De algemene wijsheid is om pas een half uur na het eten je tanden te poetsen. Maar waarom eigenlijk? En is het erg om eerder te poetsen als je ’s ochtends krap in de tijd zit?
De ochtendspits: aankleden, haren kammen, boterhammen smeren, ontbijten en natuurlijk nog even twee minuten tandenpoetsen. Maar wat als er nog geen half uur is verstreken sinds de Brinta of dat glas sinaasappelsap en je echt de deur uit moet? Kun je dan beter het poetsen overslaan of toch maar naar die borstel grijpen?
Volgens hoogleraar Preventie in de mondzorg Dagmar Else Slot van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) bestaan er ‘twee kerken’: de ene poetst direct bij het opstaan, de andere juist na het ontbijt. ‘Voor beide valt iets te zeggen’, zegt Slot. ‘Wie meteen poetst, verwijdert de bacteriën die zich ’s nachts hebben opgehoopt, zodat ze minder kans krijgen om suikers uit je ontbijt om te zetten in zuur. Poetsen na het ontbijt verwijdert juist etensresten en voelt frisser als je de deur uitgaat.’
Maar wie heeft gelijk? Om dat te weten, moet je onderscheid maken tussen de processen die tanden kunnen aantasten. Het grootste gevaar is cariës, ofwel gaatjes, zegt tandarts-pedodontoloog Dien Gambon van het UMCG. ‘Cariës ontstaat door de aanwezigheid van tandplak, een plakkerig laagje van bacteriën en suikers. Die bacteriën zetten suikers om in zuur, waardoor het glazuur zacht wordt en gaatjes kunnen ontstaan.’ Door te poetsen verwijder je dat laagje plak en voorkom je cariës. Daarom luidt het advies twee keer per dag te poetsen. ‘Voor of na het ontbijt poetsen maakt daarbij niet uit, als je maar de plak wegpoetst’, zegt Gambon.
Het tweede gevaar is erosie: het oplossen van het glazuur door zuren. Die zitten onder andere in frisdrank, vruchtensap en fruit. Slot legt uit: ‘Zuren maken het glazuur tijdelijk een soort van week. Speeksel en fluoride zorgen ervoor dat het weer uithardt, dat duurt gemiddeld een half uur.’ Daar komt het bekende advies vandaan om een half uur te wachten met poetsen na het eten of drinken van iets zuurs.
Toch is dat halfuur geen harde regel. ‘De hersteltijd verschilt per persoon’, zegt Slot. ‘Het hangt af van de kwaliteit van je glazuur, hoeveel speeksel je aanmaakt en wat je eet.’
Gambon verwijst naar recente onderzoeken waaruit blijkt dat er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat direct poetsen na eten of drinken de kans op erosie vergroot. ‘Wachten met poetsen kan juist nadelig zijn, zeker als dat ertoe leidt dat er uiteindelijk niet meer wordt gepoetst. Dat is vooral bij kinderen een probleem: bij hen weegt het risico op gaatjes zwaarder dan dat op erosie.’ Volgens Gambon zou het advies om poetsen uit te stellen daarom alleen gelden voor mensen die al duidelijke tekenen van tanderosie hebben of daar een hoog risico op lopen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
De belangrijkste boodschap blijft volgens Slot dat je twee keer per dag poetst met fluoridehoudende tandpasta. ‘Fluoride versterkt het glazuur en helpt bij herstel na zuuraanvallen.’ Ze maakt zich zorgen over de spookverhalen die de ronde doen over fluoride: ‘Fluor is inderdaad giftig, maar tandpasta met de verbinding fluoride en een lage concentratie is dat niet. Het is goed om te weten dat ook in sommige voedingsmiddelen fluoride in zeer lage concentraties voorkomt. Het gebruik van fluoride in tandpasta is een van de redenen dat we tegenwoordig veel minder gaatjes hebben dan vroeger en wordt daarom aanbevolen door de WHO.’
Het moment van poetsen is dus niet van belang. Wat wél verschil maakt, is wat en wanneer je eet of drinkt, zegt diëtist Louise Witteman, auteur van Voeding en mondgezondheid. Niet alleen de totale hoeveelheid suiker is van belang, maar ook het soort. ‘Snelle suikers zijn direct beschikbaar voor mondbacteriën en worden snel omgezet in zuur. Complexe koolhydraten, zoals zetmeel in brood of pasta, moeten eerst worden afgebroken en zijn vaak al doorgeslikt voordat bacteriën ze kunnen bereiken.’
Ook hoe vaak je eet maakt uit: tien keer per dag iets kleins nemen is schadelijker dan een paar keer wat meer, omdat het glazuur na elk eetmoment tijd nodig heeft om te herstellen. De Gezondheidsraad adviseert daarom maximaal zeven eet- en drinkmomenten per dag. ‘Water, koffie en thee zonder suiker tellen daarbij niet mee, want die zijn pH-neutraal’, zegt Witteman.
Verder speelt mee hoe lang iets in de mond blijft. Witteman: ‘Plakkerig voedsel zoals ontbijtkoek kleeft langer aan tanden dan een snoepje dat je doorslikt.’ En hoe goed je kauwt. ‘Ons eten vraagt nauwelijks nog om kauwen’, zegt ze. ‘Daardoor maken we minder speeksel aan, terwijl dat juist onze natuurlijke bescherming is.’ Speeksel neutraliseert zuren en levert mineralen die het glazuur herstellen.
Frisdrank en vruchtensap zijn volgens Gambon het meest belastend voor het glazuur. ‘Ze bevatten veel zuur. Wie voortdurend kleine slokjes frisdrank neemt of de hele ochtend door hapjes fruit of zure snoepjes eet, zorgt voor een voortdurende zuuraanval. Het glazuur krijgt dan nauwelijks de kans om te herstellen. Een liter cola in één keer drinken is minder slecht voor je tanden dan er de hele middag slokjes van nemen.’
Calciumhoudende producten zoals melk en yoghurt zijn juist goed. ‘Die zorgen ervoor dat er een overmaat aan calcium in de mond is, waardoor het glazuur niet oplost. Om de suikertaks te ontlopen, voegen fabrikanten nu soms calcium toe aan vruchtendranken, waardoor het een zuiveldrink mag heten en de prijs lager is. Dat is nou eens een trucje waar we wél blij mee zijn in de tandheelkunde.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant