetsformatie.’
Heeft u daar vertrouwen in?
‘Ja, omdat men in Den Haag die dreiging ook ziet.’
Welke dreiging, heel concreet?
‘We zien steeds meer inmenging van buitenlandse actoren, Rusland voorop, variërend van beïnvloeding op sociale media tot regelrechte cyberaanvallen en spionage. Daar zijn genoeg voorbeelden van; in 2022 en 2023 zijn enkele tientallen Russische diplomaten Nederland uitgezet omdat ze hier, volgens de AIVD en MIVD, spioneerden.’
Hoe kijkt u naar de drones die overal in Europa worden gesignaleerd?
‘Er is een sterk vermoeden dat ze vanuit Rusland komen, maar dat is nog niet keihard te bewijzen. Het is niet meer dan pesterij, we hebben er niet superveel last van, maar het fenomeen geeft wel aan dat Rusland niet bang is voor internationale en diplomatieke consequenties, die angst zijn ze voorbij. De EU-landen zoeken nog naar wat we ermee moeten, we hebben er niet de juiste antwoorden op en er zijn dus internationaal ook nog geen afspraken over gemaakt. Ook buitenlandse beïnvloeding via sociale media is een vraagstuk waarop Europa nog geen antwoord heeft. Dat is verontrustend.’
Hoe groot acht u de kans op een militair conflict of andere noodsituatie?
‘Daar kan ik helaas echt niks over zeggen, dat is voorbehouden aan de inlichtingenorganisaties MIVD, AIVD en de NCTV. Blijkbaar vinden zij de kans groot genoeg om te adviseren dat politie en defensie zich erop moeten voorbereiden. En de Navo geeft tot 2035 natuurlijk niet voor niks veel geld uit aan versterking van de krijgsmacht – er wordt rekening gehouden met een conflict met Rusland.
‘Met Oekraïne zagen we al dat Rusland een oorlogsverklaring niet schuwt, en eerder hebben we natuurlijk de zogenoemde groene mannetjes gezien, onbekende militairen waarvan iedereen vermoedt dat het Russen zijn, die regime changes veroorzaken. We sluiten niet uit dat zoiets ook gaat gebeuren met een partnerland in de EU of de Navo. We sluiten helemaal niets uit, daar komt het op neer. En dan kun je maar beter goed voorbereid zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant