Biologie Japanse biologen filmden een opvallende machtswisseling in de mierenhoop. Een binnendringende koningin zette met een stinkend goedje het volk op tegen hun eigen moeder.
Een zwarte koningin van de parasitiaire mierensoort Lasius orientalis benadert de koningin van de soort L, flavus temidden van haar werksters. Wanneer de indringster haar concurrent besproeit met een stinkend goedje vallen de werksters hun eigen koningin met dodelijk geweld aan.
Een koninginnendrama in de mierenhoop – voor de gele weidemier Lasius flavus althans. Net als bij de Aziatische bladluismelkende soort Lasius japonicus kunnen de werksters hun eigen moeder, de mierenkoningin, plotseling naar het leven staan. Maar die moedermoord is verre van vrijwillig, onthullen Japanse onderzoekers in Current Biology. Concurrerende, parasitaire mieren blijken het nest binnen te sluipen om de koningin met een vies goedje te bespuiten, waarna haar dochters zich tegen haar keren.
Matricide, waarbij kinderen hun moeder doden, is zeldzaam in de biologie, maar komt bij sommige soorten structureel voor. En hoe luguber het ook klinkt, vaak hebben zowel het nageslacht áls de moeder er voordeel bij. Sommige oorwurmen en spinnen bijvoorbeeld offeren zich vrijwillig op als voedsel voor hun nakomelingen, zodat die grotere kansen hebben om te overleven. In andere gevallen, zoals bij hommels, loont het voor de kinderen simpelweg meer om te investeren in éígen kroost dan in hun moeder.
Maar nu hebben de Japanse biologen voor het eerst een vorm van matricide ontdekt waarbij noch de koningin noch nageslacht profiteert. Alleen de derde partij, bestaande uit parasitaire mieren, spint er garen bij.
In hun artikel beschrijven de onderzoekers twee van die parasitaire soorten, Lasius orientalis of Lasius umbratus. Op film hebben ze vastgelegd hoe jonge koninginnen van die bewuste soorten het beoogde nest insluipen en stiekem de koningin bespuiten met een goedje uit hun achterlijf, vermoedelijk een bepaald type mierenzuur. Vervolgens keren de aanwezige werksters zich tegen hun oude koningin en brengen haar om, waarna de nieuwe koningin de macht grijpt. Ze laat zich verzorgen door de werksters en levert zelf nieuw nageslacht. Want, heel belangrijk: voor het plegen van de coup heeft de nieuwe koningin al gepaard.
Het fenomeen lijkt niet uitsluitend voor te komen bij de gele weidemier en de Aziatische bladluismelker. Zo is al in 1953 beschreven dat ook koninginnen van de zwarte wegmier (Lasius niger) gedood worden door hun eigen kroost nadat er een Lasius umbratus-concurrente het nest is ingeslopen, al was de manier waaróp dat gebeurde tot nu toe onduidelijk. Bij bepaalde knoopmieren gebeurt iets soortgelijks, al hebben die niet de beschikking over mierenzuur – waarschijnlijk zijn er verschillende werkbare chemische cocktails, speculeren de auteurs. Ook in het huidige onderzoek staat trouwens nog niet honderd procent vast dat het écht om mierenzuur gaat.
Overigens zetten parasitaire mieren soms ook werksters tegen elkáár op, zoals bij de ‘slaafmakende’ mierensoort Harpagoxenus sublaevis. En dan zijn er tot slot ook nog parasitaire mieren die gewoon zelf het vuile werk opknappen. Mieren van de soort Lasius reginae wurgen de koningin van het nest dat ze zijn binnengedrongen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC